E shtuna magjike

Testet e çuditshme të Oksfordit e Kembrixhit

2011-07-23T07:02:00.000-07:00

Të dalësh nga skemat, të dish të improvizosh, të dish të tregosh forcën e karakterit: janë më të rëndësishme se kultura e përgjithshme

Njohja e mirë e lëndëve dhe notat e mira kalojnë në plan të dytë

Të përgatitur në shkollat më prestigjioze të Anglisë, nga profesorë që vijnë nga po këto shkolla me tradita unike pedagogjike e me standarde nga më të lartat në rruzull, mund të thuhet me plot gojën se bëhet fjalë për studentë mjaft të përgatitur. Por duket se nuk mjafton. Studentit, që synon të hyjë në universitetet prestigjioze angleze të Oksfordit e Kembrixhit, nuk i mjafton thjesht të ketë nota mbi mesataren, por duhet të zotërojë atë "kleçkën" që e bën të vetëm e të pakapshëm nga të tjerët. Kultura e përgjithshme? Tejet e rëndësishme. Por, si edhe në të gjitha vendet, pjesa dërrmuese e studentëve dhe nxënësve zotërojnë pak a shumë të njëjtën sasi e natyrë informacioni. Janë ata që zotërojnë doza më të mëdha intelekti e informacioni, individë që kanë edhe shanset më të mëdha për të bërë përpara. Si të vërehet një gjë e tillë në testet e pranimit? Shumë e thjeshtë: duke drejtuar pyetje që në plan të parë duken disi të pakuptimta e ekstravagante, por që nga ana tjetër fshehin brenda sekretin për të zbuluar aftësitë e kandidatëve për të arsyetuar përtej skemave të zakonshme, për të improvizuar në një terren veprimi të panjohur për ta, për të provuar se kultura e tyre e përgjithshme është përtej asaj që mësohet në libra e që e zotërojnë pjesa dërrmuese e tyre. Për të mos thënë që teste të tilla, jashtë të zakonshmes, shërbejnë për të zbuluar personalitetin e këtyre kandidatëve, për të parë nëse janë vërtet të aftë për t\u bërë klasa drejtuese e së ardhmes.

Ja disa nga pyetjet që u bëhen studentëve për t\u pranuar në Kembrixh:

- Bëni një paralelizëm mes muzikës e arkitekturës - Fakulteti i Arkitekturës

- Ka lidhje mes kulturës greke e japoneze? - Letërsi klasike

- Nëse një mëngjes do të përshkonit të gjitha fakultetet e universitetit, ç\pyetje do të bënit, apo ç\pyetje do të parapëlqenit t\iu drejtonin? - Fakulteti i Ekonomisë

- Ku ndodhet depozita jonë e gëlqeres? - Fakulteti i Gjeografisë

- Hitleri përfaqëson vërtet të keqen? - Fakulteti i Historisë

- Jeni dakord që loja e golfit bazohet e gjitha te fati? - Fakulteti Ekonomik

- Sa e rehatshme është karrigia ku jeni ulur? - Fakulteti Juridik

- Ç\është një pemë? - Fakulteti Mjekësor

- Përse luani ping-pong? - Fakulteti i Matematikës

- Përse nuk e kemi një vesh në mes të fytyrës? - Fakulteti i Mjekësisë

- Më thoni diçka interesante për veten tuaj - Fakulteti i Gjuhëve Moderne dhe Mesjetare

- Më përshkruani një patate dhe krahasojeni me një qepë - Fakulteti i Shkencave Natyrore

- Po të ishit mi, cila do të qe gjëja më e rëndësishme për ju? - Fakulteti i Shkencave Natyrore

- Ju pëlqen qyteti i Birmingemit? - Fakulteti i Shkencave Politike dhe Shoqërore

- Ku do ta shpinit një marsian për t\i treguar sa më mirë kulturën britanike? - Fakulteti i Shkencave Politike e Shoqërore

- Janë gjashtë kandidatë dhe vetëm dy vende. Përse duhet të jeni ju një nga të përzgjedhurit? - Fakulteti i Studimeve Teologjike dhe Fetare

- Cila është domethënia e jetës? - Fakulteti Juridik

- Si funksionon një kitarë elektrike? - Fakulteti i Shkencave Natyrore

- Në trupin e një lope cila është përqindja e ujit që gjendet në raport me rezervat ujore planetare? - Fakulteti i Veterinarisë

Disa nga pyetjet që u drejtohen kandidatëve për të hyrë në Oksford

- Cilët janë problemet që i duhet të zgjidhë gjatë dhjetë viteve të ardhshme një inxhinieri në një prej skuadrave të Formulës 1? - Fakulteti i Inxhinierisë

- A mund të kultivohen kërpudha në banjën e shtëpisë? - Fakulteti i Shkencave Biologjike

- A përdorin taksistët pjesë të ndryshme të trurit për të mbajtur mend rrugët? - Fakulteti i Psikologjisë

- Si mund të dimë që 1+1=2 kur koncepti i numrave është shpikur nga vetë njeriu? - Fakulteti i Filozofisë dhe Gjuhëve Moderne

- Në rast se do të kishit përballë tri gra shumë të bukura e krejtësisht të zhveshura, cilën do të zgjidhnit? Kjo do të kishte ndonjë rëndësi në aspektin ekonomik? - Fakulteti i Filozofisë, Politikës dhe Ekonomisë

- Përse flaka ngrihet gjithnjë lart? - Fakulteti i Fizikës

- Ç\mendim keni për "të vepruarin" në çifte gei? - Fakulteti i Psikologjisë, Filozofisë e Fiziologjisë

- Musolini kishte interes ndaj arkeologjisë? - Fakulteti i Arkeologjisë e Antropologjisë

- Kjo është një degë akacie: përshkruajeni - Fakulteti i Shkencave Biologjike

- Ekziston gjuha? - Gjuhë Klasike

- Krahasoni gripin e shpendëve me uraganet - Fakulteti i Gjeografisë

- Përse dikush do të zgjidhte të jetonte në një vend si Islanda? - Fakulteti i Gjeografisë

- Përse arkeologëve u pëlqejnë kaq shumë vazot? - Fakulteti i Historisë Moderne

- Më shpjegoni jetën e Naomi Campbell - Fakulteti Juridik

- Në rast se bie shi, lageni më pak duke ecur apo duke vrapuar? - Fakulteti i Mjekësisë

- Përse nuk ka shumë opera lirike në gjuhën frënge? - Fakulteti i Gjuhëve Moderne

- Përse të zinjtë thonë se të bardhët nuk dinë të luajnë rrep? - Fakulteti i Muzikës

- Një filxhan kafe ftohet më shpejt në rast se qumështi i hidhet përpara, apo pasi është përzier sheqeri? - Fakulteti i Fizikës

- Ju e konsideroni veten "si shpirt"? - Fakulteti i Filozofisë, Politikës e Ekonomisë

Botimet Shqiptare on Facebook

Të gjitha dashuritë e botës

2011-07-23T06:12:00.000-07:00

Nëse trëndafili është bërë lulja e dashurisë, "faji" është i zbuluesve, poetëve dhe muzikantëve të oborreve mesjetare.

Që nga "Himni i Himneve" deri te "Romeo dhe Xhuljeta": të ndarë nga mijëvjeçarë histori, por të bashkuar nga e njëjta ndjenjë

Kur vdiq në moshën 98-vjeçare, anglezja Barbara Cartland kishte shkruar 723 romanca dashurie. Të përkthyera në 36 gjuhë të ndryshme të botës, ato kanë shitur rreth 1 miliard kopje, duke e bërë autoren "shkrimtaren më profilike në botë" (dhe padyshim edhe një nga më të pasurat). Sekreti? Një teknikë e kolauduar dhe histori të ruajtura. Për puristët, më të shiturit e Cartland, të prodhuar në "seri" (arrinte të shkruante një libër në javë) nuk janë art. Madje ato histori të ëmbla dhe sentimentale kanë një fisnikëri shumë të vjetër: Xhuljetën dhe Romeon, të dashuruarit romantikë, librat e viteve \700, të dashuruarat pa fat si Ema Bovary. Dhe sigurisht që ka edhe shumë lexues (më shumë se 1 milion për koleksionin \Harmony\, seria italiane e romancave "rozë"). Ndoshta pasurohen duke treguar dashuri thuajse të mbetura të njëjta, në më shumë se 2 mijë vjet literaturë.

DASHURI ANTIKE

"Linjat e ijëve të tua janë si bizhu, gjinjtë e tu janë si dy drenushë të vegjël". Nuk janë fjalë të një adoleshenti të dashuruar, por pjesë nga "Kënga e këngëve", poema drejtuar mbretit të izraelit, Solomone (961-922 para Krishtit), ndoshta shkruar në shekullin IV para Krishtit. Shumë historianë mendojnë se kjo është literatura e parë e dashurisë. "Në shekujt e mëpasëm do të ndryshojnë stilet, por burimi i përbashkët, filli (lënda bazë) i dashurisë, pak a shumë mbetet i njëjti", shpjegon Elvio Guagnini, docent i literaturës italiane në Universitetin e Triestes. Qëkur ka filluar të tregojë dhe shkruajë histori, njeriu ka rrëfyer edhe histori dashurie. Dhe e ka bërë ekzaktësisht siç e bëjmë ne sot.

Tek "Iliada", dashuria (me variantin e rrëmbimit) është pak a shumë një protestë për të shpërthyer luftën e Trojës. "Në të gjithë literaturën epike, thotë Guagnini, dashuria është një \truk\ për të shtyrë protagonistët të sfidohen. Por kjo tregon edhe rëndësi".

Por gjithashtu duhet pak kohë që një histori dashurie të bëhet një argument kryesor për një tregim. Ka qenë thuajse shekulli II, para Krishtit. Kur greku Longo Sofista shkroi "Dafni & Cloe", protagonistët në fjalë, të braktisur nga prindërit, janë birësuar dhe rritur nga dy barinj. Të rritur së bashku përfundojnë duke zbuluar dashurinë dhe duke u martuar. E njëjta histori edhe në filmin "Laguna Blu", që në atë kohë bëri të famshme adoleshenten Brooke Shields.

SEKSI MITIK

Sigurisht që në mitologjinë greke nuk mungonin as seksi dhe as xhelozia. Këtë e demonstron më së miri historia e Apollos dhe Dafnes. Dafne është një nimfë shumë e bukur, e dashuruar pas Zotit Apollo, që e ndjek pa asnjë rrugë shpëtimi. Por pasi e ka kapur, ajo transformohet në një pemë dafine. Në këtë ngjarje përfshihet edhe një nga dramat më antike të xhelozisë. Për të qenë pranë Dafnes, Leucipo (që është i dashuruar) fshihet duke u veshur si grua. Por Apollo e zbulon dhe duke u bërë xheloz e vret atë. Edhe për Safon, të parën poeteshë të literaturës perëndimore (shekulli VII-VI para Krishtit), erosi ishte forca që lëvizte botën.

Por mjeshtrit e penës së fortë ishin poetët latinë. Gaio Valerio Catullo (shekulli I-rë, para Krishtit) është konsideruar si një nga "baballarët" latinë të "vendeve publike" të dashurisë. "Në veprat e tij, shpjegon Elena Sala Di Felice, docente e literaturës italiane në Universitetin e Kaljarit, gjenden skllavëri dashurie, dashuri fizike, xhelozi, pasione të dhunshme, nënshtrime seksuale të femrave". Edhe në "Ars amatoria", Ovidio mëson të fitojë kënaqësinë e seksit edhe jashtë martese. Dashuria ekstrakonjugale kishte hyrë në letërsi. "Dukej e pahijshme që një bashkëshorte, një grua për së mbari, të mund të shpërndante kënaqësi", vazhdon Sala Di Felice. Ndoshta për këtë arsye Virgjili krijoi tek "Eneida" personazhin e Didones: e dashuruar dhe më pas e braktisur nga Enea, ajo vetëvritet nga dëshpërimi. Kishte lindur kështu modeli i gruas së nënshtruar dhe më pas të braktisur.

SERENATAT DHE KESHTJELLAT

Nëse trëndafili është bërë lulja e dashurisë, "faji" është i zbuluesve, poetëve dhe muzikantëve të oborreve mesjetare. Ka ndodhur në fakt në kështjellat në Provenza, Spanjë, Gjermani dhe Itali, që pas Miles është përdorur një arsenal figurash poetike të të ashtuquajturës "amor cortese" (dashuri xhentile), ku pikërisht trëndafili bëhet një simbol i veçantë. I udhëzuar nga doktrina kristiane, dashnori mesjetar i falej femrws së tij si Marisë. Ishte vetëm një truk, një mënyrë për t\u fshehur pas fjalëve. "Dashuria xhentile ngjan e gjitha shpirtërore. Por kjo është vetëm pjesa që duket", paralajmëron Sala Di Felice. "Në realitet elementi seksual ekzistonte, madje shumë". Dashuria e Tristano Isotta, protagonist i një poeme të famshme, është e falsifikuar: Isotta i ishte premtuar xhaxhait të Tristano-s. Dhe Ginevra, e dashura e Lancilloto-s, ishte gruaja e mbretit Artur. Për të mos folur më pas për dashurinë "klandestine" mes Paolo Malatesta dhe Francesca da Rimini, dashnorët që Dante takon në Ferr. Çifti damë-kavalier, pas 10-të shekujsh funksionon akoma. Këngët e dashurisë (ato të zakonshmet "serenatat"), janë thirrje të shpirtit në muzikë, pikërisht si këngët e rapsodëve.

TE SHTHURURIT (TE SHTHURURAT)

Kush nuk beson në dashurinë romantike dhe ndihet si një femër e shtypur (ose një skllave nga burrat) është edhe, përse nuk e di, një trashëgimtare e shthurur e viteve \700. "Është i shthurur burri që i nevojitet dashurisë për të siguruar triumfin e vërtetë të fantazisë së tij të dëmtuar nga shoqja, që gjallëron në thelb paqëndrueshmërinë, duke kërkuar vetëm kënaqësinë e ndjenjave të tij dhe plotësimin e krenarisë. Kështu, nuk përfiton asgjë ndjenjën në iniciativën e fitimit të dashurisë". Konfirmohet nga Claude-Prosper de Crebillon (1701-1777), shkrimtar dhe njeri i shthurur. Nga ku kishte dalë ky titull i ri, i mishëruar nga Giacomo Casanova? "Burri i shthurur ishte rezultati i shoqërisë së oborrit francez", përgjigjet Pascal Dibie në "Historia e dhomës së gjumit" (Bompiani). Mes viteve \600 -\700, aristokracia franceze kishte vënë në plan të parë kodin e sjelljes sociale, që nuk i linte hapësira rastësisë. Gjithçka bazohej në aparencë dhe çdo herë që arrihej një "trofe" i ri, nxitonte ta bënte me dije. Për më shumë, perëndimi i moralizmit të shekujve të mëparshëm dhe shpërndarja e ideve të "mendimtarëve të lirë" (paraardhësit e Iluminizmit), e ktheu dashurinë dhe seksin në një argument të dominimit publik. Lind kështu literatura e shthurur, që nuk është ngatërruar me atë erotike. Tregimet erotike shërbenin (dhe shërbejnë akoma edhe sot) për t\u eksituar (Luigi XV kishte madje edhe "piktorin e tij të kthinës", Francois Bucher, që e kënaqte me ilustrimet e tij pikante). Literatura e shthurur shpjegonte ndërkohë çështje të zemrës. Në shekujt e shkuar duhej të përdorje kokën. Dashuria, të paktën nëpër romane, ishte e ftohtë dhe e mençur.

STRATEGJIA E LARTE

Për ta zbuluar mjafton të lexosh "Lidhjet e rrezikshme" të Choderlos de Laclos. Në këtë roman epistolar të vitit 1782, "gjuajtja" është një luftë mes sekseve. Madame de Tourvel, e ashpër dhe e veçantë, përfaqësonte "të kërkuarën", ndërkohë që joshësi Valmont është ushtria pushtuese, Markeza Meuteuil (ishte e dashura xheloze e Valmontit dhe ishte një femër e shthurur) dhe gjenerali që rregullon planin e betejës. Dhe nuk është një rast, kur gruaja vendos rregullat e lojës.

Sociologu gjerman, Norbert Elias, ka shpjeguar kështu këtë paraqitje të çuditshme: "Në shoqërinë e oborrit mes \600-\700 pesha sociale e gruas ishte e barabartë me atë të burrit. E ndërkohë që deri në atë moment pranoheshin vetëm raportet jashtë martese të burrit, duke modifikuar raportet e forcës mes sekseve, edhe ato të gruas filluan të konsiderohen, sigurisht brenda disa limiteve, legjitime".

LOTE DHE VIRTYTE

Dashuria "taktike" e të shthururve përfaqësonte atë moralizuese të romaneve sentimentalë. I pari është shkruar në 1741 nga anglezi Samuel Richardson: Pamela, ose më mirë virtyti i rikompensuar. Protagonistja Pamela Andrews, shtëpiake në një familje të ngritur, tregon në letrat e saj për familjen, se sa vuante për t\i rezistuar përparimit të kërcënimeve, intrigave dhe kurtheve të kontit të ri. Por ajo, falë një vendosmërie të palëkundur (dhe lumit të lotëve), e bindi të martohej.

Me fundin e shoqërisë aristokratike dhe avancimin e borgjezisë, në vitet \800 gratë humbën një pjesë të mirë të pavarësisë që fituan në \700-ën. Këtë e demonstron më së miri Emma Bovary, protagonistja e "Madame Bovary" të Gustavo Flobert (1856). "Në literaturën e \800-ës vjen në rritje mëkatimi i femrës", shpjegon Edda Melon, docente e letërsisë franceze në Universitetin e Torinos. Emma kultivonte ëndrrat e arratisjes në jetën bashkëshortore dhe prindërore. Dhe e vetmja rrugë është tradhtia. Është një personazh nervoz, i ndarë mes imagjinatës dhe realitetit. Një figurë tipike romantike. Por paraardhësit e njohur e gjithë të dashuruarve romantikë janë Xhuljeta dhe Romeo. Në \800-ën, kur Shekspiri kthehet në popullor në teatrot e gjithë Evropës, historia e tyre u bë modeli perfekt i dashurisë romantike. Për shembull, Werther Jerusalem, protagonisti i romanit sentimental "Dhimbjet e të riut Werther", që Johann von Gothe e shkroi në vitin 1774. Libri është tregimi imagjinar i letrave të shpërndara nga Werther, për të dashurën e tij Carlotta. Dhe kur ato refuzohen, Werther vetëvritet.

E bukura e fjalëve të pista

2011-07-23T05:46:00.000-07:00

Sipas ekspertëve, janë fjalët e fundit "magjike". Falë tyre arrijmë të shprehim ato që nuk mund të shprehim, nga seksi deri te surprizat. Përmes tyre arrijmë të evitojmë edhe kontaktet fizike

Për Zigmund Frojdin, babanë e psikanalizës, "ai që për herë të parë i tha kundërshtarit një fjalë fyese në vend të një fjale të ëmbël, ishte themeluesi i qytetërimit".

Ndërsa shkencëtarë të tjerë mendojnë kështu: ndoshta fjala e parë e thënë nga njeriu ka qenë një fjalë e pistë. Në fakt, hipoteza është e etologut Edibl Eibsfeld: për të ofendimet kanë qenë motori më i rëndësishëm i zhvillimit të një gjuhe, sepse kanë ndihmuar në zgjidhjen e konflikteve, në mënyrë jo të përgjakshme. "Nëse i merr partnerit një objekt duke e kërcënuar, kjo provokon një veprim të drejtpërdrejtë. Kështu, duke përdorur fjalë me shprehje kërcënuese, hap një diskutim që mund të të çojë në zgjidhjen e konfliktit pa dhunë", thotë ai. Megjithatë, ndonjëherë fyerjet provokojnë reagime të dhunshme (Zidane në rastin e Materazzit). Nga ana tjetër, fjalët e pista kanë një histori thuajse mijëravjeçare: në fakt shfaqen në "Epin e Gilgameshit", madje edhe në Bibël, ku profeti e dënon tradhtinë bashkëshortore nga ana e gruas, duke e quajtur të përdalë. Mund të themi, gjithashtu, se tashmë përdorimi i fjalëve të pista nuk dënohet as ligjërisht. Për shembull, në Itali, në ligjin 205 të vitit 1999, shkruhet se fjalët vulgare kanë hyrë në fjalorin e të gjithëve dhe nuk përbëjnë më një ofendim që duhet ndëshkuar. Nga ana tjetër, sipas sondazheve më të fundit, është zbuluar se në botë thuhet një fjalë e pistë çdo 21 minuta.

Rreziku i burgut

Megjithatë, shumë ligje të tjera i dënojnë fjalët e pista. Kështu, nëse ofendon Presidentin e Republikës apo një gjykatës të lartë, mund të dënohesh deri në pesë vjet burg. Po përse fjalë të tilla kanë kaq shumë "pushtet"? Sepse mund të thuash feçe, jashtëqitje, e të tjera si këto, por nëse thua m... atëherë është e vërtetë se do të akuzohesh si një njeri i paedukatë. Megjithatë, për një përgjigje më të saktë, duhet të përcaktohet se çfarë është një fjalë e pistë dhe çfarë ka ndryshe nga fjalët e tjera, ndonëse duhet pranuar se është një sipërmarrje e vështirë, madje edhe për vetë studiuesit e gjuhës. Timothy Jay, psikoanalist i "Kolegjit të arteve të lira" në Massachusetts, një nga ekspertët më të mëdhenj të kësaj teme në botë, ka thënë se fjalët e pista janë "fjalë magjike", të ngelura te njerëzimi prej shekujsh dhe arrijnë të kenë 8 efekte, të cilat fjalët e tjera të zakonshme nuk mund t\i kenë. Ja se cilat janë.

1. Të thuash atë që mendon

Kur përdorim fjalë të tilla si dreq apo m... arrijmë që të përkthejmë në fjalë emocione të tilla si: zemërim, frustrim, surprizën dhe frikën... Vetëm kështu mund të arrijmë të shprehim agresivitetin tonë kundrejt një objekti ose një situate, duke evituar kështu që ngjarje të tilla t\i vuajmë brenda vetvetes. Kështu, sipas studimeve në fushën e mjekësisë, edhe shumë shqetësime psikosomatike, si hipertensioni ose koliti, ndikohen shumë nga zemërimi i pashprehur.

2. Eksituese

Një fjalë e pistë në dy të tilla është e turpshme: flet për seksin në mënyrë eksplicite. Në ndryshim nga emrat shkencore (prapanica) fjalët e turpshme (b..) arrijnë të bëjnë "të imagjinosh pjesën e trupit për të cilën po flet", thotë Frojdi. Seksi është ana jonë më intime dhe misterioze: kjo shpjegon edhe arsyen se përse ka frymëzuar qindra fjalë në çdo gjuhë të botës dhe përse gjuha e seksit është tabu: "E vetmja mënyrë për t\i bërë të \sjellshme\ fjalët e seksit do të ishte që seksi të bëhet i sjellshëm dhe kjo nuk mund të ndodhë kurrë", thotë Jay.

3. Nevojën

Për psikanalizën, edhe termat që u referohen nevojave njerëzore (urinimi ose jashtëqitja) hyjnë në sferën seksuale. Dhe, në fakt, rrënjët e fjalëve të tilla janë vërtet antike. Janë "produkti" ynë i parë, një burim i kënaqësisë së çlirimit dhe në shumë kultura antike ishin konsideruar si treguese për sëmundjet e ndryshme në trup, madje dikur janë përdorur edhe si ilaçe. Ishte vetëm jeta sociale që i bashkëngjiti feçeve fjalën "të pështira", për shkak të frikës se pakontrollimi i tyre rrezikonte seriozisht higjienën", thotë Paul Rozi i Universitetit të Pensilvanisë.

4. Argëtim

Fjalët vulgare, në fakt, janë përbërësit kryesorë të humoreve dhe barsoletave. Shumë prej tyre, nëse ato nuk do të ishin, nuk do të na argëtonin. Duke thyer një tabu, në fakt fjalët e pista na ofrojnë një sens lirie dhe trasgresioni për shprehjen e impulseve seksuale dhe agresive.

5. Afrimitet

Përse i themi ndonjë miku të vjetër "Përshëndetje, idiot" dhe ai nuk ofendohet? Sepse nga toni i zërit kuptohet menjëherë që ai "ofendim" është thënë pa të keq, për shkak të afrimitetit të krijuar. Megjithatë, fjalët e pista nuk janë vetëm fjalë rrugësh, ato janë edhe drejtues komunikimi.

6. Të tërheqësh vëmendjen

Ka një diferencë të madhe midis shprehjeve "çfarë do" dhe "çfarë m.. do". Në rastin e dytë fjala "m..." tregon qartë irritimin dhe zemërimin e personit që po ju drejtohet në një mënyrë të tillë. Shpesh përdoren fjalë ofenduese edhe për të tërhequr vëmendjen, provokuar, e kërcënuar. Jo rastësisht disa vepra arti ose fushata publicitare përdorin fjalët e pista për të tërhequr vëmendjen e publikut. Me pak fjalë, si adoleshentët: fjalët e tyre fyese dhe të ndyra duket sikur janë një kod i veçantë për të shprehur pakënaqësitë ndaj më të rriturve, rebelimin ndaj autoriteteve për t\u arratisur nga klishetë, me pak fjalë për të pasur lirinë e të thënit të çdo gjëje që u kalon nëpër mend pa e menduar.

7. Ofendojnë ose mallkojnë

Le të themi një nga shprehjet më të përhapura: "Fytyrë m..." Në fakt, ofendimet funksionojnë kështu: nëse dikujt do ia thoshin diçka të tillë, duket qartë që duam ta ofendojmë, duke i krahasuar pjesën më delikate të trupit (fytyrën) me b... Sipas studiuesve, ofendimi është një veprim që përdor fjalët në vend të armëve. Me pak fjalë të vrasin, por jo në mënyrë të dhunshme. Akoma më magjike janë edhe mallkimet. Ato, që janë tërësisht e kundërta e mirësive dhe urimeve, bazohen në besimin se personit të cilit po ia thua, t\i ndodhë diçka e keqe. Domethënë, të flasësh është njëlloj sikur ke bërë magji për t\i ndodhur ajo që ti dëshiron për të.

8. Mënjanimi

Fjalët e pista nuk përdoren vetëm për të ulur vetëvlerësimin e kundërshtarit. Mund të kenë një efekt akoma më shkatërrues. Nëpërmjet tyre dikë mund ta transferosh brenda një grupi "ndryshe", anormal, jashtë ligjeve. Fjalët e pista mund të kenë në qendër pozicionet e ndryshme sociale (bastard, me pak fjalë fëmijë i paligjshëm), defektet fizike (trashaluq), defektet psikike (budalla), moralin (kurvë, pederast). Ofendimet, në fakt, reflektojnë vlerat e një kulture. Kështu, nëse në Mesjetë zezak ishte një ofendim, sot nuk ka thuajse asnjë efekt.

Fuqia

Atëherë ç\mund të nxjerrim nga kjo analizë? Fjalët e pista kanë "pushtet", sepse janë të ndaluara: janë tamam si krahë, që fluturojnë falë rezistencës së ajrit. Njëkohësisht janë edhe "magjike", sepse janë një gjuhë e specializuar për të shprehur ose fshehur emocionet. Në fakt, fjalët e pista përfshijnë aspektet themelore të mbijetesës: seks ose dashuri, agresivitet kundrejt personave që pengojnë jetën dhe vlerësimin tonë për veten. Gjithashtu, largojnë frikën e vdekjes, sepse përfaqësojnë në mënyrë direkte aspektet më delikate dhe më vitale të ekzistencës. Ato janë produkt i bashkëjetesës sociale, ndaj përdoren me kujdes të madh, mbi të gjitha në marrëdhëniet me të tjerët. Nga ana tjetër, ç\botë do të ishte nëse ato nuk do të ekzistonin?

Europa dhe plazhet ku bëhet qejf

2011-07-14T17:04:00.000-07:00

Muzikë, ritme të çmendura dhe shumë sensualitet. Këta janë përbërësit e pamungueshëm të “beach party”, festat popullore në plazh që i bëjnë çdo vit e më të nxehta pushimet e të rinjve europianë. Edhe këtë vit sajti online i revistës “Times” në Londër ka bërë klasifikimin e 10 festave më të mira të organizuara në kontinentin e vjetër gjatë periudhës së verës dhe plazhit. Në dhjetëshe, në krahasim me vitin e shkuar, janë vetëm tre të rikonfirmuar dhe shtatë hyrje të reja, ndërkohë që janë përjashtuar disa vende kult si Biarritz dhe Mykonos. Në fund, si gjithmonë, të gjitha festat u premtojnë të gjithë atyre që kanë dëshirë të argëtohen, net të zjarrta dhe transgresive deri në orët e para të mëngjesit.

Festat në plazh

“Turquoise” në Rimini është klubi më i madh italian në plazh që shtrihet përgjatë bregdetit në një sipërfaqe prej 12 mijë metrash katrorë. Gjatë ditës “Turquoise” është një stabiliment madhështor detar që nuk frekuentohet vetëm nga të rinjtë, por edhe nga një numër i madh familjarësh. Ashtu siç shkruhet edhe në faqen e internetit të këtij stabilimenti, festat nisin me fillimin e natës, kur stafi u ofron të pranishmëve pije dhe kokteje të ndryshme për t’u shijuar përgjatë bregut të detit. Më vonë festa zhvillohet me dixhej ndërkombëtarë dhe një numër të madh VIP-ash që mbushin plot e përlot tri baret e diskotekës. Por kush dëshiron të kalojë një mbrëmje romantike nuk duhet të shqetësohet: në plazh gjen edhe një restorant të qetë me qirinj dhe dhoma private. Pasi kalojmë Alpet, i drejtohemi Hosseger, atdheu i sërfistëve francezë. Këtu në darkë ata që pëlqejnë “jetën e ëmbël” i gjen në "Dick’s Sand Bar", lokal që qëndron hapur deri vonë çdo natë vere.

Deti i Zi në Turqi dhe festat spanjolle

Zhvendosemi në plazhet e Turkbukut, një plazh i vogël peshkatarësh në brigjet jugore të gadishullit të Bodrumit në Turqi, dhe këtu do të zbuloni një “Sant Tropez” të vogël. Në ndryshim nga lokaliteti i famshëm francez, këtu çmimet nuk janë marramendëse, pavarësisht luksit dhe numrit të madh të jahteve që popullojnë portin. E vogël, e këndshme dhe shumë pak e njohur, Turkbuku është me të vërtetë magjik. Festat popullore në plazh organizohen nga e famshmja “Mio beach”, nga i sofistikuari

"Maki beach bar" dhe nga "Na Na beach club": këtu klientët shtrihen në shtretër të rehatshëm të bardhë dhe admirojnë bukurinë marramendëse të Detit të Zi. Në dhjetëshe një vend nderi i takon edhe plazhit të Ibizas, që për shumë vite është atdheu i festave europiane. “Times” konfirmon plazhin e famshëm "Playa d’en Bossa", ku gjenden klubet e natës më të famshme në botë, si

"Bora Bora beach club" ose festat në plazh të organizuara nga Sands dhe Ushuaia. Sipas së përditshmes londineze, në këtë të fundit mund të shijohet edhe një ushqim i mrekullueshëm që serviret gjithmonë nga baristë të qeshur dhe plot standarde. Le të qëndrojmë akoma në ishujt Baleari, por zhvendosemi në “Palma de maiorca”, ku gjendet një lokal seksi dhe transgresiv "Nassau beach club". Festa në plazh nis pasditeve me muzikën house dhe një atmosferë shumë qetësuese. Gjithmonë në Spanjë, e veçantë për rërën e saj të artë është plazhi "La Malvarrosa" i Valencias: këtu dashamirësit e parë të jetës së natës shfaqen rreth mesnatës dhe kthehen në shtëpi jo më parë se ora tetë e mëngjesit. Atmosfera më spektakolare, sipas “Times”, përjetohet në lokalin “Monocle”, ndërsa në plazh të rinjtë “shkallojnë” duke kërcyer muzikë me ritme të zjarrta.

Bukuritë e Europës Veriore

Veriu i Europës nuk duket pas pjesës latine të kontinentit, madje edhe këtë verë paraqitet denjësisht në listën e plazheve që ofrojnë festa të zjarrta këtë periudhë. Vendi i parë në Europën e Veriut i pranishëm në klasifikim është ai i qytezës së Bloemendaal aan Zee, që gjendet edhe në listën e vitit të kaluar të “Times”-it. Ky vend, që dikur ishte një fshat i vogël peshkatarësh, tashmë është bërë qendra e një prej vendeve më të bukura, më në modë dhe më të populluara të Holandës. “Republiek” është një klub që siguron muzikë dhe transgresion deri në agim. Zhvendosemi në Tylosand, një fshat afër Halmstad mbi bregun perëndimor të Suedisë, ku gjen një jetë nate të zjarrtë. Në plazhin e hotel “Tylosand” në mëngjes mund të çlodhesh, ndërsa mbrëmjeve festat janë të zakonshme. Gjithmonë në Europën Veriore në plazhet uellsiane të Llangennith gjejmë "Kings Head", ku organizohen kërcime transgresive, ndërsa sërfistët shpesh nudo kalojnë dallgët në netët me hënë të plotë. Sërfistët nordikë dhe dashamirësit e birrës gjenden edhe në plazhet e “Croyde”, në Kontenë e Devonit në Angli. Këtu lokali mbi plazh më i madh dhe më i bukuri është "The Thatch", ndërsa muzika rege është e “institucionalizuar”.

Shërbimet që ofrohen

Përveç librave, muzikës dhe lojërave, në vende të caktuara të këtyre plazheve vihen ekrane të mëdha, duke u krijuar mundësi njerëzve që, pa u larguar nga plazhi, të mund të shohin edhe aktivitetet më të rëndësishme sportive, apo programet e preferuara. Televizori në plazh po bëhet një nevojë e pashmangshme. Por iniciativat nuk përfundojnë këtu: në fakt, në çadër është e mundur që të lidhesh me internetin për të kontrolluar postën tënde elektronike ose të “lundrosh” në sajtet e ndryshme të tij, pa e prishur fare rehatinë. Ndër të tjera, sot mund të gjenden edhe krevate me mbajtëse celulari, që të japin mundësinë për ta karikuar atë nën çadër. Pastaj, ka edhe të reja nga më të çuditshmet, siç janë çadrat për duhanpirësit, të cilat u krijojnë mundësi plazhistëve për të pirë duhan, pa i shqetësuar aspak të tjerët përreth. Ndër shërbimet më të kërkuara janë edhe aktivitetet që u kushtohen fëmijëve dhe në veçanti të sapolindurve. Vende për t’u ndërruar pampersat, për të ngrohur ushqimet, duke i ndihmuar në këtë mënyrë nënat për pushime të rehatshme. Nën çadër mund të gjenden gjithashtu edhe krevate të përshtatshme për gjumin e fëmijëve. Shërbimet që synojnë të tërheqin klientelën në moshë të re janë sidomos ato që bazohen te sporti, si për shembull, futbolli në rërë dhe te teknologjia, si lidhjet me internet, porositë me anë të një SMS-je apo lojërat e ndryshme me kompjuter. Përveç sporteve klasike në rërë, gjithmonë e më të kërkuara janë disiplinat e reja të sportit si: sërfi, uind sërfi, ecja nordike dhe lloje të tjera sportesh.

Të fshehtat pas sferave prej guri te Kosta Rikës

2011-06-28T15:40:00.000-07:00

Që nga viti 1930, qindra topa guri janë të dokumentuara, që variojnë në madhësi nga disa centimetra në mbi dy metra në diametër. Disa peshojnë 16 ton. Pothuajse të gjithë ata janë bërë nga granodiorite, një gur i fortë vullkanik.

Një nga misteret më të pazakonta në arkeologji u zbulua në deltën Diquis në Kosta Rika. Që nga viti 1930, qindra topa guri janë të dokumentuara, që variojnë në madhësi nga disa centimetra në mbi dy metra në diametër. Disa peshojnë 16 ton. Pothuajse të gjithë ata janë bërë nga granodiorite, një gur i fortë vullkanik. Këto objekte janë skulptura monolite të bëra nga duart e njeriut. Numri i sferave shkon në mbi 300. Ato më të mëdhatë peshojnë shumë tonë. Sot, ato dekorojnë ndërtesa zyrtare të tilla si Legislativa Asamblea, spitale dhe shkolla. Ju mund t'i gjeni në muzeume. Ju mund të gjeni edhe ata si simbole të statusit kudo, duke zbukuruar shtëpitë dhe kopshtet e njerëzve të pasur dhe të fuqishëm. Gurët mund të kenë ardhur nga shtrati i lumit Térraba, aty ku ishin transportuar nga proceset natyrore nga burimet e materialit mëmë në malet Talamanca. Sfera të papërfunduara nuk u gjetën. Ashtu si monolitet e Botës së Vjetër, guroret e Kosta Rikës kanë qenë më shumë se 50 kilometra larg nga vendi i fundit i pushimit i këtyre mistereve.

Sferat prej guri në Kosta Rika kanë qenë objekt i spekulimeve pseudoshkencore që nga publikimi i librit “Karroca e Zotave” të autorit Erich von Däniken në 1971. Kohët e fundit, ata kanë fituar vëmendje të ripërtërirë, si rezultat i librave të tillë si Atlantis në Amerikë-drejtuesit Botërore të lashtë, nga Ivar Zapp dhe George Erikson (Adventures Pafund Press, 1998), dhe Propozimit Atlantis : duke ç`koduar Misteret e lashta të një qytetërimi të humbur, nga Colin Wilson dhe Flem-ath Rand (Delacorte Press, 2001). Këta autorë kanë qenë të botuar në televizion, radio, revista, dhe faqet e internetit, ku ata bëjnë një sqarim të pabesueshëm për publikun, duke pasqyruar veten dhe gjendjen e njohurive aktuale në lidhje me këto objekte.

Edhe pse disa prej këtyre autorëve janë përfaqësuar shpesh sikur ata i kanë "zbuluar" këto objekte, fakti është se ato kanë qenë të njohura për shkencëtarët, që kur dolën për herë të parë në dritë gjatë veprimtarive bujqësore nga Kompania Frutat e Bashkuara në vitin 1940. Menjëherë pas kësaj, hetimet arkeologjike të topave prej guri filluan, me botimin e parë shkencor të publikuar në 1943. Ato nuk janë një zbulim i ri, as nuk janë veçanërisht misterioze. Në fakt, gërmimet arkeologjike të ndërmarra në vende me sfera guri në vitet 1950 gjetën, se ato mund të jenë të lidhur me qeramikën dhe materiale të tjera tipike të kulturave para-kolumbiane të Kosta Rikës jugore. Çfarëdo "misteri" që ekziston, ka më shumë të bëjë me humbjen e informacionit për shkak të shkatërrimit të topave dhe kontekstit të tyre arkeologjik, sesa me kontinente të humbura, astronautët e lashtë, apo udhëtime përtej oqeanit.

Qindra topa guri janë të dokumentuara në Kosta Rika, që variojnë në madhësi nga disa centimetra në mbi dy metra në diametër. Pothuajse të gjithë ata janë bërë të granodiorite, një shkëmb i fortë, guri vullkanik. Këto objekte nuk janë të natyrshme në origjinë, ndryshe nga topat prej guri në Jalisco, Mexico, që u përshkruan në një artikull të 1965 nga National Geographic. Përkundrazi, ata janë skulptura monolit të bëra nga duart e njeriut. Sferat kanë qenë të rrezikuara nga momenti i zbulimit të tyre. Shumë prej tyre janë shkatërruar nga dinamiti i gjuetarëve të thesarit, ose të çara dhe të thyera nga aktivitetet bujqësore. Në kohën e një studimi të madh të ndërmarrë në vitet 1950, pesëdhjetë sfera janë regjistruar. Sot, vetëm një pjesë e vogël e tyre është e njohur dhe ato janë në vendet e tyre origjinale.

Për sferat ka shumë të ngjarë të jenë bërë, duke reduktuar formën e rrumbullakët në një formë sferike përmes një kombinimi të thyerjeve të kontrolluara, goditjesh dhe shtypjesh. Granodioriti, nga i cili ato janë bërë, ka treguar për ndarjen në shtresa, kur bëhet subjekt i ndryshimeve të shpejta të temperaturës. Topat mund të kenë qenë lëmuar nga jashtë përmes aplikimit të ngrohjes (prush të nxehtë) dhe të ftohtë (ujë i ftohtë). Kur ata ishin pranë formës sferike, ishin të zvogëluar më tej nga goditjet dhe shtypjet me gurë të bërë me të njëjtin material të qëndrueshëm. Së fundi, ata u terën dhe u rafinuan në një lustër të lartë. Ky proces, i cili ishte i ngjashëm me atë të përdorur për të bërë sëpata guri të lëmuara, blloqe boshe nga brenda të përpunuara me gdhendje dhe statuja guri, ishte kryer pa ndihmën e mjeteve metalike, rrezeve lazer, ose formave aliene të jetës.

Mendohet se topat ishin bërë nga paraardhësit e popujve vendas, që jetonin në rajon në kohën e pushtimit spanjoll. Këta njerëz flisnin gjuhën Chibchan, të lidhur me ato të popujve indigjenë nga Hondurasi lindor në Kolumbinë veriore. Pasardhësit e tyre moderne përfshijnë Boruca, Téribe, dhe Guaymí. Këto kultura kanë jetuar në vendbanime të shpërndara, pak prej të cilave ishin më të mëdha se rreth 2000 persona. Këta njerëz kanë jetuar nëpërmjet peshkimit dhe gjuetisë, si dhe të bujqësisë. Ata kultivonin misër,manioc, fasule, kungull, palme pejibaye, papaja, ananas, avokado, speca chilli, kakao dhe shumë fruta të tjera, rrënjë pemësh dhe bimëve mjekësore. Ata jetonin në shtëpi, të cilat ishin tipike të rrumbullakëta në formë, harmonishëm me themelet e bëra nga qymyri i lumit.

Sferat e gurit janë të njohura nga vendet arkeologjike dhe shtresat e varrosura, të cilat kanë si karakteristikë vetëm qeramika të kulturës Buenas Aguas, që variojnë nga datat 200 p.e.s në 800 të erës sonë. Topa prej guri thuhet se janë gjetur në varre me stolitë e arit. stili i të cilit daton rreth 1000 pas Krishtit. Ata janë gjetur gjithashtu në shtresat. që përmbajnë copëza nga Buenos Aires polikromatik, një lloj qeramike të periudhës Chiriqui, që u bë fillimi rreth 800 pas Krishtit. Ky lloj i qeramikës thuhet se është gjetur në bashkëpunim me mjetet e hekurta të periudhës koloniale, duke sugjeruar se ajo është prodhuar deri në shekullin e 16. Pra topat kanë mundur të bëhen në çdo kohë gjatë një periudhe 1800 vjeçare. Topat e parë, që janë bërë, zgjatën ndoshta për disa breza, gjatë të cilëve ata mund të jenë lëvizur dhe ndryshuar.

Pablito dhe fundi i lumtur i një përralle të copëtuar

2010-09-11T19:15:00.001-07:00

Ishte idhull, u skualifikua, u kthye dhe fitoi Botërorin. Kjo është me pak fjalë parabola e Paolo Rossi, i cili që nga viti 1980 deri në vitin 1982 jetoi dy vitet më të rëndësishëm të jetës së tij. "Kam menduar që ta lë Italinë dhe të pushoj së luajturi futboll. Më ka shpëtuar vetëdija e të qenit i pafajshëm".

Në fillimim pati të njëjtin reagim si ai i Gregor Samsas tek "Metamorfoza" e Kafkës. Është një ankth, një ankth i gjatë, herët a vonë zgjohem dhe gjithçka zhduket. Jo, nuk jam unë, ajo që po më ndodh është ireale. Në fakt ishte tmerrësisht e vërtetë. Paolo Rossi nuk ishte transformuar në një buburrec, por në një kampion futbolli pa futboll. Më tepër: një tradhtar i besnikërisë së tifozëve; një lojtar me fytyrë të pastër, i pasur dhe i realizuar, që ishte shitur për disa miliona dhe disa gola.

Muaji mars, vitit i Zotit 1980. Shitësi i frutave Massimo Cruciani, i lodhur duke paguar lojtarët dhe duke humbur para në baste për rezultate ndeshjesh që nuk dilnin, bën një denoncim në prokurori. Përfshin në këtë çështje shokun e tij të fëmijërisë, pronarin e restorantit "Alvaro Trinca" dhe denoncon 27 lojtarë të serisë A dhe B se kanë marrë çeqe nga 10 deri në 15 milionë lireta për të trukuar ndeshjet. Të dielën, datë 23 mars, blici i karabinierëve: arrestohen në stadiume Presidenti i AC Milan, Felice Colombo dhe 12 lojtarë. Më 29 prill edhe Paolo Rossi futet zyrtarisht në faqen më të errët të futbollit italian: Calcioscommesse. Duke qenë lojtari më i famshëm, i bëhet kopertina. Pezullohet nga Komisioni Disiplinor, nuk mund të luajë më tek Perugia e tij dhe aq më pak në kombëtare.

Pastaj vijnë proceset dhe dënimet. Më të fortit: Milan e Lazio në serinë B; Colombo, Albertosi (Milan) dhe Cacciatori (Avellino) të përjashtuar. 5 vjet skualifikim për Della Martira, shok tek Perugia dhe Pellegrini (Avellino). Për Rossi dhe Zecchini vitet e dënimit janë 3. Pastaj CAF-i do ta rrisë dënimin për disa, si puna e Giordano dhe Manfredonia (Lazio) që kalojnë nga 9 muaj në 3 vjet e gjysëm dhe do ta pakësojë për disa të tjerë, si puna e Rossi: 2 vjet. Jemi në muajin korrik. Paolo Rossi e ka kuptuar se nuk është një ankth. Fillon vera më e shëmtuar e jetës së tij. Është pikërisht ai, një prej lojtarëve që nuk do të luajnë, që humbet 24 muaj të një karriere në ngjitje, me pagesa milionëshe. Po kur të kthehem si do të jem? Mos vallë do të kem humbur gjithçka? Është pikërisht ai që shikohet shtrembër, që kap komente nën zë: "Kush e priste nga Paolo Rossi, një djalë kaq i mirë? Po pastaj që i mashtronte me 2 milionë dhe 2 gola më shumë?".

Këtu qëndron problemi: akoma sot Rossi nuk arrin të kuptojë sesi kanë mundur t'u besojnë figurave të ndyra dhe jo atij. Në mënyrë të veçantë, si kanë mundur të besojnë se do të shitej për kaq pak. I dënuar për dëshmi dhe një ndeshje: Avellino-Perugia 2-2, dygolësh i tij. Një pej rezultateve të pakta të përfunduara siç dëshironin Trinca dhe Cruciani.

Paolo Rossi arrin të qeshë për të gjithë ngjarjen, edhe pse e ardhmja menjëherë më pas i ka rezervuar një verë ringjalljeje, një verë prej mbreti në Botërorin e Spanjës. Dëmshpërblim i fatit? Ndoshta. Ndoshta Pablito ka gjetur ligjin dhe jo drejtësinë. E vërteta, shpesh, është vetëm një dëshirë. Ka mbetur e tillë. Fajtor me mashtrim? Fajtor me naivitet? I pafajshëm? Këtu nuk gjykohet, kujtohet dhe kujtesa është gjëja më njerëzore që mund të jetë. Lëviz gjëra, nxjerr në dritë të tjera. Rossi tregon dhe thotë edhe diçka që nuk e kish thënë kurrë. Vera më e shëmtuar e ka origjinën në dimër.

Fillohet nga tombola e famshme e Vietri sul Mare, vendi i grumbullimit te Perugia, e cila përgatit ndeshjen me Avellino. Paolo Rossi rrufit një aranxhatë dhe tregon: "Jam duke luajtur me shokët, kur vjen Della Martira e më thotë: 'Paolo, a vjen një minutë se dua të prezantoj me dikë'. Ngrihem dhe mendoj për tifozët e zakonshëm, me Della Martira janë Crociani, Cruciani, si e kishte emrin? Dhe një tip tjetër (Bartolucci, miku i Cruciani, shënimi im.). Shoku im më thotë: 'A e di, Avellino do të ishte dakord për të barazuar?'. Unë i përgjigjem: 'Çfarë do të thuash, pastaj ne flasim me skuadrën'".

Stop. Një hap prapa. Ja këtu, gjënë që nuk e kishte thënë kurrë. Në proces, Cruciani pohoi se Rossi kishte pranuar me kusht që ai të shënonte dy gola dhe se pastaj e ndau me Rossi, Zecchini dhe Casarsa çekun prej 8 milionë liretash. Bartolucci e konfirmoi bisedën (në një moment të dytë hodhi poshtë gjithçka). Në një ballë për ballë dramatik me Cruciani, një Rossi i turpëruar u mbrojt duke thënë se takimi zgjati disa sekonda, koha për t'u shfryrë dhe për të akuzuar më pas Della Martira si i kish "prezantuar budallenj".

Por shprehjen "pastaj ne flasim me skuadrën" nuk e përmendi atëherë. Mund të keqësonte situatën? Ndoshta jo, sepse tani shpjegon: "Unë mendoja për ndeshjet e zakonshme që bihet dakord midis dy skuadrave. Nëqoftëse të gjithëve u vjen për mbarë barazimi, atëherë barazohet. Kanë qenë gjithnjë në futboll dhe gjithmonë do të jenë, edhe tani. Por për Calcioscommesse nuk kam menduar kurrë, nuk e dija as që ekzistonte. Në darkë flasim me skuadrën, por askush nuk ishte dakord. Donim të fitonim, pika nuk na interesonte. Fati i keq e deshi që barazuam 2 me 2, ama qe ndeshje e vërtetë, mjafton ta rishikosh. Shkelma, shumë, asnjë nuk është kursyer. Nuk kishte asnjë marrëveshje".

Por procesi dhe historia e kanë futur midis ndeshjeve të pista. "Atë të diel marsi, në blicin e famshëm në stadiume, luanim në Romë. Kur karabinierët arrestuan Zecchini dhe Della Martira, unë dhe shokët e mi po pyesnim se çfarë vallë mund të kishin kombinuar. As nuk na shkonte mendja se gjëja do të kishte lidhje me futbollin. Më pas kam mësuar dhe fatkeqësisht jam përfshirë edhe unë. Por gjatë gjithë periudhës, nga pezullimi im deri tek proceset, çdo ditë kam menduar: tani do të dalë në dritë e vërteta, ankthi merr fund, nuk ka sesi të mos ecë kështu. Kam jetuar sikur gjithçka t'i ndodhte një tjetri. E prisja procesin si një çlirim, kurse në të vërtetë... Ju betohem, nuk e kam imagjinuar kurrë se mund të pësoja as edhe një ditë skualifikim. Kur pastaj CAF-i më ka hequr vetëm një vit, më ka rënë e gjithë bota përsipër. Kam vrapuar menjëherë tek shtëpia në Prato dhe kam parë babain tim të dëshpëruar dhe nënën time që qanë: aty e kam kuptuar vërtet se çfarë më kishte ndodhur. Më kishin hequr 2 vjet punë, 2 vite të jetës. Dhe solla ndërmend fjalët e Simonetta, në atë kohë e fejuara ime: "Paolo, kujdes, duan të ta fusin". Edhe tani jam i bindur se jam instrumentalizuar. Federata dhe drejtësia sportive kanë dashur të përdorin dorë të rëndë: nuk mund ta lironin më të famshmin dhe të dënonin të tjerët".

Risjell në mendje shokët e tij tek Perugia. "Jam i bindur se edhe Zecchini ishte i pafajshëm. Della Martira? Një djalosh i lezeçëm, i dashur. Nga naiviteti, ndonjë gjë mund ta ketë kombinuar. Fitime të lehta? Por qenë shifra qesharake. Ndoshta donte të shitej përpara ndonjërit që të bënte të besonte se mund t'i trukonte ndeshjet. Jo, as e kam parë, as e kam dëgjuar kurrë më. Sigurisht, pak mëri e ndjej".

Paolo Rossi qesh, por brenda rishikon ferrin. Dhe mendimet e rrotullohen si një vorbull. I hedh aty, siç i vijnë.

"Atë verë u stërvita disa herë me Vicenza (tek Perugia ishte i huazuar, shënimi im.), por pa dëshirë. Provoja përbuzje për futbollin. Kam menduar të largohem nga Italia, ta le fare futbollin. Thashë: "Nuk do të më shikoni më në kombëtare". Ju kushtova veshjeve sportive, me skiatorin Gustavo Thoeni. Gjërat më të këqija? Dyshimi i njerëzve, ato shikime... dhe netët e të shtunave, duke e ditur se në zgjim nuk do të kishte ndeshje që do të më prisnin. Më ka shpëtuar vetëdija e të qenit i pafajshëm dhe Juventus".

Juventusi: në marsin e vitit 1981, klubi torinez blen Paolo Rossi. Mungon më shumë se një vit nga përfundimi i skualifikimit.

"Boniperti më thirri: 'Do të vish me ne në grumbullim, do të stërvitesh me të tjerët, bile më shumë se të tjerët'. E kam ndjerë veten sërish futbollist. Letra e grumbullimit tani do të shkaktonte të qeshura. Thoshte që të paraqitesha me flokë të shkurtëra, tregonte çfarë të haje dhe çfarë të pije. Boniperi iashte magjistar në këto gjëra. Kur arrita më tha: 'Paolo, nëqoftëse martohesh është më mirë. Kështu do të jesh më i qetë'. Jam martuar në shtator. Do të kisha vepruar njëlloj, le të themi se jam shtyrë pak (qesh, shënimi im.). megjithatë, më duhet të falënderoj atë, Trapattoni dhe Bearzot. Trap më ka stërvitur me grintën e tij, më ka vënë shumë përkushtim, Bearzot më thirrte shpesh. Nuk më jepte premtime, por më inkurajonte që të punoja mirë, pasi ai më mbante gjithmonë në konsideratë. Themelor".

Erdhi muaji i kthimit, maji i vitit 1982. Juve luan dhe fiton në Udine, është edhe Paolo Rossi në fushë. Trapattoni thotë: "Është ai i një kohe". Dhe ai: "Nuk e kujtoja më emocionin e një ndeshjeje të vërtetë. Dy vite heshtjeje më kanë maturuar. Pikërisht në këtë moment, i them vetes: nuk është vetëm futbolli". Por për të futbolli - dhe çfarë futbolli - do të jetë shumë. Kombëtarja që ngec në zonë dhe goli ka nevojë për të. Bearzot e thërret për Botërorin e Spanjës. Kujtesa shpështillet mbi verën e lumturisë. "Grumbullimin e prisja, Bearzot kishte besim tek unë, në Argjentinë kisha ecur mirë". Por ndeshjet e para janë katastrofë. Tri barazime me Poloninë, Perunë dhe Kamerunin: kualifikim për diferencë golash. Kritika, polemika dhe Rossi që nuk shënon. Bile është katastrofë. "Nuk isha në formë, përkundrazi. Një fantazëm. Gjeja vështirësi për të bërë gjithçka, isha edhe një bllokim mendor. Por besimi i shokëve dhe i trajnerit më kanë dhënë një karikim të jashtëzakonshëm. Djemtë bënin shaka lidhur me faktin që mezi qëndroja në këmbë. Ishte e rëndësishme edhe tallja. Prej stresit, isha dobësuar 5 kilogram. Më bënin stimulime elektrike tek këmbët dhe kujtoj që kuzhinier të gjithë mbrëmjet, në orën 22 e 30 minuta, më sillte në dhomë një gotë qumësht dhe një briosh. Me mbarimin e çdo ndeshjeje, Bearzot më thoshte: "Rri i qetë, tani përgatitu për ndeshjen e radhës". Edhe pas zëvendësimit me Perunë. Qemë një grup i shkëlqyer, prova qe heshtja ndaj shtypit e Vigo. Pranonim kritikat teknikë, por jo dashakeqësi falas. I shkruajta gjithçka: jetë e bukur, kazino, Graziani që kishte humbur 70 milionë lireta, që unë dhe Cabrini ishim së bashku. Për fat, unë bëja rolin e burrit (qesh, shënimi im.). Nuk mund t'i duronim më aludimet idioteske dhe vendosëm që ta mbyllnim gojën".

Nga heshtja tek fitoret. Të mrekullueshme: me Argjentinën, Brazilin, Poloninë dhe Gjermaninë në finale. Nga ndeshjet e shëmtuara, tek një lojë shumë e bukur. Nga fantazma Rossi tek Pablito njeriu i Botërorit. 6 gola, golashënuesi më i mirë. "Ndeshja me Argjentinën ka qenë vendimtare, e fituar duke luajtur mirë. Unë nuk shënova, por isha mirë. Sigurisht, nuk mendonim se do të fitonim Botërorin, por u bindëm se mund të luanim baraz me cilindo. Ndoshta në vitin 1978 qemë më të fortë, përfshi mua, por ajo skuadër ishte një koncentrat karakteri. Golin e parë Brazilit e kujtoj si më të bukurin e jetës time. Nuk kam pasur kohë që të mendoj për asgjë: kam ndjerë një si ndjesi çlirimi. Është e pabesueshme sesi një episod mund të të ndryshojë rrënjësisht: jo më bllokime mendore dhe fizike. Pas atij goli, gjithçka ka ardhur në mënyrë të natyrshme. Ama mos mendoni se i kemi shijuar fitoret. Sapo u kualifikuam për gjysmëfinale, Bearzot tha vetëm: "Le të mendojmë për Poloninë". Gjithmonë të përqendruar, gjithmonë në gadishmëri deri në finale. Për këtë ndoshta kujtimi më i pastër që kam është ndjesia e fishkëllimës finale kundër Gjermanisë. Qemë kampionë bote. Bëra vetëm një gjysëm xhiroje në fushë me shokët: isha i mbaruar. U ula mbi një tabelë të madhe për ta parë turmën entuziaste dhe u emocionova. Por brenda vetes ndjeja një çikë hidhërim. Mendoja: "Ndaleni kohën, nuk mund të ketë mbaruar, nuk do të jetoj më momente të tilla". Kuptova edhe që lumturia, ajo e vërteta, zgjat vetëm çaste".

Skeda e Paolo Rossi: Një karrierë rrënqethëse

Paolo Rossi ka lindur në Prato më 23 shtator 1956. I rritur tek të rinjtë e Juventus, debuton në serinë A me Como me 9 shtator 1975 (Perugia - Como 2 me 0). Nga viti 1976 deri më 1979 luan tek Vicenza, ku fiton një promovim dhe një vend të dytë në serinë A (1977-1978) prapa Juventus dhe titullin e golashënuesit më të mirë me 24 gola. Në sezonin 1979-1980 shkon tek Perugia me formulën e huazimit. Është viti i Calcioscommesse dhe i skualifikimit prej 2 vjetësh. Ndërkohë e blen Juventus. Do të luajë në bardhezi deri në vitin 1985, ku fiton një titull kampion kombëtar, një Kupë Kupash dhe një Kupë Italie me Platini, Boniek dhe 5 kampionë bote. Në vitin 1982, vit i triumfit në Spanjë, Rossi fiton edhe Topin e Artë: midis italianëve, më parë ia kish dalë ta fitonte Gianni Rivera në vitin 1969, më pas do t'ia arrijë vetëm Roberto Baggio në vitin 1993. Në sezonin 1985-1986, ai kalon tek AC Milan dhe një vit më pas e mbyll karrierën tek Verona. Në fund do të jenë 209 ndeshjet në serinë A, të kurorëzuara nga 82 gola. Karriera në fanellën kaltëroshe e Paolo Rossi është për rekord: është deri më tani lojtari italian që ka shënuar më shumë në fazën finale të Botërorëve: 9 gola, nga të cilët 3 gola në Argjentinë në vitin 1978 (vendi i katërt prapa Argjentinës, Hollandës dhe Brazilit); 6 gola në Spanjë në vitin 1982, golashënues i Botërorit që e ka parë Italinë të triumfojë. Me kombëtaren Pablito numëron 48 ndeshje dhe 20 gola.

Përgatiti

ARMIN TIRANA

Të mbrosh dhe të ruash. 10 fjalë kyçe për konservatorët

2010-09-11T19:14:00.002-07:00

Në vitet e fundit mendimi konservator është kthyer shumë në modë edhe në Europë. Por çfarë synon që të mbrojë dhe nga çfarë parimesh frymëzohet konservatori? Çfarë e dallon një reaksionar, një konservator dhe një progresist? Jens Jessen, gazetar gjerman dhe kryeredaktor i faqeve kulturore të revistës së përjavshme "Die Zeit", provon që të bëjë qartësi mbi një koncept akoma sot në errësirë dhe i përdorur ndoshta me ndrojtje të tepruar.

Në Gjermani mendimi konservator ka pasur për një kohë të gjatë një aureolë të shëmtuar. Vetë politikanët e qendrës së djathtë nuk donin që të quheshin konservatorë për sa jepnin idenë e diçkaje të pluhurosur, të palëvizshme dhe autoritare ose, në disa raste, të korruptuar dhe të rreptë. Sipas rasteve të veçanta, kjo mund të jepte një përshtypje të kësaj natyre, por që nuk ka të bëjë aspak me domethënien më autentike të mendimit konservator, sipas të cilit ekzistuesja duhet që të mbrohet ndaj një progresi për të cilin është e drejtë aq më pak të dyshohet. Zhvlerësimi i konservatorëve kishte të bënte shumë me faktin që progresi, në pasluftën e dytë, ka sjellë për më tepër vetëm benefite: emancipimin e gruas, shkatërrimin e strukturave autoritare, rritjen e mundësisë për rritje sociale, mirëqënien e përhapur dhe, shumë më në përgjithësi, demokratizimin e shoqërisë. Kush donte t'i kundërvihej apo ta frenonte këtë proces nuk ka sesi të mos ishte në pabesi, pasi mbronte privilegje dhe raporte force të konsoliduara ndaj një të ardhmjeje më rozë. Por çfarë ndodh nëse progresi ndryshon drejtim dhe drejtohet kundër arritjeve të emancipimit? Nëqoftëse globalizimi i sjell dëm mirëqenies, nëqoftëse zhvillimi ekonomik i shtrëngon gratë tek gatimi, nëqoftëse teknika kërcënon lirinë dhe favorizon deviacione autoritare, nëqoftëse konkurrenca në tregun ndërkombëtar mund të ruhet vetëm me çmimin e zvogëlimit të mbulimeve sociale? Atëherë, a mundet ajo që dikur imponohej kundër forcave konservatore të bëhet tani një argument për ruajtjen e statukuosë? Nuk duhet mrekulluar nëse sot Republika Federale Gjermane, që për një kohë të gjatë është qeverisur në emër të progresit (edhe nga kristiandemokratët), përjeton një kthesë konservatore në të gjitha rreshtimet politike të saj.

1) Konservatori ka fytyrë të dyfishtë. Mund të mbrojë - të paktën kështu duket sipas pikëpamjeve - si aspektet negative të ekzistueses (privilegje, raporte force, paragjykime të konsoliduara), ashtu dhe ato pozitive (liri, shtet të drejte, arritje sociale). Mund të dojë të mbështesë një diktaturë, ashtu si dhe një demokraci, dhe mund të rreshtohet si nga e djathta, ashtu dhe nga e majta, e kuadrit politik. Por kjo është vetëm në mënyrë e dukshme një çështje pikëpamjesh, në realitet bëhet fjalë për diçka që duhet ruajtur në një periudhë historike të dhënë.

2) Mendimi konservator është një koncept relativ. Oskar Lafontaine (njëri prej liderëve të së majtës ekstreme gjermane), në momentin në të cilin u shpreh kundër ribashkimit të Gjermanisë, u shpreh si politikan konservator, për faktin që donte të ruante Republikën Federale Gjermane të vjetër. Helmuth Kohl, kur mbështeti pikërisht ribashkimin e Gjermanisë, u soll në të njëjtën mënyrë si konservator, pasi mbështeste idealin e lashtë të një Gjermanie të bashkuar. Të gjithë politikanët e lanë veten të shtyheshin nga një impuls konservator kur u rebeluan kundër transferimit të qeverisë nga Boni në Berlin. Partia Social Demokrate e vjetër gjermane (PDS), përpara se të bashkohej me Linke (e majta ekstreme aktuale gjermane), ishte një parti konservatore, pasi që mbronte dhe ruante arritjet (apo ato që ajo i konsideronte si të tilla) e Republikës Demokratike Gjermane (DDR) dhe donte t'i mbronte shpifjet. Në momentin në të cilin këto pozicione nuk e kishin më një perspektivë, u transformua në një parti reaksionare që donte të ripropozonte një status tashmë jo ekzistues dhe një ideal tashmë i zhdukur (socializmin). Konservatore ishte edhe opozita socialdemokrate ndaj Gerhard Schröder, e cila i kundërvihej modernizimit dhe procesit të riorganizimit në kuptimin më liberalit të iniciuar nga ish-Kancelari gjerman. Dhe akoma, deri kur sindikatat kanë luftuar për të drejtat e punëtorëve, kanë qenë progresiste dhe të majta, por janë bërë konservatore në vitet e fundit, kur thjesht kanë kërkuar që të ruajnë arritjet e tyre të së kaluarës.

3) Ekziston edhe konservatori i majtë. Ky pozicion nuk është edhe aq paradoksal, siç mund t'i duket ndonjërit definicioni i vetvetes (konservator liberal i majtë) i dhënë nga Joachim Gauck (kandidati i fundit i qendrës së majtë për Presidencën e Republikës). Njerëzit e së majtës bëhen konservatorë sapo është afirmuar politika e majtë dhe atëherë vihen në pozita mbrojtëse. Ajo që nuk ekziston është konservatori i majtë në kuptimin e ngushtë - ky është një kontradiksion në vetvete, pasi e majta thelbësisht do të ndryshojë, konservatori në të kundërt, pikërisht, të ruajë dhe të mbrojë. Pavarësisht kësaj konservatorët dhe progresistët kanë një armik të përbashkët: për shembull, liberalizimin aktual që nuk bën të përparohet dhe nuk ruan, por e lë gjithçka në duart e forcës së konkurrencës në treg.

4) Konservatori ka frikë nga progresi, jo vetëm kur paraqitet me veshjet e reformave apo të revolucioneve të majta, por edhe në veshjet e zhvillimit të ri teknik apo shkencor. Konservatori i konsideron proceset ekonomike si pengesë, të kujtohet këtu për shembull për opinionin e keq të Helmut Kohl lidhur me mentalitetin e biznesmenëve. Konservatori deri mund të jetë shprehimisht antikapitalist, ashtu siç ndodhte përpara Luftës. Shtresa kryesore e mendimit të vjetër konservator gjerman - pronarë tokash, ushtarakë dhe funksionarë - nuk priste asgjë të mirë nga industria. Konservatori operon në kuptimin liberist, në momentin në të cilin besimi tek tregu i përket traditës së një vendi, si për shembull në Amerikë apo në Angli. Konservatori mund ta tolerojë progresin maksimumi me doza të vogla, deri kur përshtat me maturi strukturat dhe vlerat ekzistuese ndaj kushteve të reja, në mënyrë që të sigurojë mbijetesën e tyre. Në linjë të përgjithshme, përpara syve të tij nuk duhet të justifikojë ekzistuesen, por dëshirën për ndryshim.

5) Mendimi konservator është një pozicion skeptik. Konservatori nuk beson në fenë e progresit dhe tek teknika, sidomos pasi dyshon në fantazinë e plotfuqishme njerëzore. Është gjithmonë i paqartë nëse njeriu mund t'i vlerësojë të gjitha pasojat e veprimeve të tij dhe skeptik që një ndryshim me qëllim të tillë të zbulohet realisht i tillë. Edhe antipatia ndaj revolucioneve bazohet mbi këtë formë skepticizmi dhe jo vetëm mbi frikën për të humbur posedimet e veta apo mbi refuzimin e idealeve revolucionare, që në disa raste deri mund t'i përkasin edhe konservatorit. Ndërsa e majta mendon gjithmonë që rrënjët e një të keqeje të madhe duhet të shkulen me qëllimin e një përmirësimi të përgjithshëm, konservatori i frikësohet heteronimisë së qëllimeve, domethënë që beneficet nga njëra anë mund edhe të sjellin dëme nga ana tjetër. Lidhur me këtë, konservatori nuk beson në mirësinë e lindur të qenies njerëzore dhe nuk beson absolutisht që politika mund ta përmirësojë. Për këtë arsye, në perspektivën konservatore të një politike të vakët, strategjike dhe jo tepër moraliste është një politikë e mirë, pasi pengon që në mënyrë të pavullnetshme të përkeqësohet situata.

6) Politika konservatore është politikë pushteti. Pika e vëzhgimit politik të konservatorit do të shikojë tek të gjitha problemet mbi të gjitha çështje pushteti, interesa të kundërvëna dhe vetëm në fund konflikte me vlerë, pasi konservatori shikon tek qenia njerëzore gjithmonë të keqen dhe nuk beson në koncepte ideale. Në fund pushteti është edhe i nevojshëm për të mbrojtur ekzistuesen nga ndryshime të pakontrolluara. Në shkallën e projektuar nga Max Weber midis etikës së përgjegjësisë dhe të parimeve, konservatori do të mbështesë gjithmonë etikën e përgjegjësisë, domethënë do ta pranojë moralin vetëm në kuadrin e së mundshmes. Nuk do t'u përmbahet aspak parimeve. Në më të mirin e rasteve politikani konservator është realist dhe objektiv, në më të keqin e rasteve një cinik apo deri një oportunist i privuar nga skrupujt. Është këtu që ka rrënjët e saj aureola e shëmtuar i të cilës është subjekt politika konservatore. Nëqoftëse është i keq, njeriu mund edhe të mashtrohet. Partia që kohët e fundit ka dëmtuar mendimin konservator ka qenë CDU-ja e fazës së fundit politike të Helmuth Kohl. Është e lehtë të imagjinohet që kontributet ilegale ndaj partisë nuk do të shikohen asnjëherë si një problem moral për sa i shërbyen ruajtjes së pushtetit të partisë që nga ana e saj ndihmonte qytetarët për të garantuar statusin e saj social. Në më të keqin e rasteve politika konservatore provon deri të përfitojë nga ligësia e atribuuar qenies njerëzore. Në Assia, Roland Koch (Presidenti i Landit i CDU-së) ka hyrë në skenë në momentin në të cilin për fushatën e tij elektorale mobilizoi një armiqësi latente ndaj të huajve.

7) Konservatori nuk është reaksionar. Pothuajse në vetvete realizmi i tij i ndalon që të propozojë kushte tashmë të tejkaluara. Që konservatori dhe reaksioni nganjëherë mbivendosen, fakti është një keqkuptim që bëhet i mundshëm vetëm një perspektivë të së majtës ekstreme, nga e cila, duke qenë një pozicion politik i drejtuar nga e ardhmja, të gjitha bindjet konservatore ndaj së tashmes nuk ka sesi të mos duken të prapambetura. Por reaksionari nuk do të ruajë asgjë, është idealist ose, më mirë akoma, një utopist lehtësisht i prapambetur që shikon tek e kaluara të gjithë atë që është e mirë dhe e drejtë dhe tek modernizimi vetëm humbje dhe sakrifica pa kuptim. Edhe kur nuk është puçist, reaksionarit i intereson vetëm që ajo që ka humbur nuk do ta ketë kurrë më mbrapsht. Edhe ky është një pozicion që instinkti i pushtetit i konservatorit e konsideron të përbuzshëm. Në analizë të fundit, reaksionari ka një pozicion kritik dhe vetëm për aspektet më antimoderne të tij afrohet me rreshtimin konservator: kërcënimi i institucionit të familjes, besimi fetar i humbur, keqarsimimi i rinisë, sharmi i humbur i uniformës ushtarake.

8) Hitleri nuk ishte konservator. Nacionalsocialistët drejtonin një lëvizje modernizimi të paskrupull me të gjitha karakteristikat e një revolucioni që socialist nuk kishte vetëm emrin. Shtet i së drejtës, rendit, pronës, arsimit - gjithçka që kishin për zemër konservatorët fjalë për fjalë u flak tej. Është e njohur se Bertolt Brecht deri e përshëndeti Hitlerin si ai që më së fundi e preu me junkersët dhe me borgjezët. Që mendimi konservator nga kundërshtarët e tij rastësisht mbivendoset me nacionalsocializmin mund edhe të mos jetë gabim. Nga ana tjetër, është e vërtetë që pati grupe konservatorësh që menduan ta përdornin nazizmin për interesat e tyre. Që menduan dhe e konsideruan si të mundur, edhe pse atyre në mënyrë të dukshme u ishte bërë e qartë sesa ishte i shpifur, ka sërish të bëjë me pragmatizmin, kalkulimin e pushtetit dhe oportunizmin e mendimit konservator. Sigurisht që është edhe e vërtetë se prapa konspiratorëve të atentatit të dështuar ndaj Hitlerit të 20 korrikut të vitit 1944 ndodheshin sidomos konservatorë që e kishin pranuar gabimin e tyre (ose që nuk kishin ceduar asnjëherë, si Beck dhe Goerdeler).

9) Konservatori është borgjez. Por kjo është vetëm një gjysmë e vërtetë. Shtresat borgjeze duke u prirur më lehtësisht ndaj mendimit konservator respektivisht të tjerëve kanë diçka për të mbrojtur, si pronë, influencë sociale dhe arsim. Nga ana tjetër, tek borgjezët akumulohen, aq më pak kur kanë mundësinë që të mbijetojnë në më shumë breza, edhe vetëdijen e keqe ndaj privilegjeve të trashëguara; ky është motivi pse midis socialdemokratëve ka gjithnjë e më shumë borgjezë dhe të Gjelbërit kanë pothuajse ekskluzivisht simpatizantë borgjezë. Nganjëherë është thjeshtë dhe pastër nuhatja e biznesit ajo që u jep borgjezëve idenë se nuk mund të vazhdohet më të ecet si është bërë deri më tani, me akoma më shumë të drejtë nëqoftëse duhet ruajtur pozicioni personal. Nganjëherë arsimi prokuron edhe idenë e një tranzitoriteti të kushteve për të cilat bindja e pastër konservatore nuk mund të klasifikohet sociologjikisht. Por ekziston edhe një mundësi e mirë që mendimi konservator të hyjë në skenë kur ka diçka për të humbur dhe jo kur ka progrese për t'u siguruar.

10) Konservatori është mashkull. Edhe pse një grua vesh apo ka shije të markës konservatore, edhe pse për nga origjina apo stili i jetesës refuzon çfarëdo tendence revolucionare, është shumë e vështirë që të gjehet që të deklarohet politikisht konservatore. As Margaret Thatcher, as Angela Merkel nuk kanë mundur në këtë kuptim ta ndryshojnë gjendjen e gjërave, që megjithatë i bëjnë akoma sot apel puros që shpesh tymoset nga patriarkë kërcënues. Që çdo hap i emancipimit femëror u fitua kundër partive konservatore, mbetet akoma e paharruar dhe kundër fatit që politikanët konservatorë nuk mund të konceptojnë family-patchwork dhe shpërbërja e raporteve fillestare. Në realitet nuk ka më rezistenca për të cilat mund të dështojë rivendikimi i barazisë së të drejtave, por, nëqoftëse ka, problemet përfaqësohen nga papunësia dhe situata ekonomike. Ka deri politikane femra në të majtën ekstreme, të cilat do të donin t'i kthenin gratë tek gatimi për të lehtësuar tregun e punës. Me fjalë të thjeshta: ruajtja e emancipimit të arritur është bërë prej një kohe të gjatë një projekt konservator.

Përgatiti

ARMIN TIRANA

Lidhja e ngushtë mes masonerisë dhe fashizmit

2010-09-11T19:14:00.000-07:00

1925, duel Antonio Gramsci - Benito Mussolini lidhur me masonerinë dhe fashizmin: "Është 'partia e borgjezisë' italiane e vetme dhe më e fuqishme. Fashizmi e sulmon për ta zëvendësuar me borgjezinë në drejtimin e shtetit"...

Fuqizimi i fashizmit në kurriz të popullit

Kapitull i marë nga libri "Massoneria e Fascismo" i Fabio Venzi

Gramsci flet në Dhomë për ligjin lidhur me shoqatat sekrete (Legjislatura XXVII - sesioni i parë - diskutime të 16 majit 1925).

Botojmë të zgjeruar transkriptimet e ndërhyrjes së Antonio Gramsci në Dhomë lidhur me shoqatat sekrete, pasi bëhet fjalë për një dokument historik të jashtëzakonshëm: jo vetëm pse tregon intelektualin e madh marksist në përplasje të hapur me Mussolinin në atë që do të mbesë diskutimi i vetëm i tij në Parlament. Por edhe pse analizat e Gramsci, nga ana e tyre janë shumë interesante: pasi ka bërë më dije se praktikisht në projektligj nuk përmendet në mënyrë eksplicite masoneria, ai kalon në analizimin e pozicionit historik të masonëve në shoqërinë italiane. Masoneria është "partia e borgjezisë" italiane e vetme dhe më e fuqishme. Fashizmi e sulmon masonerinë për të zëvendësuar borgjezinë në drejtimin e shtetit.

GRAMSCI

Projektligji kundër shoqërive sekrete është paraqitur në Dhomë si një projektligj kundër masonerisë: ai është akti i parë real i fashizmit për të afirmuar atë që Partia Fashiste e quan revolucioni i saj. Si Parti Komuniste, ne duam të kërkojmë jo vetëm pse-në e paraqitjes së projektligjit kundër organizatave në përgjithësi, por edhe domethënien e faktit se pse Partia Fashiste e ka paraqitur këtë ligj si një ligj të drejtuar kryesisht kundër masonerisë. Ne jemi ndër të paktët që e kemi marrë seriozisht fashizmin, edhe kur fashizmi dukej se ishte vetëm një farsë e përgjakshme, kur rreth fashizmit përsëriteshin vetëm klishetë lidhur me "psikozën e luftës", kur të gjitha partitë kërkonin që ta vinin në gjumë popullsinë punëtore duke e paraqitur fashizmin si një fenomen sipërfaqësor, me jetëgjatësi të shkurtër. Në nëntor të 1920 kemi parashikuar se fashizmi do të ngjitej në pushtet - gjë në atë kohë e pakonceptueshme për vetë fashistët - nëqoftëse klasa punëtore nuk do t'ia arrinte në kohë që ta frenonte me armë avancimin e tij gjakatar. Kështu, fashizmi pohon sot se praktikisht do të "pushtojë shtetin". Çfarë nënkupton kjo shprehje tashmë e shndërruar në klishe? E çfarë domethënieje ka në këtë kuptim lufta kundër masonerisë? Pasi ne mendojmë se kjo fazë e "pushtimit fashist" është një prej më të rëndësishmeve të përshkuara nga shteti italian dhe për atë që i përket borgjezisë dhe për atë që na përket ne që dimë të përfaqësojmë interesat e shumicës dërrmuese të popullit italian, punëtorëve dhe fshatarëve, besojmë kështu të nevojshme një analizë, edhe pse të ngutur, të çështjes. Çfarë është masoneria? Ju keni thënë shumë fjalë lidhur me domethënien shpirtërore të saj, mbi korrentet ideologjike që ajo përfaqëson, etj.; por të gjitha këto janë forma shprehjeje të cilat ju përdorni vetëm për ta gënjyer reciprokisht, duke e ditur se po e bëni. Masoneria, duke pasur parasysh mënyrën me të cilën është ndërtuar Italia e bashkuar, duke pasur parasysh dobësinë fillestare të borgjezisë kapitaliste italiane, ka qenë partia e vetme reale dhe efikase që klasa borgjeze ka pasur prej një kohe të gjatë. Nuk duhet harruar se më pak se 20 vjet pas hyrjes në Romë të piemontezëve, Parlamenti është shpërndarë dhe trupa elektorale prej rreth 3 milionë zgjedhësve është reduktuar në 800 mijë.

Ka qenë ky rrëfimi eksplicit nga ana e borgjezisë për të qenë një pakicë e papërfillshme e popullsisë, nëqoftëse pas 20 vitesh bashkimi ajo është detyruar që t'u drejtohet mjeteve më ekstreme të diktaturës për të ruajtur pushtetin, për të shtypur armiqtë e klasës të saj, që qenë armiqtë e shtetit unitar. Cilët qenë këta armiq? Kryesisht qe Vatikani, qenë jezuitët dhe i duhet kujtuar të nderuarit Martire sesi përkrah jezuitëve që veshin rroben e klerit ekzistojnë jezuitët laikë, të cilët nuk kanë asnjë shenjë speciale që të tregojë rendin e tyre fetar. Në vitet e para të themelimit të Mbretërisë jezuitët kanë deklaruar shprehimisht në një seri të tërë artikujsh të botuar nga "Civiltà Cattolica" se cili ishte programi politik i Vatikanit dhe i klasave që atëherë qenë përfaqësues të Vatikanit, domethënë të klasave të vjetra gjysmëfeudale tendencialisht burbonike në jug apo tendencialisht austriake në Lombardo - Veneto, forca sociale të shumta në numër që borgjezia kapitaliste nuk ka arritur asnjëherë t'i përmbajë, megjithëse në periudhën e Rilindjes ajo përfaqësonte një progres dhe një parim revolucionar. Jezuitët e "Civiltà Cattolica" dhe, për pasojë, Vatikani vinin në qëllimin e politikës së tyre si pikë të parë sabotimin e shtetit unitar, nëpërmjet abstenimit parlamentar, frenimin e shtetit liberal për të gjitha ato aktivitete të tij që mund të korruptonin dhe shkatërronin rendin e vjetër; si pikë e dytë, krijimi i një arme rurale rezervë për t'u vendosur kundër avancimit të proletariatit, pasi qysh nga 71 jezuitët parashikonin se në terrenin e demokracisë liberale do të lindte lëvizja proletare, e cila do të zhvillohej një lëvizje revolucionare. I nderuari Martire ka deklaruar sot që më së fundi, në kurriz të masonerisë, është arritur uniteti shpirtëror i kombit italian. Pasi që masoneria në Itali ka përfaqësuar ideologjinë dhe organizimin real të klasës borgjeze kapitaliste, kush është kundër masonerisë është kundër liberalizmit, është kundër traditës politike të borgjezisë italiane. Klasat rurale që përfaqësoheshin në të kaluarën nga Vatikani, përfaqësohen sot kryesisht nga fashizmi: kështu që është logjike që fashizmi të ketë zëvendësuar Vatikanin dhe jezuitët në detyrën historike, sipas së cilës klasat më të prapambetura të popullsisë vënë nën kontroll klasën që ka qenë progresive në zhvillimin e qytetërimit: ja domethënia e unitetit shpirtëror të arritur të kombit italian, që do të kish qenë një fenomen progresi 50 vjet më parë… [Ndërprerje]. Borgjezia industriale nuk ka qenë e aftë të frenojë lëvizjen punëtore, nuk ka qenë as e aftë të kontrollojë as lëvizjen punëtore, as atë rurale revolucionare. Lejtomotivi i parë instiktiv dhe spontan i fashizmit, pas pushtimit të fabrikave ka qenë ky: "Ruralët do të kontrollojnë borgjezinë urbane, që nuk di të jetë e fortë kundër punëtorëve". Nëqoftëse nuk gabohem, i nderuari Mussolini, atëherë nuk ishte kjo teza juaj dhe midis fashizmit rural dhe fashizmit urban thoshit se pretendonit fashizmin urban…

Musssolini

Më duhet t'iu ndërpres për t'iu kujtuar një artikullin tim me elozhe të larta për fashizmin rural të periudhës 1921-1922.

Gramsci

Por ky nuk është një fenomen pastërtisht italian, edhe pse në Itali, prej dobësisë më të madhe të kapitalizmit, ka pasur maksimumin e zhvillimit: është një fenomen europian dhe botëror, me rëndësi ekstreme për të kuptuar krizën e përgjithshme të pasluftës, si në dominimin e aktivitetit praktik, ashtu dhe në dominimin e ideve dhe të kulturës. Leksioni i Hindenburgut në Gjermani, fitorja e konservatorëve në Angli, me likuidimin e partive liberale demokrate respektive, janë korresponduesi i lëvizjes fashiste italiane: forcat e vjetra sociale, fillimisht antikapitaliste, të koordinuara me kapitalizmin, por jo të thithura krejtësisht prej tij, kanë fituar avantazh në organizimin e shteteve, duke sjellë në aktivitetin reaksionar të gjithë fondin e mizorisë dhe të vendimit të pamëshirshëm që ka qenë gjithmonë i tyre; por në thelb ne kemi një fenomen regresioni historik që nuk është dhe nuk do të jetë pa efekt për zhvillimin e revolucionit proletar. I shqyrtuar në këtë terren, ligji aktual kundër shoqatave do të jetë një forcë apo në fakt është e destinuar që të jetë krejtësisht e irrituar dhe e kotë? Do t'i korrespondojë ajo realitetit, do të mund të jetë mjeti për një stabilizim të regjimit kapitalist apo do të jetë një instrument i ri i përkryer i dhënë policisë për të arrestuar iksin apo ypsilonin? Për pasojë, problemi është ky: situata e kapitalizmit në Itali është forcuar apo është dobësuar pas luftës me fenomenin fashist? Cilat qenë dobësitë e borgjezisë kapitaliste italiane përpara luftës, dobësi që kanë çuar në krijimin e këtij sistemi politik masonik të caktuar që ekzistonte në Itali, që e ka pasur zhvillimin e tij maksimal tek xholitizmi? Dobësitë maksimale të jetës kombëtare italiane qenë në radhë të parë mungesa e lëndëve të para, domethënë pamundësia për borgjezinë për të krijuar në Itali një industri që të kishte një rrënjë të thellë në vend dhe që të mund të zhvillohej në mënyrë progresive, duke thithur krahun e punës të bollshëm. Në radhë të dytë mungesa e kolonive e lidhur me atdheun, domethënë pamundësia për borgjezinë për të krijuar një aristokraci punëtore që në mënyrë të përjetshme të mund të jetë aleate me vetë borgjezinë. E treta, çështja jugore, domethënë çështja e fshatarëve, e lidhur ngushtësisht me problemin e emigracionit, që është prova e paaftësisë së borgjezisë italiane për të mbajtur… [Ndërprerje].

Mussolini

Edhe gjermanët kanë emigruar me miliona.

Gramsci

Domethënia e emigrimit masiv të punëtorëve është kjo: sistemi kapitalist, që është sistem predominues, nuk është në gjendje që t'i japë jetesën, banimin dhe veshjet popullsisë dhe një pjesë jo e vogël e kësaj popullsie është e detyruar të emigrojë…

Rossoni

Kështu, kombi duhet të zgjerohet në interesin e proletariatit.

Gramsci

Ne kemi konceptimin tonë të imperializmit dhe të fenomenit kolonial, sipas të cilit ata janë parasëgjithash një eksportim i kapitalit financiar. Deri më tani "imperializmi" italian konsiston vetëm në atë që punëtori italian emigrant punon për fitimin e kapitalistëve të vendeve të tjera, domethënë deri më tani Italia ka qenë vetëm një mjet i ekspansionit të kapitalit financiar joitalian. Ju e lani gjithmonë gojën me pohime më fëminore se një superioritet demografik i supozuar i Italisë ndaj vendeve të tjera, ju thoni gjithmonë, për shembull, se Italia demografikisht është superiore ndaj Francës. Është një çështje kjo që vetëm statistikat mund ta zgjidhin me vrull dhe unë nganjëherë merrem me statistika; tani një statistikë e botuar pasluftës, asnjëherë e kundërshtuar, pohon se Italia e përpara luftës, nga pikëpamja demografike, ndodhet në të njëjtën situatë si Franca pas lufte; kjo përcaktohet nga fakti që emigracioni largon nga territori kombëtar një masë të tillë popullsie mashkullore, aktive nga pikëpamja prodhuese, që raportet demografike të bëhen katastrofike. Në territorin kombëtar qëndrojnë pleq, gra, fëmijë, invalidë, domethënë pjesa e popullsisë pasive, e cila rëndon mbi popullsinë punuese në një masë superiore ndaj çdo vendi tjetër, edhe ndaj Francës. Është kjo dobësia thelbësore e sistemit kapitalist italian, sipas së cilës ky i fundit është i destinuar që të zhduket më me shpejtësi, aq më shumë që sistemi kapitalist botëror nuk funksionon më për ta thithur emigracionin italian, për të shfrytëzuar punën italiane, që kapitalizmi ynë është i pafuqishëm ta inkuadrojë. Partitë borgjeze, masoneria, si kanë kërkuar t'i zgjidhin këto probleme? Dallojmë në historinë italiane të kohëve të fundit dy planet politike të borgjezisë për të zgjidhur çështjen e qeverisjes së popullit italian. Kemi pasur praktikën xholitiane, bashkëpunimin e socializmit italian me xholitizimin, domethënë tentativën për të vendosur një aleancë të borgjezisë industriale me një aristokraci punëtore veriore të caktuar, për t'i nënshtruar këtij formacioni borgjezo-industrial, masën e fshatarëve italianë, sidomos të jugut. Programi nuk ka pasur sukses. Në Italinë veriore ndërtohet në fakt një koalicion borgjezo-proletar nëpërmjet bashkëpunimit parlamentar dhe politikës së punëve publike për kooperativat: në Italinë jugore korruptohet shtresa drejtuese dhe dominohet masat me "gangot"… [Ndërprerje e deputetit Greco]. Ju fashistët keni qenë mbështetësit më të mëdhenj të këtij plani politik, pasi keni niveluar në të njëjtën mizerje artistokracinë punëtore dhe të fshatarëve të varfër të të gjithë Italisë. Kemi pasur programin që mund ta quajmë të "Corriere della Sera", gazetë që përfaqëson një forcë joindiferente të politikës kombëtare: 800000 lexues janë edhe ata një parti. [Zëra]. Më pak…

Mussolini

Gjysma! Pastaj gazetat nuk numërohen. Nuk kanë bërë asnjëherë revolucion. Lexuesit e gazetave rregullisht e kanë gabim!

Gramsci

"Corriere della Sera" nuk do të bëjë revolucion.

Farinacci

As "Unità"!

Gramsci

"Corriere della Sera" i ka mbështetur në mënyurë sistematike të gjithë politikanët e jugut, nga Salandra, tek Orlando, tek Nitti dhe Amendola: përballë zgjidhjes xholitiane, shtypëse jo vetëm e klasave, por edhe e territoreve të tëra, si jugu dhe ishujt, dhe për pasojë po aq e rrezikshme sa fashizmi për vetëm unitetin material të shtetit italian, "Corriere della Sera" ka mbështetur gjithmonë një aleancë midis industrialistëve të veriut dhe një demokracie të caktuar të vagullt rurale kryesisht jugore në territorin e shkëmbimit të lirë. Njëra zgjidhje dhe tjetra tentonin thelbësisht që t'i jepnin shtetit italian një bazë më të gjerë se ajo fillestare, tentonin të zhvillonin "arritjet" e Rilindjes. Çfarë u kundërvënë fashistët këtyre zgjidhjeve? Ata kundërvënë sot ligjin e ashtuquajtur kundër masonerisë; ata thonë se duan të pushtojnë kështu shtetin. Në realitet fashizmi lufton kundër forcës së vetme të organizuar në mënyrë efikase që borgjezia kapitaliste kishte në Itali, për ta zëvendësuar në pushtimin e vendeve që shteti u jep funksionarëve të tij. Revolucioni fashist është vetëm zëvendësimi i personelit administrativ me një personel tjetër.

Mussolini

Të një klase me një tjetër, siç ka ndodhur në Rusi, siç ndodh normalisht në të gjitha revolucionet, siç do të bëjmë në mënyrë metodike! [Miratime].

Gramsci

Është revolucion vetëm ai që bazohet mbi një klasë të re. Fashizmi nuk bazohet mbi asnjë klasë që të mos ishte tashmë në pushtet…

Mussolini

Por nëqoftëse pjesa më e madhe e kapitalistëve na janë kundër, po nëqoftëse ju përmend kapitalistë shumë të mëdhenj që na votojnë kundër, që janë në opozitë: familjet Motta, Conti…

Farinacci

Dhe subvencionojnë gazetat subversive!

Mussolini

Banka e Lartë nuk është fashiste, ju e dini! [Komente].

Gramsci

Kështu realiteti është se ligji kundër masonerisë nuk është kryesisht kundër masonerisë: me masonët fashizmi do të arrijë lehtësisht një kompromis.

Mussolini

Fashistët i kanë djegur lozhat e masonëve përpara se të bëjnë ligjin! Kështu që nuk ka nevojë për axhustime.

Gramsci

Ndaj masonerisë fashizmi zbaton, duke e intensifikuar, të njëjtën taktikë që ka zbatuar ndaj të gjitha partive borgjeze jofashiste: fillimisht ka krijuar një bërthamë fashiste në këto parti; më pas ka kërkuar që të shprehen nga partitë e tjera forcat më të mira që i vinin për mbarë, duke mos arritur atë që zotëronte monopolin siç propozohej …

Farinacci

Dhe na quani budallenj?

Gramsci

Nuk do të ishit budallenj vetëm nëqoftëse do të ishit të aftë të zgjidhnit problemet e situatës italiane…

Mussolini

Do t'i zgjidhim. Kemi zgjidhur tashmë shumë prej tyre.

Gramsci

Fashizmi nuk ka arritur krejtësisht që ta zbatojë thithjen e të gjitha partive në organizatën e tij. Me masonerinë ka përdorur taktikën e politikës noyautage, pastaj sistemin e djegies së lozhave dhe, së fundmi, përdor aksionin legjislativ, sipas të cilit, personalitete të caktuara të Bankës së Lartë apo të burokracisë të lartë do të përfundojnë për të rënë dakord me dominuesit për të mos e humbur vendin e tyre, por me masonerinë qeveria fashiste do të duhet të bjerë në një kompromis. Si i bëhet kur një armik është i fortë? Fillimisht i thyhen këmbët, pastaj bëhet kompromisi në kushte superioriteti të dukshëm.

Musssolini

Më parë i thyhen brinjët, pastaj burgoset, siç keni bërë ju në Rusi! Ju keni bërë të burgosurit tuaj, i mbani dhe ju hyjnë në punë! [Komente].

Gramsci

Të fusësh në burg do të thotë pikërisht të bësh kompromisin: kështu që ne themi se në realitet ligji është bërë veçanërisht kundër organizatave punëtore. Pyesim se pse prej disa muajsh e këtej pa qenë Partia Komuniste e deklaruar organizatë kriminale, karabinierët arrestojnë shokët tanë çdo herë që ndodhen së bashku me të paktën tri…

Mussolini

Bëjmë atë që bëni në Rusi…

Gramsci

Në Rusi ka ligje që ruhen: ju keni ligjet tuaja…

Mussolini

Ju krijoni rrjete të mrekulluesheme. Bëni shumë mirë! [Qesh].

Gramsci

Në realitet aparati policor i shtetit e konsideron tashmë Partinë Komuniste si një organizatë sekrete.

Mussolini

Nuk është e vërtetë!

Gramsci

Ndërkohë arrestohet pa ndonjë akuzë specifike kushdo që gjendet në një mbledhje tri personash, vetëm pse komunist, dhe plaset në burg.

Mussolini

Ama shpejt nxirren nga burgu. Sa janë në burg? I peshkojmë thjesht për t'i njohur!

Gramsci

Është një formë persekutimi sistemik që i paraprin dhe do të justifikojë zbatimin e ligjit të ri. Fashizmi adopton të njëjtat sisteme të qeverisë Xholiti. Bëni siç bënin në jug "gangot" xholitianë që arrestonin votuesit e opozitës... për t'i njohur.

Një zë

Ka pasur një rast të vetëm. Ju nuk e njihni jugorin.

Gramsci

Jam jugor!

Mussolini, Kryeministër

Lidhur me dhunat elektorale, ju kujtoj një artikull të Bordiga që iu justifikon plotësisht!

Paolo Greco

I nderuar Gramsci, ju nuk e keni lexuar atë artikull.

Gramsci

Jo dhunat fashiste, tonat. [Zhurma - ndërprerje]. Ne jemi të sigurtë se përfaqësojmë shumicën e popullsisë, se përfaqësojmë interesat më thelbësore të shumicës së popullit italian; për pasojë, dhuna proletare është progresive dhe nuk mund të jetë sistematike. Dhuna juaj është sistematike dhe sistematikisht arbitrare pasi ju përfaqësoni një pakicë të destinuar që të zhduket. [Ndërprerje]. Ne duhet t'i themi popullsisë punëtore se çfarë është qeveria juaj, si sillet qeveria juaj, për ta organizuar kundër jush, për ta vënë në kushtet që t'iu mundë. Ka shumë gjasa që edhe ne do të detyrohemi që të përdorim të njëjtat sisteme tuaja, ama si tranzicion, në mënyrë shëndetësore. [Zhurmë - ndërprerje]. E sigurtë: duke adoptuar të njëjtat metoda tuaja, me diferencën që ju përfaqësoni pakicën e popullsisë, kurse ne shumicën. [Zhurmë - Ndërprerje].

Farinacci

Po atëherë pse nuk e bëni revolucionin? Ju jeni i destinuar që të keni fundin e Bombacci! Do t'iu përzënë nga partia!

Gramsci

Borgjezia italiane kur ka bërë bashkimin ishte një pakicë e popullsisë, por përderisa përfaqësonte interencat e shumicës edhe pse kjo nuk e ndiqte, ka mundur kështu të qëndrojë në pushtet. Ju keni fituar me armë, por nuk keni asnjë program, nuk përfaqësoni asgjë të re dhe progresive. Vetëm i keni mësuar pararojës revolucionare se si vetëm armët, në analizë të fundit, përcaktojnë suksesin e programeve dhe të jo programeve… [Ndërprerje - Komente].

Kryetari i Parlamentit

Mos ndërprisni!

Gramsci

Ky ligj nuk do ta frenojë aspak lëvizjen që vetë ju keni përgatitur në vend. Pasi masoneria do të kalojë në masë në Partinë Fashiste dhe do të përbëjë një tendencë, është e qartë se me këtë ligj ju doni të pengoni zhvillimin e organizatave të mëdha punëtore dhe fshatare. Kjo është vlera reale, domethënia e vërtetë e ligjit. Ndonjë fashist i kujton akoma në mënyrë të mjegullt mësimet e mësuesve tuaj të vjetër kur qenë revolucionarë e socialistë dhe besonin se një klasë nuk mund të qëndrojë e tillë në mënyrë të përhershme dhe të zhvillohet deri në marrjen e pushtetit pa pasur një parti dhe një organizatë që i përmbledh anën më të mirë dhe më të vetëdijshme. Ka diçka të vërtetë në këtë perversion reaksionar të mësimeve marksiste. Sigurisht është shumë e vështirë që një klasë të mund të arrijë në zgjidhjen e problemeve të saj dhe në arritjen e këtyre qëllimeve që janë të ngulitura në ekzistencën e saj dhe në forcën e përgjithshme të shoqërisë, pa një pararojë që të krijohet dhe ta drejtojë këtë klasë deri në arritjen e qëllimeve të tilla. Por nuk është e thënë që ky formulim të jetë gjithmonë i vërtetë, në mekanicitetin e jashtëm të tij në përdorimin e reaksionit! Ky është një ligj që shërben për Italinë, që duhet të zbatohet në Itali, ku borgjezia nuk ka arritur në asnjë mënyrë dhe nuk do të arrijë kurrë ta zgjidhë në radhë të parë çështjen e fshatarëve italianë, të zgjidhë çështjen e Italisë jugore. Jo më kot ky ligj paraqitet njëkohësisht me disa projekte që kanë të bëjnë me shëndoshjen e jugut.

Një zë

Flit për masonerinë!

Gramsci

Doni që unë të flas për masonerinë, por në titullin e ligjit nuk përmendet as masoneria, flitet vetëm për organizatat në përgjithësi. Në Itali kapitalizmi ka mundur të zhvillohet për sa shteti ka shtrydhur masat fshatare, veçanërisht në jug. Ju e ndjeni sot urgjencën e problemeve të tilla, kështu që premtoni 1 miliard për Sardenjën, premtime punë publike dhe qindra miliona për të gjithë jugun; por për të bërë punë serioze dhe konkrete duhet të filloni për t'i kthyer Sardenjës 100, 150 milionët në taksa që i zhvasni çdo vit popullsisë sarde! Duhet t'i ktheni jugut qindra milionët në taksa që i zhvasni në vit popullsisë jugore.

Mussolini

Ju nuk i paguani taksat në Rusi!

Një zë

Vjedhin në Rusi, nuk i paguajnë taksat!

Gramsci

Nuk është ky problemi, i nderuari koleg, se duhet të dish të paktën relacionet parlamentare që mbi çështje të tilla ekzistojnë në biblioteka. Nuk bëhet fjalë për mekanizmin normal të tatimeve: bëhet fjalë për faktin që çdo vit shteti u zhvat rajoneve jugore një shumë që nuk ia kthen në asnjë mënyrë, as me shërbime të asnjë lloji…

Musssolini

Nuk është e vërtetë!

Gramsci

…Shuma që shteti ua nxjerr popullsive fshatare jugore për t'i dhënë një bazë kapitalizmit të Italisë veriore. [Ndërprerje - Komente]. Mbi këtë terren të kontradiktave të sistemit kapitalist italian do të formohet domosdoshmërisht, pavarësisht të gjitha ligjeve represive, pavarësisht vështirësisë për të ndërtuar organizata të mëdha, bashkimi i punëtorëve dhe i fshatarëve kundër armikut të përbashkët. Ju fashistë, ju qeveri fashiste, pavarësisht demagogjisë të diskutimeve tuaja, nuk e keni tejkaluar këtë kontradiktë që ishte pothuajse radikale; bile ju e keni bërë të ndjehet më ashpër për klasat dhe masat popullore. Ju keni operuar në këtë situatë, prej nevojës së kësaj situate. Ju i keni shtuar pluhur të ri atyre tashmë të akumuluara nga zhvillimi i qytetërimit kapitalist dhe besoni që të shtypni me një ligj kundër organizatave efektet më vdekjeprurëse të vetë aktivitetit tuaj. [Ndërprerje]. Kjo është çështja e rëndësishme në diskutimin e këtij ligji! Ju mund ta "pushtoni shtetin", mund të modifikoni kodet, ju mund të kërkoni të pengoni organizatat të ekzistojnë në formën në të cilat kanë ekzistuar deri më tani; nuk mund të mbizotëroni mbi kushtet objektive në të cilat jeni shtrënguar të lëvizni. Ju nuk bëni gjë tjetër veçse ta shtrëngoni proletariatin për të kërkuar një adresë të ndryshme nga ajo deri më sot më e përhapur në krye të organizimit masiv. Ajo që duam t'u themi tani proletariatit dhe masave fshatare italiane nga kjo tribunë: se forcat revolucionare italiane nuk do ta lënë veten të shtypen, se ëndërra juaj e trazuar nuk do të arrijë të realizohet. [Ndërprerje]. Është shumë e vështirë t'i zbatohen një popullsie prej 40 milionë banorësh sistemet e qeverisë Zankof. Në Bullgari ka pak milionë banorë dhe megjithatë, pavarësisht ndihmave nga jashtë, qeveria nuk arrin të mbizotërojë mbi koalicionin e Partisë Komuniste dhe të forcave fshatare revolucionare dhe në Itali ka 40 milionë banorë!

Mussolini

Partia Komuniste ka më pak anëtarë nga sa ka pasur Partia Fashiste italiane!

Gramsci

Ama përfaqëson klasën punëtore!

Mussolini

Nuk e përfaqëson!

Farinacci

E tradhton, nuk e përfaqëson.

Gramsci

I juaji është një konsensus i siguruar me kërbaç.

Farinacci

Fol për Miglioli!

Gramsci

Tamam. Fenomeni Miglioli ka një rëndësi të madhe pikërisht në kuptimin e asaj që thashë më parë: se masat fshatare edhe katolike drejtohen për nga lufta revolucionare. As gazetat fashiste nuk do të kishin protestuar në mënyrën me të cilën kanë protestuar kundër Miglioli nëqoftëse fenomeni Miglioli nuk do të kishte këtë rëndësi të madhe në varësi të presionit tuaj ndaj klasës punëtore. Duke përfunduar: Masoneria është flamuri i vogël që shërben për të kaluar mallin reaksionar antiproletar! Nuk është masoneria ajo që ka rëndësi! Masoneria do të bëhet një krah i fashizmit! Ligji duhet të shërbejë për punëtorët dhe fshatarët të cilët e kuptojnë këtë shumë mirë nga zbatimi që do t'i bëhet. Këtyre masave ne duam t'iu themi se ju nuk do të arrisni t'i mbysni manifestimet organizative të jetës së tyre klasore pasi kundër jush qëndron i gjithë zhvillimi i shoqërisë italiane. [Ndërprerje].

Kryetari i Parlamentit

Mos ndërprisni! Lejoni të flasin. Ama ju i nderuari Gramsci nuk kini folur për ligjin!

Rossoni

Ligji nuk është kundër organizatave!

Gramsci

Punëtorët dhe fshatarët duhet ta dinë se ju nuk do të arrini që ta pengoni lëvizjen revolucionare që të forcohet dhe të radikalizohet [Ndërprerje - zhurma] pasi ajo përfaqëson sot situatën e vendit tonë… [Ndërprerje].

Kryesuesi i Parlamentit

I nderuari Gramsci, këtë koncept e keni përsëritur tri apo katër herë! Nuk jemi anëtarë jurie, të cilëve u përsëritet shumë herë e njëjta gjë!

Gramsci

Në të vërtetë duhet përsëritur; duhet që ta dëgjoni deri sa t'iu vijë për të vjellë. [Ndërpreje - zhurma]… dhe do ta mundë fashizmin.

Përgatiti

ARMIN TIRANA

Periudha e tretë e jetës, është më e mira

2010-09-11T19:13:00.001-07:00

Një studim i kryer nga disa shkencëtarë amerikanë ka zbuluar se preokupimet tek meshkujt fillojnë të zhduken në moshën pesëdhjetëvjeçare

Një studim i kryer nga disa shkencëtarë amerikanë ka zbuluar se preokupimet tek meshkujt fillojnë të zhduken në moshën pesëdhjetëvjeçare. Duket se kjo moshë për shumë e shumë njerëz mendohet të jetë si një jetë e dytë. Një grup psikologësh amerikanë, kanë bërë një studim shumë interesant duke intervistuar 340 mijë persona, nga mosha 18 deri në 85 vjeç. Ata kanë zbuluar se në moshën 50-vjeçare, periudhën e tretë të jetës, shëndeti psikologjik është më efektiv se sa para njëzet vjetësh: ndryshon drejtim dhe fillon të rritet. Rigjetja e rinisë në moshën 50-vjeçare është matur nga një ekip psikologësh të universitetit "Stony Brook University" në Nju Jork dhe është publikuar në revistën shkencore "Proceedings of the national academy of sciences". Studimi është pjesë e një drejtimi relativisht të ri të psikologjisë, i cili kërkon të përcaktojë nëse është e mundur që në një moshë kur mendohet se të gjitha pjesët më të bukura të jetës kanë kaluar dhe kur çdokush duhet të përgatitet të përballet me faktin se lëkura do të plaket, se trupi do të tkurret dhe se do të ulemi në një kolltuk duke pritur vdekjen, pikërisht në këtë moshë rigjen për herë të dytë lumturinë, mirëqenien dhe emocionet. Përveç kërkesës për të bërë një bilanc të përmbledhur të jetës së jetuar, ata janë interesuar edhe për gjërat e vogla të përditshme, për të jetuar ato vite që kanë mbetur në paqe dhe në lumturi të plotë. Studiuesit i kanë pyetur "kaviet" për shembull nëse kishin ndier stres, inat, gëzim, shqetësim dhe trishtim një ditë më parë.

Mosha e "kthesës", kur ndjenjat negative fillojnë të bien, ka rezultuar periudha e "gjysmëshekullit". "Pas të pesëdhjetave, amerikanët tregojnë një rritje të mirëqenies së përgjithshme psikologjike, falë rritjes së ndjesive pozitive dhe niveleve më të ulëta të emocioneve negative", shkruajnë psikologët në studimin e tyre. Studiuesit i kanë vënë re shkaqet e gjetjes së ekuilibrit te 50-vjeçarët (natyrisht bëhet fjalë për një pjesë të madhe të statistikave), pasi personat që i janë nënshtruar studimit ishin stabilizuar në punë (pra kishin gjetur një punë definitive), paguheshin mirë dhe kishin një familje të shëndoshë me fëmijë të rritur. Në fakt, nga studimet e mëparshme është shpjeguar në mënyrë të detajuar se si truri ndryshon me kalimin e viteve dhe është i prirur të përzgjedhë përvojat e kujtimet me kritere të ndryshme. "Një grup 70-vjeçarësh i jetonin më me kthjelltësi kujtimet pozitive, ndërsa te të rinjtë (mosha mesatare e grupit të marrë në ekzaminim ishte 24 vjeç), ishin më të pranishme ngjarjet dhe përvojat negative", ka thënë para dy vitesh një studiues nga universiteti "Duke". Një studim i universitetit "Iowa", i publikuar në revistën "Gerontology", në muajin prill, theksonte se edhe te 80-vjeçarët, sekreti i lumturisë është një kujtim i bukur, apo një ngjarje e lumtur në të kaluarën, që sot mund të ndahet me fëmijët dhe nipërit. Të gjitha studimet shkencore të mbledhura së bashku kanë dalë në një përfundim: "Që me kalimin e viteve është zbuluar se përbërësi kryesor i mirëqenies psikologjike fshihet te gjërat e vogla të jetës së përditshme". "Janë pikërisht ata përbërës që u mungojnë individëve, të cilët fitojnë shumë para", shpjegon psikologu Daniel Kahneman, fituesi i çmimit "Nobel" për ekonominë në vitin 2002, i cili është nderuar me këtë çmim për studimet mbi "matjen" e kënaqësisë së jetës. Motivi, siç u vërtetua dhe para një viti, nuk është fitimi i parave, por cilësia e jetesës. Psikologët njujorkezë kanë vërtetuar këtë herë se ndërsa zemërimi ulet në mënyrë të vazhdueshme, nga mosha 20-vjeçare e në vazhdim, ndjesia e shqetësimit rritet deri në moshën 50-vjeçare, për të rënë më pas dhe për të vazhduar tatëpjeta gjatë gjithë jetës. Reduktimi i stresit ka një anim të vogël deri në moshën e mesme, më pas fillon të bjerë ndjeshëm. Momentet e trishtimit e ndriçojnë jetën në të gjitha fazat e saj, pa ndonjë dallim midis 20 dhe 50-vjeçarëve. Për sa i përket zbavitjes, 20-vjeçarët janë në një nivel me 70-vjeçarët: te të dyja këto grupmosha regjistrohet një kulm, edhe pse gjërat që shkaktojnë të qeshurat janë çështjet ose shakatë e ndryshme. Në krahasim me meshkujt, femrat i jetojnë në mënyrë më të theksuar ndjesitë negative të stresit, shqetësimit dhe melankolisë. Por edhe për to ekziston ndryshimi i tendencës dhe mosha e mesme është si një fillim i ri.

Përgatiti

KLARITA BAJRAKTARI

Ditët që ndryshuan botën teknologjike

2010-09-11T19:12:00.001-07:00

Në vitet e para të erës së PC-ve, IBM kishte një konkurrencë të pakët nga prodhuesit e tjerë të kompjuterëve DOS. Por, kur Intel rriti fuqinë procesuese të CPU-ve nga 16bit në 32bit Compaq befasoi Big Blue

Beteja e madhe për të drejtat e kopjimit

Compaq klonon IBM-in

9 shtator 1986 - Në vitet e para të erës së PC-ve, IBM kishte një konkurrencë të pakët nga prodhuesit e tjerë të kompjuterëve DOS. Por, kur Intel rriti fuqinë procesuese të CPU-ve nga 16bit në 32bit, standard i cili dominon edhe sot, Compaq befasoi Big Blue, duke e tejkaluar në treg me kompjuterë që kishin çipat e rinj 386 të Intel, me çmime konkurruese ($6499). Papritmas, IBM nuk po mundte të vendoste ritmin, apo çmimin, për PC.

Microsoft ndërtoi Office

1 gusht 1989 - Shumë pak njerëz e mbajnë mend se Microsoft Office e ka bërë debutimin e tij si një komplet i Macintosh, i cili përmbante programe të popullarizuara (Word, Excel dhe Power Point). Ai kishte mungesë të formateve të ndryshme të të dhënave, kontrolluesin e drejtshkrimit dhe skriptimin në Visual Basic, të cilat janë pjesë e Microsoft Office tashmë. Versioni për Windows erdhi një vit më vonë dhe ekspertët, tashmë, e shohin Office si një nga produktet që jep më shumë te Microsoft.

Desktopët bëhen dhoma të errëta

19 shkurt 1990 - I frustruar nga pamundësia e MacPlus të tij, për të shfaqur shkallën e grafikeve për punimin e diplomës për doktoraturë në procesim të fotografive dixhitale, Thomas Knoll shkroi një nënrregull për të simuluar këto efekte. Vëllai i tij John, punëtor në Industrial Light and Magic, e shtyu që ta kthejë atë në program, të cilin vëllezërit e quajtën ImagePro. Por, Silicon Valley shfaqi pak interes, derisa John ia demonstroi atë Adobe. I lançuar në këtë datë, aplikacioni i dalë në pension është identifikuar aq shumë me fotografitë dixhitale, sa që njerëzit e përdorin si folje, për shembull: "Do ta rregulloj me Photoshop".

Windows qëllon të madhin 3.0

22 maj 1990 - Versionet e para të Windows kanë dështuar në kapjen e zjarrit. Por, me shtimin e memories virtuale dhe mbrojtjes së saj, Windows 3.0 i ktheu PC në makineri shumëfunksionale duke ia kaluar përfundimisht Apple (Windows 2.0 ishte i barabartë me Apple). Microsoft shiti rreth 10 milionë kopje të Windows 3.0, duke e vendosur Windows si sistemin operativ dominues në mesin e kompjuterëve personalë.

Interneti bëhet komercial

24 maj 1991 - Vendimin e Science Foundation për hapjen e internetit për përdorim komercial, një kritik e ka krahasuar me "dhënien e një parku federal Kmart-it". Në fillim, trafik komercial nënkuptonte e-mail nga DEC dhe IBM. Por brenda disa viteve, ndërmarrësi Jeff Bezos krijoji Cadabra, një librari online, e cila i parapriu Amazon, hapur më 1995. Sot Amazon fiton një miliard dollarë brenda një viti në porosi online, për miliona produkte të ndryshme, një gjigant i cili vazhdon të rritet në një treg 100 miliardë dollarësh.

Linus zgjidh Linux

5 tetor 1991 - Linus Torvald, student i cili kishte mbaruar kolegjin, kishte postuar një porosi të shkurtër në grupin e lajmeve të comp.os.minix: "A iu kanë harxhuar ditët e mira të minix 1.1, kur njeriu ishte njeri dhe i shkruante vetë driverat e pajisjeve? Jam duke punuar në një version falas të programit që duket si minix për kompjuterët AT-386? Pse? Ky është program për hakerët nga një haker". Për befasi të Torvald, hakerët që ishin lodhur duke pritur për Sistemin Operativ GNU nga Richard Stallman dhe që nuk kishin mundësi të blinin hardware të shtrenjtë të Sun, DEC apo HP kaluan në Linux, i cili së bashku me kushëririn e tij FreeBSD lejonte një PC të zëvendësonte një server apo workstation.

Mozaiku qëllon kohën

8 dhjetor 1993 - "Klikoni mausin: aty është një film i motit, i regjistruar nga satelitët e NASA-s mbi Oqeanin Paqësor", kështu shkruan reporteri i teknologjisë në "New York Times", John Markoff, i cili përshkruan përvojën me Mosaic në World Wide Web, shfletues i parë që mundësonte futjen e fotografisë në tekst pa hapur një dritare tjetër. "Klikoni përsëri, et voila, një fotografi zbulon nëse një filxhan kafeje, në një laborator kompjuterik shkencor në Universitetin Cambridge në Angli, është plot apo i zbrazur". Artikulli kishte ndihmuar në transformimin e shfletuesit nga një vegël e adhuruesve në një program shumë të popullarizuar dhe autorët e Mosaic vazhduan të shkruanin versionin komercial, të quajtur Netscape Navigator.

Spam ngre kokën e shëmtuar

12 prill 1994 - Grupi i juristëve, burrë dhe grua, Laurence Canter dhe Martha Siegel, kanë përdorur një Perl skript për të postuar një reklamë për shërbimet e tyre, e titulluar "Green Card Lottery - Final One?", në më shumë se 6000 grupe diskutimi. Kjo i nxiti programuesit të krijojnë kodin e një bote, i cili do të kërkonte për këtë porosi. Por, ky veprim i papërsëritshëm u solli atyre 1000 klientë dhe 100.000 dollarë nga një reklamë, e cila për ta ishte pothuajse falas. Shakaxhinjtë e Usenet e lidhën këtë me këngën shumë popullore të asaj kohe "Spam, Spam, Spam", për të përshkruar fluksin e porosive.

Microsoft fillon me win 95

24 gusht 1995 - E lançuar vetëm disa ditë pas fillimit të Netscape, Windows 95 tejkaloi paraardhësit e tij të bazuar në DOS. I shtoi përparësinë kryerjes së shumë detyrave dhe në të njëjtën kohë dhe përkrahjen për aplikacionet 32-bitëshe. Lejonte emrat e dokumenteve me 255 simbole, me shkronja të mëdha dhe të vogla dhe shtoi butonin Start, nga i cili përdoruesit mund të gjenin dhe lançonin aplikacionet. Fushata e marketingut i kushtoi Microsoft 300 milionë dollarë. Në këtë fushatë u licencua kënga "Start me up" e Roling Stones, e cila u përdor për reklama në TV. Gjithashtu, Empire State Building u zbukurua me ngjyrat e logos së Windows 95. Por, pavarësisht nga këto dhe slogani "Where do you want to go today" (Ku dëshironi të shkoni sot?), instalimi fillestar i Windows 95 nuk iu lejonte të lidheshit në internet.

Fillon ofertimi në eBay

4 shtator 1995 - Mos i besoni legjendës, e cila thotë se themeluesi i eBay, Pierre Omidyar, e krijoi faqen për të ndihmuar të fejuarën të shiste karrikuesit e PEZ-it. Sendi i parë i shitur në një faqe të vogël të quajtur AuctionWeb ishte një printer laserik i prishur, i cili u shit për 14.83 dollarë. Omidyar dëshironte ta emërtonte faqen Echo Bay, por iu desh të vendoste për eBay. Këto ditë eBay paraqet një ekonomi më të madhe se shumë shtete.

Palm Pilot shteg për PDA

Mars 1996 - Mbante 750 kontakte dhe adresa, kalendar njëvjeçar për organizimin e takimeve dhe 100 shënime në një pajisje të madhësisë së xhepit, të cilin mund ta sinkronizonit me PC apo Mac. Palm Pilot 1000 kushtonte 299 dollarë dhe ishte i pajisur me memorie 128K. Kishte mundësi të njohjes së shkrimit me dorë, ishte pajisje kulmore në teknologji, derisa u tejkalua nga RIM të BlackBerry dhe telefonat e tjerë me tastierë.

AOL vendos çmim të sheshtë

30 tetor 1996 - Përdoruesit me dial-up, më parë kanë paguar për kohën në internet me orë, ndaj dhe shikonin orën me kujdes. Ndërrimi i diskutueshëm i AOL, në një tarifë prej 20 dollarësh në muaj për përdorim të pakufizuar, i tejngarkoi modemat e kompanisë. Dhjetë vite më vonë, AOL kishte mbledhur 10 milionë parapagues dhe arsyeja ishin çmimet e ulëta. Për të shmangur sinjalet e linjës së zënë, parapaguesit nuk e mbyllnin më internetin, kështu që, në mënyrë aksidentale zbuluan përfitimet e të qenit gjithmonë online.

Steve Jobs kthehet nga Azili

9 korrik 1997 - Një dekadë jashtë kompanisë, të cilën dhe e themeloi, Steve Jobs e bindi Apple të marrë kompaninë e tij pasuese, NEXT, në atë mënyrë që t'i jepte Apple bazat për OSX dhe, pas një goditjeje në bord, t'i jepte drejtorin. Por pa kaluar shumë kohë, Jobs shkatërroi Newton portale, që po shkonte çdo ditë e më poshtë dhe në mënyrë sekrete zhvilloi iMac të kaltër të tejdukshëm. E bindi Bill Gates të ruante Internet Explorer dhe Microsoft Office në Mac dhe siguroi aplikacione dixhitale multimediale si Final Cut. Ndonëse nuk është aq i pasur sa Gates apo djemtë e Google, sot Jobs është rokeri më i madh në teknologji.

Fillon beteja për të drejtat e kopjimit

28 tetor 1998 - Ndoshta ligji më i panjohur për përdoruesit e internetit, Digital Millenium Copyright Act, i cili ka për qëllim trajtimin e pronës intelektuale, është nxjerrë nga Organizata Ndërkombëtare e Pronës Intelektuale. Ky ligj i nënshkruar në këtë datë nga Presidenti Bill Clinton, vendos kufijtë e betejës mes pronarëve të kompanive nga Hollywood dhe shpërndarësit individualë të dokumenteve, duke vendosur një luftë, e cila vazhdon deri sot. Kjo është arsyeja pse kopjimi i një DVD-je, të cilën e keni blerë në iPod tuaj, iu vendos në ujërat e errëta legale.

BlackBerry paraardhës i E-Mail

19 janar 1999 - Peixheri dyrrugësh ofronte tastierë QWERTY dhe përkrahte komunikim të menjëhershëm të lëvizshëm me tekst. Me 399 dollarë plus shpenzimet e planit të parapagimit, pajisja ishte një vegël biznesi. Për fillim, pajisja i shtyn adoleshentët drejt teknologjisë më të fundit. Edhe pse modelet kanë evoluar me vite, BlackBerry mbetet ende telefoni i mençur më i shitur, një udhëtim i gjatë për këtë brand name.

Melissa shpërndahet si Zjarr i Egër

19 mars 1999 - Një makro e Word e shpërndarë në grupin e lajmeve alt.sex përmes një dokumenti, i cili deklaronte që përmbante fjalëkalime për faqe porno, Melissa ka dërguar me e-mail veten drejt 50 emrave të parë në çdo libër adresash të Outlook në çdo PC të infektuar, duke dëmtuar servera të e-mail dhe duke shkaktuar një dëm prej 80 milionë dollarësh për biznesin amerikan. Por frika nga burgimi 20 muajsh i çdo koduesi të virusit, nuk i ka ndaluar shkruesit e tyre të bëhen edhe më produktivë.

Tivo transformon TV-të

31 mars 1999 - Shikimi mbrapa në kohë të kujton videoregjistruesit e vjetër të Sony të vitit 1965. Por Ti Vo, e lancuar në këtë datë dhe rivali i tij Replay TV ka ndihmuar që regjistrimi i videos të jetë i lehtë, duke kombinuar një shërbim me menu planifikuese dhe shikim të shpejtë nga hard disku.

Y2K dështon të bëjë kërdinë

1 janar 2000 - Asgjë nuk ka ndodhur atë ditë të frikshme, për shkak se kompanitë harxhuan me miliarda dollarë për të riparuar programet për të parandaluar ndonjë problem të madh. Por parashikimi më i frikshëm ishte shkrirja e centraleve bërthamore, hapja e portave të burgjeve dhe mosfunksionimi i rrjeteve elektrike. Gjithçka bazohej në një shqetësim naiv nga mosnjohja e mirë se si kompjuterët punojnë, sesa te kërcënimet e vërteta.

SHBA shpall Microsoft monopol

3 prill 2000 - Shtetet e Bashkuara kundër Microsoft. Qeveria akuzon kompaninë për abuzim dhe monopol të krijuar ndaj sistemeve operative, për të kontrolluar tregun e shfletuesve të internetit duke integruar Internet Explorer në Windows dhe duke shtyrë shitësit e PC-ve të mos instalojnë tjetër shfletues. Gjykatësi i Gjykatës së Qarkut, Thomas Penfield Jackson vendosi në këtë datë, që Microsoft të ndahej në dy njësi biznesi, vendim i cili u kthye në ankimim. Por ky sherr i gjatë ligjor e ka bërë Microsoft konkurrent më të butë, apo së paku më të kujdesshëm.

Udhëtimi falas i Napster përfundon

26 korrik 2000 - Kur gjykatësi Marilyn Patel vendosi të mërkurën se shërbimi i popullarizuar duhet të mbyllej deri të premten, trafiku në internet arriti kulmin. Përdoruesit e Napster i dërguan këtë porosi bizneseve zbavitëse: Më jep lehtësi, apo më jep vdekjen. Emri që atëherë është gjallëruar si shërbim me pagesë, por Napster nënkupton të gërmosh në mënyrë dixhitale një biznes të bazuar në kopje të bllokuara.

Webvan mbyllet

9 korrik 2001 - Me flotën e vet të kamionëve për shpërndarje dhe depot masive falimenton. Webvan kishte shpresuar për një shpërthim të porositjeve online për gjëra ushqimore, gjë që dështoi të materializohej dhe kompania falimentoi në këtë datë. Mësimi prej kësaj është: Njerëzit do të blejnë libra dhe CD online, por do të zgjedhin vetë perimet e tyre pa dashur të paguajnë dhe taksat e transportit.

iPod mbush xhepat me muzikë

1 tetor 2001, - Pajisja e lëmuar e Apple, me hapësirë të mjaftueshme për të mbajtur 100 albume, doli në shitje në këtë datë, duke transformuar luajtësit e muzikës nga një pjesë teknike, në një ikonë të stilit të jetës dhe prijës të një ere të re të muzikës dixhitale.

Firefox fillon luftën e dytë të shfletuesve

9 nëntor 2004 - Monopoli i Internet Explorer ka rënë viktimë jo e vendimit të gjykatës ndaj Microsoft, por një numri të madh të viruseve, keqpërdoruesve dhe problemeve që i ka shtyrë përdoruesit e PC-ve të kërkojnë një zëvendësim. Në mes të vitit 2004 del shfletuesi me kod të hapur Mozilla, i cili dukshëm do të ishte një kandidat për zëvendësim. Kish qenë gjashtë vite në zhvillim akoma pa dalë versioni 1.0. Më në fund doli versioni i lehtë i Mozilla, i cili surfonte në internet shpejt dhe sigurt. Firefox i është prezantuar publikut në këtë datë, kurse të tjerat janë histori.

You Tube i kthen PC-të në TV

6 prill 2006 - Në këtë datë, një komedian i panjohur Judson Laipply kishte postuar një performancë video, "Evolution of Dance" në të cilën ai imiton pjesë nga "The Twist" e Chubby Checker, deri te "Hey Ya" të Outkast. Ky klip që atëherë është shikuar më shumë se 70 milionë herë, duke demonstruar lehtësinë e qasjes në YouTube dhe mundësinë e tij të paprecedent për të krijuar një rrjet videosh në të cilin mund të shikosh nga pothuajse çdo vend që ka lidhje interneti.

Dita-D për çmendurinë iPhone

29 qershor 2007 - Çmenduria për iPhone ishte qesharake, por blerësit qëndronin në rresht e nuk ankoheshin. Ndikimi i iPhone është zgjeruar në më shumë se 2 milionë njerëz deri më tash. Falë suksesit të tij, ne mund të presim që të gjithë telefonat e ardhshëm të kenë ekran me rezolucion të lartë, të ndjeshëm në prekje, më pak butona dhe aplikacione sa më të ngjashme me PC.

Përgatiti

KLARITA BAJRAKTARI

Në zyrën e pastorit të çmendur

2010-09-11T19:11:00.002-07:00

Gjenerali David Petraeus u shkëput nga detyra e tij si drejtues i luftës në Afganistan për të paralajmëruar publikisht se ky gjest provokues mund të përbëjë rrezik serioz për trupat amerikane përtej detit

Padyshim që nuk mund të krahasosh vrasjen e mijëra njerëzve të pafajshëm me djegien simbolike të një libri të shenjtë, por pastori nga Florida, Terry Jones i cili ka planifikuar të djegë një numër të madh Kuranësh ditën e sotme, duket se ndjek të njëjtën strategji mediatike të Osama Bin Ladenit apo edhe Johnny Rotten gjithashtu.

Konsideroni këtë fakt: Jones drejton "Dove World Outreach Center", një kishë fondamentaliste në Gainesville në Florida, anëtarësia e së cilës mendohet të kapë shfrën e 50 familjeve. Për vite e vite me radhë ai është përpjekur të fitojë një audiencë më të gjerë në tregun kompetitiv të ministrisë konservatore duke promovuar me fanatizëm mesazhin e tij që thotë: "Islami është Djalli". Ky është gjithashtu edhe titulli i një libri të shkruar nga Jones dhe ishte në të njëjtën kohë slogani kryesor që mund të shihje në bluzat që dy nga fëmijët e ndjekësve të tij vishnin për në shkollë. Rezultati ishte që të dy këta fëmijë u dërguan në shtëpi për dhunim të kodit të veshjes. Gjithsesi, numrat flasin qartë: edhe ndër pastorët e konservatorëve evangjelistë, Terry Jones është askushi.

Megjithatë, qëllimi i tij për të qenë në qendër të vëmendjes u arrit këtë javë kur mijëra e mijëra demonstrues në Afganistan dhe Indonezi dolën nëpër rrugë për të denoncuar planin e djegies dhe Gjenerali David Petraeus u shkëput nga detyra e tij si drejtues i luftës në Afganistan për të paralajmëruar publikisht se ky gjest provokues mund të përbëjë rrezik serioz për trupat amerikane përtej detit. Jones ende nuk ka ndezur as edhe një shkrepëse, por gjithsesi nga një hiç është kthyer në personin e kërkuar në mënyrë të dëshpëruar nga e gjithë media botërore.

Me mospërfilljen më të madhe të mundshme, Jones injoroi tërësisht lutjen e gjeneralit Petraeus për të mirën e trupave amerikane. "Ne planifikojmë të shkojmë deri në fund", deklaroi ai, edhe pse premtoi se do të lutej për të mirën e trupave ushtarake amerikane. Duket qartë që ky burrë po mundohet të shtrydhë edhe pikën më të fundit të 15 minutëshit të tij të vëmendjes të fituar thjesht me anë të një kërcënimi, me anë të një provokimi botëror që do të kryhet në një oborr modest.

I vetmi që e aprovon mund të ishte Johnny Rotten. Një themelues kryesor i punk rock-ut, Rotten (emri i vërtetë i të cilit është John Lydon) do të ishte i pari që pranon se asgjë nuk funksionon më mirë se sa një provokim në kohën e duhur që nxit imagjinatën e medias. Banda muzikore e Rotten, Sex Pistols, kënduan tre këngë të shoqëruara më shumë me energji dhe urrejtje se sa me talent dhe muzikë. Dëshira e tyre e madhe për të thyer tabutë duke ofenduar publikisht dhe në mënyrë të paturpshme Mbretëreshën e Anglisë me anë të këngëve dhe disa gjesteve, krijoi një panik të vërtetë mediatik që e kthyer Rotten nga hiçi në një superyll botëror brenda ditës.

Në një shkallë më të lartë dhe sigurisht më vrastare dhe të pamëshirshme, edhe Osama bin Laden e njeh dhe kupton shumë mirë rëndësinë e një provokimi në kohën e duhur. Ai drejtoi një grup të vogël vullnetarësh arabë, të cilët kishin luftuar kundër sovjetikëve në Afganistan me mbështetjen e trupave të Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të saj arabë dhe më pas u dërguan drejt botës së egër të Sudanit, derisa Talibanët erdhën në pushtet dhe u dhanë atyre një vend ku të qëndronin. Bin Laden dhe grupi i tij shpresonin të drejtonin një rebelim të vërtetë dhe të fuqishëm mes botës myslimane për të larguar regjimet e mbështetura nga Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj në fuqi. Edhe kur bin Laden arriti të mbledhë bashkë këto Fronte të Botës Islamike në Afganistan gjatë vitit 1998 dhe bërë një thirrje publike për t'u bashkuar në një luftë "Jihad" kundër çifutëve dhe të krishterëve, ai thoshte se drejton një grup prej qindra vetësh dhe ushtronte një pushtet shumë të vogël me të cilin donte të ndryshonte rregullin politik kundër së cilit predikonte. Rivalët islamistë, si për shembull Hizballah dhe Hamas, kanë patur një numër të kufizuar njerëzish të armatosur, kanë patur një kauzë kombëtare dhe armiq lokalë. Ndërkohë, pavarësisht ambicieve të tij gjeopolitike dhe kuptimit strategjik që do t'i japë kauzës së tij, bin Laden ka qenë pak a shumë një askush.

Kur al-Qaeda sulmoi ambasadat e Shteteve të Bashkuara në Kenja dhe Tanzani gjatë vitit 1998, njerëzit filluan ta vinin re, sidomos kur Presidenti Clinton u kundërpërgjigj me panik duke kërcënuar me një breshëri raketash të drejtuara për nga bin Ladeni. Por, kjo vëmendje nuk është asgjë para famës botërore që fitoi lideri i al-Qaedës kur 19 nga pilotët e tij kamikazë hodhën në tokë World Trade Center dhe shkatërruan tërësisht Pentagonin më 11 shtator 2001, duke vrarë rreth 3.000 qytetarë amerikanë në tokën e tyre mëmë.

Papritur, bin Laden dhe grupi i tij i vogël u bë mishërimi i gjallë i makthit më të madh të Amerikës. Presidenti i Shteteve të Bashkuara teknikisht i deklaroi hapur luftë edhe pse ai nuk drejtonte asnjë divizion, nuk ishte pronar i asnjë territori dhe kishte shumë pak asete të vogla dhe modeste. Lideri i al-Qaedës ishte qendra e debatit në çdo mbledhje të sigurisë kombëtare të Shteteve të Bashkuara për vite me radhë pas sulmit të tmerrshëm, edhe pse lëvizjet e tij nuk iu afruan kurrë goditjes së rëndë dhe groteske të 11 shtatorit.

Mjeti kryesor i terrorizmit është "propaganda e veprimeve" - një grup i vogël ekstremistësh mund t'i shndërrojë shumë lehtë deficencat e tij në pushtet të vërtetë vetëm me atë të akteve spektakolare të dhunës së skajshme që tërheqin vëmendjen publike duke e bërë këtë grup që të fitojë fuqi dhe të ndërtojë frontin e tij. Kjo ka qenë pikërisht edhe mënyra që ka përdorur bin Laden për të bindur amerikanët edhe pse nuk mbështetet nga mazhoranca e botës islamike.

Terry Jones, nga ana tjetër, nuk ka planifikuar të kryejë asnjë akt të dhunshëm edhe pse është tërësisht i ndërgjegjshëm se çfarë reagimesh mund të shpërthejnë në momentin që një person i vesh nota shenjtërimi kristiane aktit të djegies së gjësë më të çmuar në botë të myslimanëve. Megjithatë, skema e djegies publike e pastorit të çmendur është versioni jo i dhunshëm i "propagandimit të veprimit", e ideuar vetëm për të ndezur urrejtje mes botës kristiane dhe asaj myslimane, ashtu siç donte të bënte edhe bin Laden. Ashtu siç funksionoi për bin Ladenin (dhe Johnny Rotten gjithashtu) vëmendja e gjerë mediatike dhe nga njerëzit e pushtetshëm si dhe fama e madhe, është ajo që po e lejon Jones që ta prezantojë veten si një person apo një figurë më domethënëse se sa është në realitet.

Ka qenë një kohë kur Terry Jones, pastori i gjendur qëllimisht në stuhinë e fuqishme të djegies së Kuranëve, mund ta ketë ndjerë veten e tij në shtëpi në Gainesville. Një gjeneratë më parë, zona veriore e Floridas ishte e përbërë nga një komunitet biblik konservator i njohur gjerësisht për shpikjen e "Gatorade". Skuadra e futbollit të Universitetit të Floridas nuk ka pranuar asnjë lojtar me ngjyrë deri në vitin 1970. Idetë si dialogu ndërfetar apo të drejtat e homoseksualëve ishin aq larg sa edhe Sodomi dhe Gamorra.

Por, qyteza Gainesville në të cilën Jones jeton sot është shumë më ndryshe. Gjatë dy dekadave të fundit, ndërkohë që skuadra e universitetit ka fituar staturë akademike dhe është kthyer në një zgjedhje shumë e mirë dhe e famshme për studentët nga vende të tjera të Amerikës dhe botës, qyteza ka përjetuar një lloj metamorfoze duke u shndërruar në një zonë të zhvilluar metropolitane të njohur anembanë Shteteve të Bashkuara jo vetëm për fenë. Këtë vit, është zgjedhur si kryetar bashkie një homoseksual i deklaruar publikisht dhe popullata myslimane që jeton aty po rritet dita ditës duke arritur shifrën 1.500. Marrëdhëniet ndërfetare të qytetarëve në këtë vend njihen si më të mirat në të gjithë Floridan. Ismail ibn Ali, kapiteni 21-vjeçar i skuadrës së futbollit dhe gjithashtu drejtuesi i Kampusit Islamik thotë: "Njerëzit këtu janë shumë më të hapur dhe tolerantë nga ç'mund të pritet kur jeton në një vend kristian konservator".

Qytetarët mendojnë se kjo mund të jetë arsyeja që mund të shpjegojë përse Jones, pastor i Qendrës Evangjeliste Dove World Outreach në Gainesville, planifikon të djegë në mënyrë simbolike Kuranin këtë të shtunë, që shënon edhe ditën përkujtimore të tragjedisë së 11 shtatorit 2001 dhe mbi të gjitha, të përçojë një mesazh provokativ në zemrën e botës islamike për të cilën zyrtarët e Shteteve të Bashkuara kanë frikë se mund të përbëjë rrezik për trupat amerikane ushtarake në Afganistan dhe qytetarët amerikanë që jetojnë jashtë shtetit. Në një qytet ku nuk ka më vend për rebelimin fetar që do të promovojë Jones dhe nga grupi i tij që po tkurret dita ditës, duke qenë se ka më pak se 50 anëtarë dhe websiti i të cilit kohët e fundit ka kundërshtuar parrullën bazë të qytetit të Gainesville që është bashkëjetesa, Jones duket qartë se ka thjesht një nevojë të çmendur për të qenë në qendër të vëmendjes dhe tenton ta arrijë këtë në të vetmen mënyrë që një fanatik i dështuar mund të dijë ta bëjë.

Por, ajo çfarë është më ironike është se një stimul i madh për marifetet publicitare të Jones ka ardhur edhe nga ndjenja anti-islamike që emetohet nga New York City, qytetarët e së cilit thuhet se janë më të shkolluarit. Kundërshtimi i tyre ndaj xhamisë që do të ndërtohej afër Ground Zero nuk ka bërë gjë tjetër veçse ka nxitur islamofobët si Jones dhe gjatë këtij procesi kanë dëmtuar imazhin e një qyteze në Florida që duket se është ai që e meriton më pak. "Ajo që po bën Z. Jones dhe e ashtuquajtura kishë e tij nuk është aspak e denjë për idealet e një qyteti si Gainsville", thotë kryebashkiaku Craig Lowe, i cili ditën e sotme e ka deklaruar si "Dita e Solidaritetit Ndërfetar" në qytetin e tij për klerikët, studentët dhe të gjithë qytetarët të cilët kanë planifikuar disa evente paqësore teksa Jones do të djegë dyqind kopje të librit të shenjtë mysliman. "Kjo është një mënyrë për të projektuar se kush jemi ne në të vërtetë". Edhe pse Jones ka të drejtën legjitime nga Amendamenti i Parë për të djegur libra, Lowe thotë se zyrtarët e qytetit kanë shpresë ta bindin atë që të heqë dorë nga djegia publike e Kuranëve, të cilën Jones këmbëngul me fanatizëm ta çojë deri në fund edhe pse Departamenti i Zjarrit në qytet ka refuzuar t'i japë leje. Këtë javë Jones ka thënë se ai dhe ndjekësit e tij janë "lutur" për deklaratën e dhënë nga gjenerali David Petraeus, komandanti kryesor i trupave amerikane në Afganistan, i cili i ka paralajmëruar ata se "pamja e djegies së një Kurani do të përdoret padyshim nga ekstremistët për të ndezur opinionin publik dhe për të nxitur dhunë". Liderët kristianë në të gjithë territorin e Shteteve të Bashkuara, ndërmjet tyre konservatorët dhe evangjelistët gjithashtu, kanë dënuar ashpër planin e Jones. Shoqëria e sigurimeve të pronës së qendrës "Dove" ka anulluar kontratën me të dhe banka e Karolinës së Veriut ku ndodhet kredia e kishës ka kërkuar shlyerjen e shifrës prej 140.000 dollarësh.

Por, 58-vjeçari Jones, i cili tashmë mban me vete një pistoletë për shkak të kërcënimeve me vdekje që pretendon se ka marrë, ka thënë për emisionin "Early Show" të kanalit CBS ditën e mërkurë në mëngjes se është "ende i vendosur ta bëjë" dhe të përçojë mesazhin në zemrën e "Islamizmit Radikal" se nuk mund të bëjnë ç'të duan me ne. Jones, një i vjetër me mustaqe i lindur në Missouri, i cili para dy vitesh drejtonte edhe simotrën e kishës "Dove" në Gjermani, ka shkruar një pamfletë të titulluar: "Islami është Djalli". Është i njëjti mesazh që ai dhe ndjekësit e tij kanë pikturuar në parrulla, të cilat e kanë vendosur nëpër rrugët e Gainesville dhe nëpër bluza me të cilat kënaqen duke u ekspozuar rrugëve. Ai gjithashtu ka miratuar një protestë anti-homoseksuale në kishën Westboro në Kansas.

Kjo duket qartë se është një injorancë e trishtueshme me të cilën qyteti i pafajshëm i Gainesville dhe e gjithë pjesa tjetër e vendit i është dashur të përballet këtë javë. Jones pranon se asnjëherë nuk ka hapur ndonjë Kuran dhe nuk ka lexuar asnjë rresht të tij. Në këtë mënyrë është e qartë që nuk e di se po ta kishte lexuar do të zbulonte se sot planifikon të djegë një libër në të cilin përmendet Jezu Krishti me tone shenjtëruese të paktën 100 herë. "Edhe pse myslimanët nuk besojnë se Jezusi ishte mishërimi i Zotit, ashtu si kristianët, ata e nderojnë si një profet dhe besojnë në mrekullitë e tij", thotë ibn Ali. Por, dihet që Jones nuk është ndonjë teolog i ditur. Në fakt, "Dove" si një institucion fetar është nën investigimin e zyrtarëve të Alachua County nën akuzat e shumta të ish-anëtarëve të kishës se Jones dhe gruaja e tij anëtarësojnë njerëz dhe i bëjnë të punojnë pa i paguar në kompaninë e tij me anë të së cilës shet mobilje në eBay. Sigurisht që familja Jones e mohon këtë akuzë.

Një anë po aq patetike e kësaj shfaqjeje provokuese është që nëse ekstremistët myslimanë vendosin të kundërpërgjigjen me dhunë, madje edhe me terrorizëm ndaj këtij akti, gjë që do të provojë se nuk janë të denjë të quhen myslimanë ashtu si edhe Jones nuk është i denjë të quhet i krishterë, pastori do të pretendojë pa dyshim se ka patur të drejtë rreth islamit dhe islamistëve. Por, në momentin e parë që ndizet një shkrepëse sot, komunitetet si Gainesville do të konfirmojnë që kanë zgjedhur rrugën e duhur duke kapërcyer mosmarrëveshjet dhe duke vendosur tolerancën ndërfetare mbi të gjitha në kundërshtim të ideve të çmendura të Jones. Gjithashtu, do të arrihet në përfundimin se qytetarët e vendeve të shkolluara si New York-u nuk janë shembuj tolerance siç pretendojnë.

Përgatiti

KLARITA BAJRAKTARI

Realpolitikë me stil turk

2010-09-11T19:11:00.000-07:00

Turqia po i përmirëson me shpejtësi marrëdhëniet me shumë prej fqinjëve të saj. Pa shumë fanfarë, përpjekjet diplomatike në Ballkan kanë qenë çuditërisht të frytshme

Turqia po i përmirëson me shpejtësi marrëdhëniet me shumë prej fqinjëve të saj. Pa shumë fanfarë, përpjekjet diplomatike në Ballkan kanë qenë çuditërisht të frytshme. Fleksibiliteti i Turqisë të lë të kuptosh për një realpolitikë që përgënjeshtron çdo nocion të një politike të jashtme të shtyrë nga ideologjia.

Në qershor, duke marrë pjesë në një takim në Stamboll me homologët e tij nga Turqia dhe Bosnje dhe Hercegovina, Vuk Jeremiç, ministri i Jashtëm i Serbisë, tha se ndërmjetësimi turk kishte sjellë më shumë pajtim sesa çdo gjë tjetër përpara tij. Deklarata qe njëherazi goditëse në sinqeritetin dhe përmbajtjen e saj. Nuk qe thjesht një kortezi diplomatike e thjeshtë e Jeremiçit kundrejt nikoqirit të tij. Qe një tregues i fortë i përpjekjeve të zhvilluara prej një dekade nga ana e Bashkimit Europian për ta përdorur "soft power" e tij në vetë oborrin e tij.

Ndoshta fjalët e Jeremiçit duhet të merreshin me pak lehtësi: Jeremiçi, i cili mbushi 35 vjeç në korrik, nuk është midis politikanëve më të vlerësuar të Serbisë dhe diplomatët e Bashkimit Europian rrotullojnë sytë kur përmendet emri i tij. Por deklarata e tij kishte një anë të caktuar, më së paku jo sepse nuk qe e vërtetë. Serbia është një prej vendeve më të zjarrta aspiruese për në Bashkimin Europian, që mëshon me të gjithë fuqinë e saj drejt dyerve të Bashkimit Europian dhe ndjenjat e Jeremiçit ndahen nga diplomatë të tjerë ballkanikë. Një prej tyre e ballafaqoi diplomacinë e Turqisë në Ballkan me atë të Bashkimit Europian dhe pyeti: "Çfarë po bën Bashkimi Europian?". Ai tha se Bashkimi Europian vetëm ofron "mesazhe të një natyre shumë të përgjithshme" dhe më pas dështoi në vazhdimin e iniciativave politike të tij.

Nëqoftëse kritika e Jeremiçit ndaj Bashkimit Europian qe befasuese, po i tillë qe dhe lavdërimi i tij për Turqinë. Serbia dhe Turqia kanë qenë në anë të kundërta gjatë luftave ballkanike të periudhës 1991-1999. Turqia u kujdes shumë për fatin e myslimanëve të Bosnjes gjatë fushatës brutale të spastrimit etnik nga ana e serbëve të Bosnjes, e mbështetur nga Beogradi, në periudhën 1992-1995. Ekzistonte një diasporë e madhe boshnjake në Turqi - emigrantë nga Ballkani gjatë periudhës së fundit osmane dhe të hershme republikane, shumë prej të cilëve të absorbuar krejtësisht në shoqërinë dhe kulturën turke, por akoma të identifikuar si boshnjakë - dhe ajo u bë më e potershme gjatë dekadës midis viteve 1983 dhe 1993, kur Turgut Özal, një reformator, qe Kryeministër dhe President. Turqit e ndjenin se Europa Perëndimore dhe Bashkimi Europian në veçanti i kishin braktisur përgjegjësitë e tyre, praktikisht edhe duke marrë anën e agresorit.

Në vitin 1999 Turqia, një anëtare e NATO-s qysh nga viti 1952 dhe një shtet i vijës së parë gjatë Luftës së Ftohtë, mori pjesë në fushatën ajrore të aleancës për ta përzënë Serbinë nga krahina jugore e saj e Kosovës, me mazhorancën shqiptare (dhe në pjesën më të madhe myslimane) të saj. Kosova u vendos nën administrimin e Kombeve të Bashkuara dhe deklaroi pavarësinë e saj në shkurt të vitit 2008, me Turqinë midis vendeve të para që e njohën këtë pavarësi. Serbia i ka kaluar dy vitet e fundit në pengimin e valës së njohjeve dhe aplikoi në Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë në Hagë për të siguruar një opinion lidhur me ligjshmërinë e deklarimit të pavarësisë. (Opinioni u dha më 22 korrik)

Marrëdhënie të ngrohta

E gjitha kjo histori e kohëve të fundit u duk e harruar kur Recep Tayyip Erdogan, Kryeministri butësisht islamik i Turqisë, vizitoi Beogradin më 12 korrik. Erdogan erdhi nga Srebrenica - një qytet në Bosnjen lindore, afër kufirit me Serbinë - ku kishte marrë pjesë në përkujtimin e përvjetorit të 15-të të rënies së qytetit në duart e forcave të serbëve të Bosnjes, që më pas masakruan rreth 8000 burra myslimanë boshnjakë me ndihmën e forcave paraushtarake serbe. Erdogan dhe shumë në rrethin e ngushtë të tij duket se kanë ndjenja të forta rreth gjenocidit në Srebrenicë dhe luftës kundër myslimanëve të Bosnjes. Megjithatë, ai nuk pa asgjë që nuk shkonte në udhëtimin drejt Beogradit të nesërmen për bisedime miqësore me Presidentin Boris Tadiç dhe qeverinë serbe. "Pikëpamjet e Serbisë dhe të Turqisë janë krejtësisht identike", tha ai lidhur me çështjen e integritetit territorial të Bosnjes. Çështja e Kosovës "nuk ka qenë kurrë pengesë në marrëdhëniet bilaterale", tha ai. "Kjo ka të bëjë me mirëkuptimin reciprok midis dy vendeve tona; marrëdhëniet midis Serbisë dhe Turqisë janë një çështje dhe Kosova është një tjetër".

Çfarë e shpjegon këtë ngrohje të papritur në marrëdhëniet turko-serbe? I ka braktisur Turqia armiqësitë e vjetra për të ndjekur strategjinë e "zero problemeve me fqinjët tanë" që Ahmet Davutoglu - ministër i Jashtëm i Turqisë për rreth mbi një vit dhe më parë kryekëshilltari i politikës së jashtme i Kryeministrit - ka qenë duke e promovuar pa u lodhur? Dhe çfarë ka në qëndrimin e Turqisë që e bën Serbinë kaq perceptuese ndaj hapjeve turke?

"Serbët dhe turqit kanë pasur gjithmonë marrëdhënie të mira në termat gjeostrategjikë, përveçse gjatë periudhës kur serbët po luftonin për pavarësinë e tyre [nga Perandoria Osmane]", thotë Soli Özel, një pedagog Marrëdhëniesh Ndërkombëtare në Bilgi University të Stambollit. Kjo do të nënkuptonte që pas një periudhe të jashtëzakonshme ku lufta në Ballkan e vendosi Serbinë dhe Turqinë në anë të kundërta, marrëdhënia tani mund të rikthehet në pozicionin e saj të zakonshëm të përzemërsisë. Sinan Ülgen, President i Center for Economics and Foreign Policy Studies (EDAM) në Stamboll, e përshkruan ngrohjen e marrëdhënieve si "surprizë", por shpjegoi interesin e Serbisë në marrëdhënie më të mira me pozicionin aktual të vendit. "Ai ka të bëjë me aranzhimet aktuale [politike] në Beograd, i cili është i ngecur midis Brukselit dhe Moskës", u shpreh ai. "Pasja e një lojtari të tretë është e dobishme për Serbinë si një sinjal për Moskën se kjo e fundit nuk është alternativa e vetme e Serbisë ndaj Brukselit" në një kohë kur anëtarësimi në Bashkimin Europian është një perspektivë e largët.

Një drejtim i ri?

Shumë është bërë gjatë muajve të fundit rreth një "çvendosjeje" apo "shtrirjeje" të Turqisë drejt fqinjëve të saj në Lindje të Mesme. Özel i shikon marrëdhëniet e mirë të Turqisë me Iranin, Irakun dhe Sirinë si një vazhdim të politikës së jashtme turke siç u shfaq nën të ndjerin Turgut Özal, jo si shprehje e një axhende specifike "islamike" (le më pastaj "islamiste"), siç do ta donin shumë vëzhgues perëndimorë. "Në kohën që AKP-ja erdhi në pushtet, afrimi me fqinjët e saj qe tashmë në zhvillim", thotë ai. "[Ministri i Jashtëm Ahmet] Davutoglu është shumë i mirë me fjalët dhe e konceptualizoi mirë atë çka ishte në zhvillim qysh më përpara". Këto janë rezultate politike, jo vetëm produkte të gjeografisë. "Turqia nuk është e rëndësishme thjesht për shkak të vendndodhjes gjeografike të saj, por për shkak të zgjedhjeve historike që ajo ka bërë", thotë Özal. "Turqia mund ta kishte humbur mundësinë e paraqitur nga këto çvendosje, por ajo nuk e humbi".

Një ish-diplomat i lartë turk që punonte ngushtë me Turgut Özal në vitet '90 bie dakord se aspektet themelore të politikës së jashtme të AKP-së u ndërtuan mbi arritjet e mëparshme: në vitin 1996, Turqia ishte në konflikt me 6 prej 9 fqinjëve të saj; qysh nga viti 2002, kur AKP-ja fitoi zgjedhjet e përgjithshme të parat të saj, kjo është përgjysmuar, me Irakun e Saddam Hussein, Qipron dhe Armeninë. Por loja e akuzave sesi Perëndimi e "humbi" Turqinë është në nivelin më të lartë të saj, shpesh pa ndonjë analizë serioze për faktin nëse një humbje e tillë faktikisht ka ndodhur dhe, nëqoftëse po, çfarë mund të shkaktojë. Diagnoza e një postimi drejt lindjes tenton të bazohet vetëm në dy çështje: pozicioni i Turqisë lidhur me Iranin dhe ndaj veprimeve të Izraelit në Gaza. Por diplomacia ballkanike e Turqisë dhe fuqizimi i lidhjeve me Serbinë në veçanti siguron një korrigjues të pikëpamjeve se politika e jashtme turke po ndjek një axhendë islamiste.

"Jo"-ja e Turqisë ndaj sanksioneve të reja të kohëve të fundit të Kombeve të Bashkuara kundër Iranit rreth programit të pasurimit të uraniumit të vendit është treguese për konfliktin mendor që ka hyrë në aleancën e Turqisë me Perëndimin. Diplomatët turkë u tërbuan kur një marrëveshje shkëmbimi lëndësh djegëse në muajin maj midis Iranit, Turqisë dhe Brazilit u hodh poshtë nga Administrata Obama. Ata mendonin se Obama e kishte mbështetur iniciativën turko-braziliane në një letër në muajin prill. Gjithashtu, ata thanë se marrëveshja do të kishte qenë një rezultat i parë i përkohshëm në një proces të gjatë, jo rezultati përfundimtar që amerikanët dukej se e shikonin atë. Ülgen i EDAM-it tha: "Turqit u ndjenë të tradhtuar nga reagimi i Shteteve të Bashkuara [ndaj marrëveshjes me Iranin] jo vetëm për shkak të letrës së Obama, por edhe pse ata qenë në kontakt të drejtpërdrejtë me Shtetet e Bashkuara teksa përgatiteshin të nënshkruanin me Iranin. Ajo qe vërtet një gafë trashanike diplomatike nga ana e Shteteve të Bashkuara".

Diplomatët turq u ankuan se sanksionet qenë të shtyra nga preokupime diplomatike më shumë se preokupimi për të menaxhuar ambiciet atomike të Iranit. Susan Rice, ambasadorja e Shteteve të Bashkuara në Kombet e Bashkuara, më së fundi ia kishte dalë t'i grumbullonte rusët dhe kinezët prapa një rezolute të re sanksionesh dhe administrata kishte frikë se çdo vonesë në miratimin e saj do ta kërcënonte vetë marrëveshjen, në analizën turke. Por tani, sipas Ülgen, pozicioni i Turqisë ka ndryshuar: ajo është përqendruar në bindjen e Iranit për t'u kthyer tek negociatat me komunitetin ndërkombëtar. "Ky është një ndryshim i mirëpritur për Uashington dhe Brukselin", thotë ai.

Çështja e Izraelit

Retorika e ashpër e Kryeministrit Erdogan pas luftës së Izraelit në Gaza në periudhën 2008-2009 dhe sulmit izraelit ndaj "flotiljes së paqes" të lidhur me Gaza, herët këtë vit i rriti akoma më tej preokupimet nga ana e Shteteve të Bashkuara dhe të tjerëve se Turqia nuk ishte më një partner i besueshëm. Turqia - për një kohë të gjatë aleati më i ngushtë i Izraelit në Lindje të Mesme - nuk dukej më se e vlerësonte këtë marrëdhënie. Por pavarësisht çarjes në marrëdhënie midis Izraelit dhe Turqisë lidhjet e sigurisë nuk janë ndërprerë, sipas një ish-zyrtari qeveritar izraelian, i cili tha se të dyja palët e kanë zbutur retorikën e tyre gjatë javëve të fundit.

Dukshëm, akuza e bërë nga Thomas Friedman, një editorialist i "New York Times", se Turqia nuk ishte më e fokusuar në futjen në Bashkimin Europian, por më shumë në "frontin e rezistencës Hamas - Hizballah - Iran kundër Izraelit" është thjesht e pakuptimtë. Ndryshe nga aleatët më të fuqishëm të Shteteve të Bashkuara në Lindjen e Mesme arabe, të tillë si Arabia Saudite apo Egjipti, Turqia është një demokraci funksionuese, pavarësisht prirjeve autoritare të Erdogan dhe një oreksi të caktuar nga ana e shumë turqve për sundim nga një dorë e fortë (duke filluar me vetë Atatürk). Qeveria butësisht islamiste e Partisë për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP) nuk mund të lejojë që ta injorojë krejtësisht opinionin publik turk, por kthesa e fortë e Erdogan kundër Izraelit ka burime si diplomatike, ashtu edhe të brendshme: fshikullimi pafundësisht i Izraelit e ndihmon qëndrimin e Turqisë si një fuqi e mesme emergjente.

Kjo pozitë është ndihmuar gjithashtu nga transformimi i brendshëm i Turqisë, i filluar në epokën e Özal dhe i përshpejtuar nga AKP-ja pasi ajo mori pushtetin në vitin 2003, duke çuar në koeficentë të lartë rritjeje ekonomike. "Turqia është një vend me shumë besim në vete këto ditë", u shpreh në muajin prill Hugh Pope, kreu i zyrës së Stambollit i International Crisis Group, një institucion i njohur. Pope, i cili ka jetuar dhe punuar në Lindje të Mesme për më shumë se 30 vjet, shtoi se Turqia tani është bërë një "pol atraksioni në rajon. Për aq kohë sa Turqia e mban në lëvizje progresin e saj drejt Bashkimit Europian, kjo nuk është një lojë me shumatore zero", tha ai.

Gjithashtu, kjo është dhe linja e përqafuar nga Abdullah Gül, Presidenti i Turqisë. "Unë e konsideroj shumë gabim të interpretohen interesat e Turqisë me rajone të tjera gjeografike sikur po shkëputet nga Perëndimi, duke ia kthyer shpinën Perëndimit apo duke kërkuar alternativa ndaj tij. Turqia është pjesë e Europës", tha ai në një intervistë të kohëve të fundit me "Times". Dhe në një intervistë tjetër me Reuters, ai tha se "orientimi" i Turqisë po ngatërrohej me "kontaktet dhe marrëdhëniet" e saj, edhe pse këto qenë "gjëra të ndara".

Realpolitika e Turqisë

Ekziston gjithashtu një dimension tregtar në diplomacinë e re aktiviste të Turqisë. "Nuk mendoj se forca shtytëse kryesore prapa politikës së jashtme të Turqisë është ideologjia", thotë Ilter Turan, një pedagog Shkencash Politike në Bilgi University. "Interesi në rajone të tjera [përveçse nga Bashkimi Europian] është një pasojë e ndryshimeve në ekonominë turke", e cila është shumë më e orientuar nga eksporti sesa përpara reformat e Özal të jepnin fryte. "Tregjet evropiane kanë qenë të shtrënguara dhe Turqia po shikon tjetërkund për investime dhe eksporte".

Në Ballkan, qëndrimi i Turqisë është ndihmuar jo vetëm nga suksesi ekonomik dhe diplomacia e aftë e saj, por gjithashtu edhe nga mefshtësia politike e Bashkimit Europian. Özel i Bilgi University të Stambollit thotë: "Bashkimi Europian ka lënë një vakuum në Ballkan. Ata nuk po zgjidhin asgjë aty, apo jo? Ky është vakuumi të cilin ka mbushur tani Turqia, por nuk mendoj se kjo u nënkuptua që të ishte në konkurrencë me Bashkimin Europian".

Megjithatë, në perceptimet serbe mund të ketë një dimension tjetër për diplomacinë pajtuese të Turqisë në Ballkan - megjithëse kjo nuk është diçka që diplomatët serbë do të reklamonin, qoftë dhe duke folur në kushte privatësie. Erdogan është pasionant rreth gjëndjes së vështirë të palestinezëve në Gaza, por duket sikur është i paprekur nga masakra në mesin e viteve 2000 e myslimanëve në rajonin e Darfurit në Sudan, sa për të dhënë një shembull. Me fjalë të tjera, zemërimi moral i tij është i farkëtuar nga pragmatizmi i një lloji që mund t'i vijë për mbarë Serbisë,

Diplomatët turq punuan rëndshëm, në pjesën më të madhe në prapaskenë, për afrimin midis Serbisë, Kroacisë dhe Bosnjes. Ata e ndihmuan Tadiçin teksa ky i fundit kërkonte një deklarim parlamentar lidhur me Srebrenicën, e cila u miratua më 31 mars me shumicën që e kapërceu pragun e miratimit të saj vetëm me një votë. Por teksti nuk e përmbante termin "gjenocid", të cilin dy gjykata ndërkombëtare e kanë gjetur se është përshkrimi ligjor i përshtatshëm për vrasjet në Srebrenicë dhe arsyet se pse Turqia nuk do të mëshonte për një deklarim gjenocidi janë tejet të natyrshme. Në muajin mars, pasi Parlamenti suedez miratoi një rezolutë lidhur me masakrimin e armenëve nga osmanët në periudhën 1915-1917, Davutoglu pyeti: "Si mundet një votë të vendosë nëse një ngjarje është apo jo gjenocid?". Edhe pse shumica e studiuesve të pavarur i shikojnë masakrat e armenëve si gjenocid, në parim, kjo është një pyetje e arsyeshme për t'u bërë dhe një pyetje lidhur me të cilën njerëz të arsyeshëm kanë pikëpamje të ndryshme.

Megjithatë, në fund fleksibiliteti i Turqisë lidhur me çështjen qe është e afërt dhe e dashur për zemrën e kryeministrit nënkupton një shkallë realpolitike që e përgënjeshtron çdo nocion të një politikë të jashtme të shtyrë më së pari nga ideologjia.

Toby Vogel mbulon politikën e jashtme për "European Voice", një e përjavshme e grupit Economist në Bruksel.

Përgatiti

ARMIN TIRANA

Teoritë e komplotit fillojnë që në mars 1962

2010-09-11T19:10:00.001-07:00

Mars 1962

Operacioni Northwoods: Hartuesit e planeve ushtarake hedhin një propozim, ku eksplorohen të gjithë opsionet e mundshëm për të siguruar mbështetje për një ndërhyrje të mundshme ushtarake të Shteteve të Bashkuara kundër Kubës. Këto ide përfshinin veprime terroriste të stimuluara nga qeveria amerikane. Një tjetër sugjerim ishte rrëzimi i një avioni të telekomanduar, i maskuar si një avion civil. Planet u dërguan tek Sekretari i Mbrojtjes i SHBA për miratim, por ata nuk u zbatuan asnjëherë. Më shumë se 40 vjet më vonë, të dy konceptet - ai i operacioneve të terroristëve falsë kundër civilëve dhe ai i përdorimit të avionëve të telekomanduar për të stimuluar një avion civil - kanë shkaktuar ndezjen e teorive konspirative që pretendojnë se qeveria e SHBA ka qenë në gjendje të përdorte të njëjtat taktika në ditën e 11 shtatorit 2001.

JANAR 2000

Dy rrëmbyesit e parë të avionëve të 11 shtatorit mbërrijnë në SHBA përmes aeroportit të Los Angelesit. Nawaf al-Hazmi dhe Khalid al-Mihdhar ishin të dyshuar për përfshirje në veprimtari terroriste të al Kaedës nga CIA, e cila kishte monitoruar lëvizjet e tyre, ndërkohë që ndodheshin jashtë vendit. Por CIA nuk informon FBI-në, kështu që të dy terroristët nuk shfaqen në listën e të dyshuarve për terrorizëm - dhe duke qenë se kishin viza të vlefshme, hyjnë në Amerikë.

Al-Hazmi dhe al-Mihdhar vendosen në San Diego, duke përdorur emrat e tyre të vërtetë në dokumentet zyrtare. Njëri prej tyre është i listuar, madje në numëratorin telefonik të qytetit. Ata fillojnë të marrin mësime në një shkollë fluturimi, por shumë shpejt dëbohen për shkak se nuk dinë mirë gjuhën.

Në vitin 2001, më në fund CIA paralajmëron FBI-në se al-Hazmi dhe al-Mihdhar mund të jenë në SHBA, por tashmë terroristët kanë kohë që janë larguar nga San Diego dhe nuk mund të gjurmohen. Skeptikët e 11 shtatorit kanë hedhur dyshime në lidhje me versionin zyrtar se si dy prej operativëve më të rrezikshëm të al Kaedës kanë mundur të jetojnë për kaq gjatë pa u vënë re.

SHTATOR 2000

Një think tank amerikan, Projekti për Shekullin e Ri Amerikan boton një raport të titulluar "Ndërtimi i Mbrojtjes së Amerikës: Strategjia, Forcat dhe Burimet për një shekull të ri". Raporti mbron transformimin e ushtrisë së SHBA, duke e bërë atë më të aftë për të mbështetur aspiratën e tyre për një politikë të jashtme amerikane më aktive dhe internacionaliste. Por, autorët pranojnë se, "procesi i transformimit, edhe nëse sjell ndryshime revolucionare, me shumë gjasa do të jetë shumë i gjatë, në rast se nuk do të ketë një ngjarje katastrofike dhe katalizuese - si një Pearl Harbour i ri". Ky rresht ka tërhequr vëmendjen e kritikëve, të cilët argumentojnë se 11 shtatori mund të ketë qenë një përpjekje për të prodhuar efektin e Pearl Harbourit. Megjithatë, raporti nuk mbron një veprim katastrofik, ai thjeshtë parashikon pasojat katastrofike nëse ndodh një i tillë. Mes firmëtarëve të raportit, Paul Wolfowitz, i cili u bë më vonë numri dy i Pentagonit dhe Lewis Scooter Libby, që më vonë do të bëhej shefi i kabinetit i zëvendëspresidentit Cheney.

11 SHTATOR 2001

Sipas versionit zyrtar, janë rrëmbyer katër avionë civilë. Tre prej tyre u përplasën qëllimisht me godina dhe i katërti u rrëzua në një fushë në Pensilvani. 2996 vetë gjetën vdekjen.

0846: Fluturimi 11 i American Airlines përplaset në kullën veriore të Qendrës Botërore të Tregtisë.

0903: Avioni i dytë, United Airlines Flight 175 përplaset në Kullën Jugore të Qendrës Botërore të Tregtisë.

0937: Në Uashington DC, Fluturimi 77 i American Airlines përplaset në Pentagon. Teoritë konspirative hedhin hipotezën që përplasja është e dyshimtë, sepse nuk ekziston një filmim i qartë nga kamerat e sigurisë që të tregojë një avion që godet ndërtesën dhe se dëmi i shkaktuar fasadës duket shumë i vogël për t'u shkaktuar nga një avion civil i madh.

0945: Fluturimi 89 i Delta Airlines i ndërrohet drejtimi në Klivland për shkak të dyshimeve se mund të jetë rrëmbyer. Kryebashkiaku mban një konferencë shtypi ku thotë: "Fillimisht patëm informacione se avioni ishte rrëmbyer dhe se në të kishte një bombë". Shumë shpejt u mësua se fluturimi 89 nuk ishte rrëmbyer dhe menjëherë media lokale bën korrigjimet. Sidoqoftë, lajmet e parë të pasaktë vazhdojnë të jenë në fokus të teorive konspirative.

1002: Fluturimi 93 i United Airlines. Avioni përplaset në Shenksvil, Pensilvani. Sipas teorive konspirative, avioni nuk u rrëzua asnjëherë këtu, për arsye se nuk janë gjetur copëra të mëdha të mbetjeve të avionit në skenën e ngjarjes. Thuhet gjithashtu, se avioni mund të jetë qëlluar në ajër dhe mbetjet e tij janë përhapur në një zonë të gjerë.

1720: Ndërtesa 7 e Qendrës Botërore të Tregtisë, një ndërtesë 47 katëshe pranë dy kullave të mëdha shembet. Nuk ishte goditur nga asnjëri prej dy avionëve të rrëmbyer. Teoritë konspirative mbi 11 shtatorin thonë se u shkatërrua qëllimisht, sepse kishte dokumente kompromentues në zyrat e CIA, Departamentit të Mbrojtjes dhe Shërbimit të Fshehtë, që ndodheshin në ndërtesë.

12 SHTATOR 2001

Menjëherë pas 11 shtatorit, doli në pah një teori konspirative, sipas të cilës, qytetarë izraelitë dhe hebrenj ishin paralajmëruar që të qëndronin larg nga ajo zonë nga një person që kishte patur dijeni paraprake për sulmnet. Historia, që ishte e pavërtetë, e pati burimin në Beirut, shumë shpejt u përhap në Lindjen e Mesme dhe u shfrytëzua nga faqet antisemite të internetit në të katër anët e botës.

10 NENTOR 2001

Presidenti Bush për herë të parë i kundërvihet përhapjes së teorive konspirative mbi 11 shtatorin. Duke folur në selinë e OKB në Nju Jork, ai tha: "Ne duhet të flasim të vërtetën për terrorizmin. Le të mos tolerojmë asnjëherë teoritë e tmerrshme konspirative në lidhje me sulmet e 11 shtatorit; gënjeshtra dashakeqe që përpiqen të largojnë fajin nga terroristët, që janë fajtorët e vërtetë".

PRANVERE 2002

Gazetari francez Thierry Meyssan boton librin "11 shtatori: Gënjeshtra e madhe dhe Pentagate". Eshtë rrëfimi i tij për 11 shtatorin, ku thotë se avioni i Fluturimit 77 të American Airlines nuk u rrëzua në Pentagon.

MAJ 2002

Agjencia Federale e Menaxhimit të Emergjencave nxjerr raportin e saj mbi shkaqet e shembjes së ndërtesave në Nju Jork në 11 shtator 2001. Kapitulli 5 përshkruan shembjen e Ndërtesës numër 7 të Qendrës Botërore të Tregtisë, që sipas Agjencisë, është shkaktuar prej zjarrit të zgjatur, i cili dobësoi kolonat që mbanin ndërtesën.

DHJETOR 2002

Botohet raporti i komisionit të përbashkët hetimor të Kongresit në lidhje me dështimet e shërbimeve të inteligjencës para 11 shtatorit. Më shumë se 30 faqe të versionit të botuar janë redaktuar më herët nga qeveria, për shkak të shqetësimeve që lidheshin me sigurinë kombëtare. Më vonë është marrë vesh se shumica e faqeve të redaktuara kishin të bënin me veprimtarinë e dy rrëmbyesve të parë në San Diego si dhe lidhjet e tyre të mundshme me nënshtetas sauditë që jetonin atje. Bashkëdrejtuesi i komisionit, senatori Bob Graham mendon se veçanërisht FBI nuk dorëzoi prova në lidhje me veprimtarinë e dy rrëmbyesve që jetuan në San Diego.

22 KORRIK 2004

Botimi i Raportit të komisionit të 11 shtatorit i ofron publikut versionin më gjithëpërfshirës të asaj çfarë ndodhi atë ditë, por zbulimet e tij nuk arrijnë gjithsesi të ndalin rrjedhën e teorive konspirative.

MARS 2005

Revista amerikane, Popular Mechanics boton një investigim të titulluar "Zbërthimi i legjendave mbi 11 shtatorin". Më vonë, artikulli zgjerohet dhe botohet si një libër.

PRILL 2005

Loose Change, një film i prodhuar nga regjisori debutues Dylan Avery del në internet. Ai shpërndahet kryesisht në rrjet dhe shumë shpejt shndërrohet në një fenomen mbarëbotëror, i parë dhjetëra milionë herë. Loose Change merret me shumë aspekte të versionit zyrtar mbi 11 shtatorin, duke përfshirë shembjen e Kullave Binjake dhe Kullës Nr.7, rënien e avionit në Pentagon dhe atë të avionit në Pensilvani. Është më popullori i një numri filmash në internet që merren me sfidimin e versionit zyrtar mbi ngjarjet e asaj dite. Të tjerë shembuj të zhanrit përfshijnë "Misteret e 11 shtatorit" dhe "Terrorstorm".

DHJETOR 2005

James Fetzer, një profesor filozofie në pension themelon organizatën "Akademikët për të vërtetën e 11 shtatorit", një lëvizje e cila është përkushtuar për "ekspozimin e falsiteteve dhe zbulimin e të vërtetave" mbi ngjarjet e 11 shtatorit 2001.

16 MAJ 2006

Filmime të Pentagonit jepen përpara Judicial Watch, një fondacion me qendër në Uashington që mbron llogaridhënien dhe transparencën në qeverisje. Filmimet nga dy kamera sigurie tregojnë një objekt që nuk duket qartë, i cili i afrohet ndërtesës dhe pasohet menjëherë nga një shpërthim shumë i madh. Por cilësia e filmimit është shumë e dobët dhe prova jo e plotë. Më vonë, Judicial Watch siguron filmime të marra nga kamera të tjera sigurie nga FBI. Por këto pamje, që janë marrë nga kamera të një pike karburanti aty pranë dhe një hoteli nuk kanë detaje të mjaftueshëm për të kënaqur skeptikët.

31 KORRIK 2006

Botohen në internet prova të çështjes kundër Zacarias Moussaoui. Në vitin 2005, Moussaoui u shpall fajtor për komplotim me rrëmbyesit e avionëve. Një pjesë e madhe e provave lidhen me ngjarjet e asaj dite, duke përfshirë fotografi të vendeve të përplasjes së avionëve si dhe dokumente që u përkisnin rrëmbyesve.

25 TETOR 2006

Departamenti i Shtetit hap një faqe interneti me titull "Teoritë kryesore konspirative të 11 shtatorit", si pjesë e faqes së vet të internetit me titull "Identifikimi i Keqinformimit".

12 SHTATOR 2006

Inspektori i Përgjithshëm i Pentagonit deklasifikon një dokument që vlerëson performancën e ushtrisë së SHBA ditën e 11 shtatorit. Inspektori zbuloi se anëtarë të ushtrisë kishin keqinformuar Komisionin e 11 shtatorit në lidhje me ngjarjet në mëngjesin e sulmeve, por që kjo kishte ndodhur për shkak të mënyrës së keqe të mbajtjes së të dhënave dhe burokracisë. Inspektorët shkruanin se nuk kishte prova që ushtria ishte përpjekur të keqinformonte qëllimisht komisionin në lidhje me ngjarjet e asaj dite.

Nëntë shtatorë më vonë, amerikanët ndalen të kujtojnë

Në orën kur avionët goditën Kullat Binjake, të gjithë bien në heshtje. Njerëzit kanë vepruar njësoj edhe në Pentagon dhe Shenksvil. Emrat e 3000 vetëve që gjetën vdekjen janë lexuar me zë të lartë. Ceremonia u shoqërua nga zhurma dhe efekti mediatik që shkaktoi prifti protestant amerikan Terry Jones, i cili pati paralajmëruar një djegie publike të Kuranit, duke shkaktuar në këtë mënyrë indinjatë në mbarë botën. Edhe ndërtimi i diskutueshëm i një xhamie pranë Ground Zero në New-Jork ka ngjallur diskutime të ndezura. Janë planifikuar demonstrata të përkrahësve dhe të kundërshtarëve të ndërtimit të kësaj xhamie. Në New Jork mijëra qytetarë shprehën me anë të një vigjiljeje me qirinj solidaritetin me myslimanët. Në orën 8.46 të mëngjesit (me orën e New Yorkut) u mbajt një minutë heshtje. Në këtë moment shpërtheu nëntë vite më parë në World Trade Center avioni i parë i udhëtarëve i rrëmbyer prej islamistëve. Veprimtaria përkujtimore qëndrore me Presidentin Barack Obama, u zhvillua në Ministrinë amerikane të Mbrojtjes në Uashington. Edhe Pentagoni ishte objektiv i pilotëve të vdekjes. Presidenti amerikan tha se SHBA nuk do t'i shpallin kurrë luftë fesë islame, por riktheksoi vendosmërinë e qeverisë së vet për ta kapur dhe për ta vrarë kreun e rrjetit terrorist të Al Kaidës, Osama bin Laden.

Presidenti Barak Obama vendosi një kurorë në Pentagon, pranë Uashingtonit, në kujtim të viktimave të sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001. Ai tha nderimi më i lartë që amerikanët mund të shprehin për personat që u vranë më 11 shtator, është ta jetojnë jetën si amerikanë.

Shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë amerikane, admirali Mike Mullen, tha se personat që mundën t'i mbijetojnë sulmeve terroriste në Pentagon kanë nderuar të vrarët e asaj dite me jetën e tyre, përfshi sakrificat që ushtria ka bërë në luftë pas sulmeve të 11 shtatorit.

Po dje, nënpresidenti Jozef Biden dhe zyrtarë të tjerë të lartë amerikanë dhe qytetarë privatë morën pjesë në ceremonitë e zhvillura në New York në Kuotën Zero, ku u rrëzuan Kullat Binjake nga sulmet terroriste të 11 shtatorit. Të pranishmit mbajtën një minutë zi në orën 8:46 minuta, për të shënuar orën kur avioni i parë i marrë peng nga terroristët goditi kullën veriore të Qendrës Botërore të Tregtisë. Pastaj, pas 17 minutash, u mbajt edhe një minutë zi, për të kujtuar momentin e goditjes së kullës së dytë.

Në ceremoninë solemne, u lexuan me zë të lartë nga familjarët, emrat e 2 mijë e 752 njerëzve që u vranë në sulme. Shumë nga pjesëmarrësit në ceremoni mbanin në duar pankarta me fotografitë dhe emrat e të vrarëve. Ceremoni të tjera për të kujtuar 11 shtatorin, u zhvilluan në Shanksville të Pensilvanisë, në vendin ku u rrëzua avioni i katërt i rrëmbyer nga terroristët, ku folën ish-Zonja e Parë e SHBA, Laura Bush dhe Zonja e Parë, Michelle Obama.

Nëntë vjet pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit, Presidenti amerikan Barack Obama paralajmëroi vendin e tij për rreziqet që ekzistojnë nga përçarjet fetare. Islami nuk është fe armiqësore: "Ne nuk ndodhemi në luftë me myslimanizmin", theksoi Obama ditën e premte në një konferencë shtypi dhënë në Shtëpinë e Bardhë. "Ne ndodhemi në luftë me organizatat terroriste, që e keqpërdorin islamin duke përdorur flamurin e islamit për të vënë në jetë aksionet e tyre shkatërruese".

Gjatë sulmeve të islamistëve terroristë mbi World Trade Center në Nju Jork dhe Pentagon në Uashington, më 11 shtator humbën jetën gati 3 mijë vetë. Në kuadër të ngjarjeve përkujtimore të kërij viti shkaktoi tërheqjen e vëmendjes projekti për ndërtimin e një qendre kulturore islamike në afërsi të ish-World Trade Center, si dhe planet e një pastori evangjelist për të djegur publikisht kuranin.

Obama i bëri thirrje bashkatdhetarëve të tij për më shumë tolerancë: "Kur ne jemi në gjendje të ndërtojmë atje një kishë, një sinangogë apo një tempull hinduist, atëherë mund të ndërtojmë edhe një xhami". Shtetet e Bashkuara janë një komb, theksoi ai: "Ne nuk duhet të lejojmë përçarje nga fetë. Ne nuk duhet të fillojmë të drejtohemi kundër njeri-tjetrit".

Mijëra vetë demonstruan të premten në mbrëmje në Nju Jork me qirinj në duar për ndërtimin e xhamisë. Idhtarët e projektit kërkojnë lirinë e feve. "Ne nuk e pranojmë idenë që fqinjësia në qytetin tonë të mrekullueshëm të jetë e ndaluar për disa grupe njerëzish", tha Susan Lerner nga lëvizja qytetare "Gjëra të përbashkëta". Kundërshtarë të xhamisë kërkuan që kjo të mos ndërtohet direkt në afërsi të ground zero.

Pastori evangjelist Terry Jones ka shkuar ndërkohë në New Jork. Të afërmit e tij thanë se ai ka shkuar të takohet me hoxhën e xhamisë, që është planifikuar të ngrihet. Jones, pastor i një komuniteti fundamentalist në Florida, kishte njoftuar se do t'i vinte zjarrin rreth 200 kuranëve në ditën e përkujtimit të sulmeve terroriste. Kjo shkaktoi protesta në gjithë botën, Ministria amerikane e Mbrojtjes shprehu shqetësimin për sigurinë e ushtarëve në vendet myslimane.

Më në fund, Jones pranoi të mos i digjte kuranët. Atij i është premuar që qendra islamike nuk do të ndërtohet në afërsi të ground zero. Përfaqësues të myslimanëve, thanë se kjo nuk është e vërtetë. Vetë Jones nuk ktheu përgjigje nëse do t'i djegë kuranët në një moment tjetër.

Një leksion nga 11 shtatori

Nëntë vjet më parë, pamë botën të qëndrojë në vend. Pamë pafajësinë e një kombi të shkërmoqet përtokë. Pamë fytyrën e djallit të formohet në shtëllunga tymi dhe hiri. Ishte 11 shtator 2001.

Unë dëgjova një mijë gulçima të njëmijë njerëzve që qëndronin të shtangur si trungje në Times Square, teksa shihnin avionin e dytë që godiste kullën e dytë të Qendrës Botërore të Tregtisë.

Pashë pamje figurash të vogla që dukeshin si zogj jashtë kullave. Vetëm se nuk ishin zogj, ishin njerëz, të detyruar të dilnin jashtë dritareve prej flakëve, të detyruar të bënin një zgjedhje të pamundur në rrethana të pamundura.

Ne të gjithë pamë kullat që shembeshin, tërësisht, duke rënë nga qiejt atje lartë drejt e në renë e tymit atje poshtë - e tmerrshme dhe e jashtëzakonshme, befasuese dhe e pabesueshme.

Ndjeva që u mpiva krejt, por refuzova të frikësohem. Sjellja ime atë ditë ishte e njëjtë me atë të shumë amerikanëve: terroristët nuk duhet të lejohen të fitojnë.

Amerika nuk do të përkulej. Ne do të ngriheshim, madhështia jonë do të shndëriste dhe idetë tona të lirisë do të mbeteshin një fener për këtë botë.

Kjo është arsyeja përse debati i këtyre ditëve mbi Islamin në Amerikë - që nga qendra komunitare islamike në Manhatan deri tek zërat për djegien e Kur'anit - ka qenë kaq shumë i vështirë për t'u parë. Një pjesë e madhe e debatit duket se është i përqendruar përreth ndjeshmërive të terroristëve që ndodhen një botë larg, të cilët kanë marrë peng pasionet e një besimi fetar, që do të donin të na shihnin të shkatërruar dhe që dëshirojnë të joshin më shumë shpirtëra të lënduar në kauzën e tyre.

Në teori, unë e kuptoj idenë që të mos e ngacmojmë folenë e grenzave, ndërkohë që trupat tona janë ende në qendër të rrezikut. Por nga ana tjetër, më zemëron ideja që debatet e mëdhenj të Amerikës, me të gjithë shëmtinë apo shkëlqimin e tyre, duhet të shkojnë sipas humorit të terroristëve dhe përpjekjeve të tyre për të rekrutuar.

Është e vërtetë se duket se po përjetojmë një ndjenjë të re paranoje për këta ekstremistë dhe rreziku që ata shfaqin. Sipas një sondazhi të ABC News/Washington Post, të bërë publik këtë javë, përqindja e njerëzve që thonë se vendi është më i sigurtë tani nga terrorizmi, krahasuar me 11 shtatorin e vitit 2001, ka mbërritur në një pikë shumë të ulët.

Por ne thjeshtë nuk mund të lejojmë këtë valë të re frike që të na shndërrojë në diçka që nuk jemi. Ne jemi një komb lirish, një komb ku liria fetare dhe liria e fjalës janë njësoj të barabarta, një vend ku ndërtimi i një ndërtese dhe shkatërrimi i një libri janë të drejta që u takojnë të gjithëve, edhe kur shumica i kundërshton.

Shprehja e lirë nuk është gjithmonë e kënaqshme, por ajo duhej që gjithmonë të mbrohet, pavarësisht nga prirjet e armikut. Kjo është Amerika. Në momentin që ne e harrojmë këtë, ata fillojnë të fitojnë.

Çfarë është humbur

2010-09-11T19:08:00.003-07:00

Fareed Zakaria

Nëntë vjet pas 11 shtatorit 2001, a e vë ndokush në dyshim që al Kaeda nuk është një rrezik aq vdekjeprurës? Që nga ajo ditë e tmerrshme e 2001, sapo qeveritë kudo nisën të ndërmarrin kundërmasa serioze, rrjeti terrorist i Osama bin Ladenit nuk ka qenë në gjendje të kryejë as edhe një sulm të vetëm kundër shënjestrave me vlerë në SHBA dhe Europë. Ndërkohë që ka frymëzuar disa pak sulme në shkallë të vogël nga xhihadistë lokalë, nuk ka qenë në gjendje të kryejë as edhe një sulm vetë. Sot, shpresa më e madhe e al Kaedës është të gjejë ndonjë djalosh në telashe që është radikalizuar në internet, dhe t'i mësojë atij si të mbushë të mbathurat me eksplozivë.

Nuk dua të minimizoj qëllimet e al Kaedës, që janë barbarë. Po vë në dyshim aftësitë e saj. Në çdo konflikt të kohëve të fundit, SHBA kanë patur të drejtë për qëllimet e këqinj të kundërshtarëve, por kanë ekzagjeruar shumë forcën e tyre. Në vitet tetëdhjetë, ne mendonim se Bashkimi Sovjetik po zgjeronte fuqinë dhe influencën në një kohë kur ai ishte në prag të falimentimit ekonomik dhe politik. Në vitet nëntëdhjetë, ne ishim të sigurtë që Sadam Huseini kishte një arsenal bërthamor. Në fakt, fabrikat e tij as një sapun nuk prodhonin dot.

Këtë herë, gabimi është më i dëmshëm. 11 shtatori ishte një tronditje për psikikën amerikane dhe sistemin amerikan. Si rezultat, ne ekzagjeruam në reagim. Në një projekt raport shumë të rëndësishëm të titulluar "Top Secret America", Dana Priest dhe William Arkin shpenzuan dy vite të tërë duke grumbulluar informacione që tregojnë se si 11 shtatori e ka ndryshuar vërtetë Amerikën.

Ja disa prej gjërave kryesore. Që nga 11 shtatori 2001, SHBA ka krijuar apo rikonfiguruar të paktën 263 organizata për t'u marrë me aspekte të ndryshëm të luftës kundër terrorizmit. Sasia e parave të shpenzuara në shërbimet e fshehtë është rritur me 250 %, duke arritur 75 miliardë dollarë (dhe kjo është shifra publike, gjithësesi e nënvlerësuar). Eshtë më shumë se sa shpenzon e gjithë pjesa tjetër e botës e marrë së bashku. Janë ndërtuar 33 komplekse të rinj ndërtesash vetëm për burokracitë e inteligjencës, që zënë 17 milionë metra katrorë - ekuivalenti i 22 Capitol-ëve apo tre Pentagonëve. Pesë milje në juglindje të Shtëpisë së Bardhë po ngrihet ndërtesa më e madhe qeveritare e 50 viteve të fundit - me kosto 3.4 miliardë dollarë - për të strehuar burokracinë më të madhe pas Pentagonit dhe Departamentit të Çështjeve të Veteranëve: Departamenti i Sigurisë së Brendshme, që ka një forcë punëtore prej 230 mijë vetësh.

Ky sistem i ri prodhon 50 mijë raporte në vit - 136 në ditë! - që sigurisht do të thotë që gjithnjë e më pak prej tyre lexohen. Ata zyrtarë të lartë që i kanë lexuar i përshkruajnë shumicën si banalë; njëri më thotë: "Shumë prej tyre mund të prodhohen brenda një ore duke përdorur Google". 51 burokraci të ndryshme që operojnë në 15 shtete gjurmojnë rrjedhën e parave nga dhe drejt organizatave terroriste, dhe shumë pak informacion ndajnë mes tyre.

300 mijë vetë janë punësuar tashmë ekskluzivisht për të dëgjuar bashkëbisedime telefonike si dhe komunikime të llojeve të tjerë në SHBA. E megjithatë, askush në shërbimin e fshehtë të ushtrisë nuk e vuri re që Majori Nidal Malik Hasan kishte bërë një seri kërcënimesh të çuditshëm në Qendrën Mjekësore Walter Reed, ku stërvitej. Babai i "bombvënësit të Krishtlindjeve" nga Nigeria kishte raportuar radikalizmin e të birit tek ambasada e SHBA. Por ai mesazh nuk mbërriti asnjëherë tek njerëzit e duhur në këtë aparat gjigand të sigurisë. Plani u zbulua vetëm për shkak të paaftësisë së vetë atentatorit si dhe disa kalimtarëve syçelët.

Gabime të tillë mund të jenë të justifikueshëm. Por ngritja e këtij shteti të sigurisë kombëtare ka sjellë një ekspansion të madh të konmpetencave të qeverisë, që tani prekin çdo aspekt të jetës amerikane, qoftë edhe kur në dukje nuk janë të lidhur aspak me terrorizmin. Aspekti më brengosës i librit të Dave Eggers, Zeitoun, është se reagimi më i shpejtë dhe efiçient i qeverisë ndaj Uraganit Katrina ishte krijimi i një ndërtese burgu si ai i Guantanamos, në të cilin 1200 nënshtetas amerikanë u mblodhën duke iu mohuar për muaj të tërë të drejtat e tyre kushtetuese, një pezullim i habeas corpus që të tingëllon si një prej romaneve të Kafkës.

Në të kaluarën, qeveria e SHBA është përgatitur për luftëra, ka marrë kompetenca emergjence, dhe ndonjëherë ka abuzuar me atë pushtet, por megjithatë është demobilizuar pas luftës. Por kjo është një luftë e pafund. Kur e shpallim ne fitoren? Kur pushojnë së ekzistuari kompetencat e emergjencës?

Konservatorët janë të shqetësuar për rritjen e kompetencave dhe fuqive të shtetit. Sigurisht, ky uzurpim është më shqetësues se sa disa programe federalë stimujsh. Kur James Madison u mor me këtë problem, ai mbërriti në një konkluzion të thjeshtë: "Nga të gjithë armiqtë e lirisë publike, lufta është ndoshta ajo nga e cila duhet të kemi më shumë frikë, sepse ajo përmbledh dhe zhvillon të këqiat e të gjithë të tjerëve... Edhe në luftë, fuqia dhe liria për të vepruar e ekzekutivit zgjerohet dhe të gjithë mjetet për joshjen e mendjeve u shtohen atyre të nënshtrimit të forcës, të njerëzve. Asnjë komb nuk mund ta ruajë lirinë e tij në mesin e një lufte që vazhdon", përfundonte Madison.

Mes viktimave ishin edhe 60 myslimanë

Debati që vazhdon mbi ndërtimin e një qendre islamike në afërsi ku dikur qendronin kullat binjake në qytetin e Nju Jorkut e ka përqendruar vëmendjen tek myslimanët që jetojnë në Amerikë. Por pak amerikanë e dinë se në sulmet terroriste të 11 shtatorit, humbën jetën më shumë se 60 myslimanë, shumica e tyre në Qendrën Botërore të Tregtisë. Mes myslimanëve që humbën jetën në kullat binjake kishte edhe nga grupet e ndërhyrjes së shpejtë, punonjës restoranti dhe të tjerë.

Tariq Amanullah po punonte në katin e 96-të të kullës jugore. Ai ishte emigrant nga Pakistani dhe zëvendës president i Fiduciary Trust, një kompani menaxhimi për investimet. Fqinji i tij, Mohammad Ahmad, thotë se Amullah i telefonoi gruas pak pasi u përplas avioni i dytë. Ishte njeri i kujdesshëm dhe tha se pasi të përfundonte punën që kishte në dorë, do të largohej nga zyra. Kjo është arsyeja që telefonoi, ndoshta duhet të ishte larguar menjëherë. Në ditët pas sulmeve të 11 shtatorit, miqtë e Amullah-it vunë fletushka me shpresën se dikush e kishte parë dhe do njoftonte familjen. Po ashtu, ata kontrolluan spitalet me shpresën se ishte i plagosur dhe jo i vdekur. Abid Hussain, imigrant nga Pakistani që punon në distriktin financiar të Nju Jorkut, thotë se Tariq Amullah ishte miku i tij i ngushtë dhe një mysliman i përkushtuar.

Duhet të ndihmosh njerëzit e tjerë, të lutesh dhe të jesh mikpritës, duhet të respektosh besimet e tjera. Duhet të jesh modest. Miqtë e Amullah-it thonë se ai i kishte të gjitha këto veti dhe e fillonte ditën duke u lutur në xhaminë në rrugën Warren. Ky vend i shenjtë është pak më larg se qendra e parashikuar islamike që ka sjellë mjaft debate. Ditën që Amanullah humbi jeten, nuk kishte debate të tilla, vetëm dhimbje për të gjitha viktimat, pavarësisht ngjyrës së lëkurës, apo besimit fetar.

Duhet më shumë se një ditë për të reflektuar

2010-09-11T19:08:00.001-07:00

David Rothkopf

Një javë më parë, Fareed Zakaria shkruante një koment në revistën "Newsweek" me titull "Çfarë ka humbur Amerika". Nëntitulli ishte: "Është e qartë se ekzagjeruam në reagim pas 11 shtatorit". Siç ndodh zakonisht me Zakarian, artikulli është goxha i mirargumentuar. Ai fokusohet në kostot e jashtëzakonshme që lidhen me ndërtimin e një aparati shumë të madh të sigurisë në Amerikë, i cili shënjestronte një rrezik terrorist, i cili ishte dhe është i mbivlerësuar. Zakaria përmend raportin special të Washington Post "Top Secret America", i cili nënvizon se si pas sulmeve kundër Qendrës Botërore të Tregtisë, Shtetet e Bashkuara "kanë krijuar apo rikonfiguruar të paktën 263 organizata për aspekte të ndryshëm të luftës kundër terrorizmit. Sasia e parave të shpenzuara për shërbimin e fshehtë është rritur me 250 përqind duke arritur 750 milionë dollarë. Eshtë më shumë nga sa shpenzon pjesa tjetër e botës e marrë së bashku".

Edhe sot, nëntë vite pas 11 shtatorit iu desh një kurajë e konsiderueshme Zakarias për të argumentuar se kemi reaguar në mënyrë të tepruar pas ngjarjeve të tmerrshme të asaj dite. Duke patur parasysh impaktin e tyre të thellë në jetën e çdo amerikani, u duk në ditët pas goditjeve se reagimi i tepruar ishte i pamundur. Por në vitet që pasuan, ndjenjat duket se nuk janë zbehur fare dhe kritikat ndaj reagimit tonë kombëtar janë - përveç pothuajse konsensusit që pushtimi i Irakut qe i gabuar dhe që konsiderohet jopatriotik - pothuajse sakrilegj.

Megjithatë, unë besoj se komenti i Zakarias e nënvlerëson problemin. E kam fjalën më shumë për fokusin e kufizuar se sa tek ngushtësia e perspektivës. Ishte në fund të fundit një koment i vetëm në të cilin ai fokusohej tek prioritetet e Amerikës për sigurinë si dhe kostot oportune që lidhen me reagimin tonë të tepruar strategjik. Thënë kjo, dëme që shkaktohet kur lë emocionin dhe adrenalinën të nxjerrin më të mirën prej nesh në muajt dhe vitet pas sulmeve, shtrihet përtej shtrembërimit të prioriteteve të politikës së jashtme apo impaktit mbi buxhetin federal të SHBA.

Për shembull, ne e shohim impaktin në lajmet që kanë dominuar edicionet amerikane gjatë javëve të fundit: debati për ndërtimin e një qendre kulturore islamike në Manhatan dhe lajmet për guximin e një pastori fshati që përpiqet të bëjë emër për vetveten, duke kërcënuar se do të djegë Kuranin. Impakti i 11 shtatorit rrjedh brenda dhe përreth këtyre problemeve në mënyra të pafundme që tregojnë se sa të shëmtuara janë plagët që sulmet kanë lënë mbi shoqërinë tonë, në sipërfaqe dhe në thellësi. Në një anë ka urrejtje, mosbesim dhe racizëm. Dhe, mes njerëzve të arsyeshëm, ka një dëshirë të vazhdueshme për ta përdorur 11 shtatorin si justifikim për të pezulluar Kushtetutën tonë, për të nëpërkëmbur të drejtat dhe vlerat më themelore të amerikanëve.

Ne flasim për "shenjtërinë" e 11 shtatorit dhe harrojmë rregullisht angazhimet më të shenjtë ndaj tolerancës dhe lirisë mbi të cilët u themelua kombi ynë. Ziejnë kokat e nxehta për këtë njeri që turpëron çdo Bibël që prek në Florida dhe argumentojnë se përderidsa ai përbën rrezik për trupat tanë ai duhet të arrestohet ose përndryshe t'i ndalohet liria e shprehjes - ndonëse e drejta e tij për t'u shprehur është pikërisht një prej vlerave për të cilat ata trupa janë duke rrezikuar jetën e tyre.

E njëjta gjë është e vërtetë për planin për ndërtimin e asaj qendre kulturore në Manhatan. Eshtë e urryeshme, por nëse liritë tona nuk shtrihen deri tek ata njerëz me sjelljen e të cilëve nuk biem dakord, atëherë nuk janë fare liri. Dhe sigurisht, nëse ne kompromentojmë vlerat tona në kohë si këto, atëherë bëjmë me të vërtetë lojën e armikut.

Kokat më të ftohta kanë bërë thirrje që grumbullimet në sheshe për të përkujtuar 11 shtatorin duhet të jenë të depolitizuar dhe që kjo ditë duhet të jetë reflektim për jetët që u humbën. Kështu duhet të jetë. Por ne kemi nevojë për më shumë se një ditë për të reflektuar mbi atë çfarë 11 shtatori i ka bërë Amerikës - dhe çfarë ne vetë e kemi lejuar të na bëjë.

Na duhet një vit i tërë, prej tani e deri në 10-vjetorin e sulmeve për t'u përpjekur të mendojmë për goditjen që na u dha dhe reagimin tonë - jo thjeshtë për atë çfarë ndodhi, si ndodhi dhe përse, por edhe të mendojmë se çfarë lloj kombi duam të jemi teksa ecim përpara.

Është e lehtë t'u përmbahemi vlerave tona në një kohë kur gjithçka shkon mirë. Ishte më e lehtë t'i trumbetonim ato në një kohë kur ndienim që era frynte prapa shpinës sonë si komb. Por ne sot jetojmë në një botë ku zemërimi i provokuar nga veprimet e ligjit të asaj dite në shtator nëntë vjet më parë kanë shkaktuar frikë dhe pasiguri - dhe një botë kur pasiguri të reja shfaqen përditë, të gjithë këta përbërës të çrregullimit tonë post-traumatik si komb.

Kështu, frika jonë për terroristë në kufijtë tanë shndërrohet në frikë nga imigrantë që vijnë e na marrin vendet e pamjaftueshëm të punës dhe gatishmëria jonë për të kompromentuar vlerat dhe ligjet tona në një rast shkaktojnë një gatishmëri për ta bërë këtë edhe në një rast tjetër. Pavendosmëria jonë për atë se cilët njerëz mund të hyjnë në kufijtë tanë përkthehet në një frikë se çfarë mallrash mund të hyjnë prej tyre dhe ne nisim e marrim masa që kompromentojnë një sistem ndërkombëtar ligjesh, një sistem që po vetë ndihmuam të krijohet me qëllim që të ndëshkonim burimin e atyre rreziqeve pa e marrë parasysh se si veprimet tanë mund të përdoren një ditë kundër nesh.

Historia do të gjykojë reagimin tonë ndaj 11 shtatorit - dhe duke parë pushtimin e Irakut, abuzimet në Guantanamo, Abu Ghraib, Patriotic Act, ndërtimin e shtetit të sigurisë, nxjerrjen e terrorizmit përpara rreziqeve të tjerë shumë më të mëdhenj për sigurinë tonë, shpenzimin e miliarda dollarëve për të luftuar terrorizmin, gjë që dëmtoi shëndetin tonë financiar, gatishmërinë tonë për t'iu kundërvënë frymës së Kushtetutës dhe vlerave që e bënin Amerikën të dallohej nga të tjerët - dhe ajo mund të vendosë se ne hymë vërtetë në një periudhë histerie kombëtare në dekadën që pasoi sulmet. Është shumë herët të thuhet nëse sulmet arritën qëllimin përfundimtar të terroristëve për të dëmtuar përgjithmonë pozicionin tonë në botë. Por nuk është shumë herët të thuhet se ndoshta ka ndodhur, se ndoshta nuk do të jemi më kurrë njësoj si ishim.

Sigurisht, pas një tragjedie të tillë, ndoshta është më mirë që të mos jemi njësoj si ishim. Ka shumë për të mësuar prej 11 shtatorit që mund të na bëjë më të fortë e më të sigurtë dhe të na ndihmojë të kuptojmë më mirë natyrën e botës në të cilën jetojmë dhe rreziqet me të cilët është e mbushur. Por siç kemi parë, kur ngjarjet na ndryshojnë, përballemi me zgjedhje shumë të rëndësishme - të gjithë ne, jo thjeshtë presidentët, por edhe pasagjerët në taksi dhe të huaj që shkëmbehen me njëri-tjetrin në rrugë. Dhe ne kemi parë që kur lejojmë impulset tanë irracionalë të udhëheqin këto zgjedhje, edhe kur janë me qëllim të mirë dhe të ndierë, përfundojmë duke bërë gabime të rëndë në gjykim. Fatmirësisht, koha ofron distancë dhe distanca krijon hapësirë për racionalitet.

Nëse jemi me fat, viti që kemi përpara mund të nisë të na ofrojë distancë dhe racionalitet. Fatkeqësisht, duke parë ngjarjet, retorikën dhe histerinë e rindezur të javës që kaloi, të gjithë duhet të kuptojmë se nëse nuk veprojmë për të kapur këtë moment për të mbledhur veten, kjo nuk do të ndodhë.

Trajnerët, nga hija në dritë

2010-09-04T19:39:00.001-07:00

Futbollisti është deri më tani dielli rreth të cilit rrotullohen të gjitha planetet e topit, por trajneri ka siguruar një konsideratë shumë të afërt me të tijën, duke qenë tashmë i kalitur se mund të kontribuojë në fatin e skuadrës

Në fillim është një apendiks kurioz, një aktor joprotagonist për nga definicioni. Më pas ka filluar të diktojë skema dhe strategji, jo vetëm të mbajë ethen rituale përpara ndeshjeve. Sot, hakmarrja është kryer: trajnerët elitarë shpesh fitojnë më shumë se yjet e mirëpaguar

Prolog

Rosaku i shëmtuar është shndërruar në një mjellmë madhështore. I janë dashur 100 vjet, me pakashumë vetmie efektive, por në fund ka fituar një hakmarrje të bujshme ndaj historisë. Në fotografitë e grupit të fillimit të shekullit të kaluar, trajneri shfaqet rrallë dhe kur e bën rezulton i fryrë dhe qesharak, në kostumet e tij me xhaketë e kollare, përkrah djemve me bluzë, mbathje dhe këpucë me taka. Një apendiks kurioz, një akt joprotagonist për definicion, si masazhatori ose (e ekzagjerojmë) magazinier. Dalëngadalë, ai apendiks lëviz. Ka filluar të diktojë skema dhe strategji, jo vetëm të mbajë të nxehtë muskujt dhe afshin e ritit përpara ndeshjes apo në pushimin midis pjesëve. Është akomoduar në stol (2 dhjetor 1951) dhe nga aty ka filluar të grumbullojë peshë dhe rëndësi. Sot, hakmarrja është realizuar: trajnerët elitarë shpesh fitojnë më shumë se yjet e mirëpaguara të skuadrave relative.

Është e vërtetë se futbollisti është deri më tani dielli rreth të cilit rrotullohen të gjitha planetet e topit, por trajneri ka siguruar një konsideratë shumë të afërt me të tijën, duke qenë tashmë i kalitur se mund të kontribuojë në fatin e skuadrës as më shumë, as më pak, se kampioni me geta dhe këpucë me taka. Është e vërtetë se stoli i tij vazhdon që të "nxehet" deri sa nganjëherë bëhet i valuar, duke i këshilluar që të ngrihet përpara se të piqet, por kjo qëndron në vetminë e tij tradicionale, duke qenë i praktikueshëm pushimi i njërit dhe jo ai i të gjithë grupit të titullarëve. Në çdo rast, bëhet fjalë për një ndryshore aq mirë të shpërblyer sa të jetë tashmë pjesë e "zërave" klasike të profesionit. Shkelmi bythëve tradicional, domethënë largimi, i korrigjuar me bordero të paguar deri në fund të sezonit, mund të konsiderohet (përjashto rastet kronike) si një ftesë për një periudhë sabatike, pakashumë pushime luksoze të merituara.

Mister qesharak

Në fillim trajneri... thjesht nuk ishte. Ishte lojtari më i moshuar i skuadrës apo ai që për nga karizma apo censusi e udhëhiqte, duke i dhënë urdhëra dhe duke i bërë formacionin. Në raste të tjera, vendosej në grup dhe është për t'u menduar se pikërisht nevoja e një pike referimi të huaj ndaj lojtarëve, të prirur që të vinin në valle në diskutim edhe (dhe sidomos) interesin personal, këshilloi në një farë mase t'i drejtohej një "trainer" apo "coach". Shprehje angleze këto të fundit, të përdorura për një kohë të gjatë edhe në Itali për të quajtur trajnerët, pjesa më e madhe me prejardhje nga Anglia, për shkak të origjinës së lojës dhe të shtetësisë mbizotëruese midis pionierëve të sportit të ri. Kësaj i detyrohet edhe zakoni, i arritur deri në ditët tona, për ta quajtur trajnerin "mister" dhe, për shumë lojtarë, që t'i drejtohen atij me këtë fjalë paksa qesharake. Në fillimet e para i krijuan për më tepër komisione, siç e dokumenton në mënyrë elokuente historia e kombëtares. Kështu Mario De Simono, portieri i debutimit kaltërosh më 15 maj të vitit 1910 në Arenën e Milanos kundër Francës, kujtonte përgatitjen e ndeshjes historike: "Në atë kohë nuk ekzistonin trajnerë në kuptimin e sotëm dhe as stërvitjet: secili prej nesh e rregullonte vetë, duke pajtuar kërkesat e punës me ato të sportit dhe pratikisht skuadrat drejtoheshin nga kapitenët. I ndjeri Umberto Meazza, ish-lojtar, ish-gjimnast, alpinist i shkëlqyer dhe arbitër cilësor (në fakt, seksioni i arbitrave milanezë u titullua me emrin e tij) dhe kolegët e tij të Komisionit Teknok grumbulluan për të enjten 5 maj, domethënë 10 ditë përpara ndeshjes kundër Francës, një grup prej 22 elementesh, të ndarë sipas sistemesh në atë kohë të ndara në 'probabël' dhe të 'mundshëm'". Komisioni Teknik përbëhej nga 5 arbitra, duke qenë se i ishte deleguar kategorisë, për sa krejtësisht e paanshme, zgjedhja e pjesëmarrësve në kapitullin e parë të aventurës së re.

Menjëherë sa po mjegulla e epokës pionieristike u daravit, konturet e figurës së re - trajnerit - u saktësuan më mirë. Periudha historike është e vendosshme të nesërmen e konfliktit të parë botëror, më saktësisht në fillimin e viteve '20, por që kanë hapur rrugën kanë qenë disa pararendës, të gjithë të përmbledhshëm në figurën e trajnerit të parë të madh të futbollit italian: anglezit Willy Garbutt. Ky ishte një sulmues i krahut të djathtë i shkëlqyer i futbollit britanik i cili, sapo kish lënë zanatin e futbollistit për shkak të një dëmtimi në gju, kishte vendosur të emigronte në Itali për të mësuar futboll. Natyrisht, mbërriti në Xhenovë, etapë e detyruar për hyrjen e topit prej lëkure në Bel Paese. Njihte vëllain e Tom Coggins, një irlandez që drejtonte të rinjtë (boys, siç quheshin atëherë) të Genoa dhe nga ky u rekomandua pranë klubit, këshilli drejtues i të cilit nga ana e tij kërkonte një trajner për të fituar mungesën e titujve që zgjaste tashmë qysh nga viti 1904. Garbutt qe një zbulim i vërtetë. Kishte në gjak pasionin për lojën e futbollit dhe idenë se vetëm një kolektiv i vërtetë, i amalgamuar mirë, mund ta arrinte suksesin. Kështu që puna e tij, që ishte ajo tipike e "coach" alla anglez (domethënë e menaxhimit të thjeshtë të lojtarëve të skuadrës së parë), zhvillohej në dy drejtime. I pari ishte mësimi i gjërave themelore. I famshëm origjinaliteti ndaj mangësive teknike: e konsideronte të papranueshme që një lojtar "të kishte një këmbë të vetme" dhe kush guxonte që t'ia bënte fjalën dysh i nënshtrohej menjëherë kurës së rastit, e cila konsistonte në heqjen e këpucës nga këmba e "mirë" përpara se të hynte në fushë për stërvitje apo për ndeshjen përgatitore. Të godisje topin prej lëkure shumë të fortë (atëherë shumë më i rëndë se sot, sidomos për shkak të komardares, për më tepër e përbërë nga një veshkë derri të fryrë dhe më pas e mbuluar me lëkurë të ashpër dhe të lidhur me një rrip që e bënte sferën në këtë pikë veçanërisht të ashpër ndaj prekjes) me këmbën e zbathur ishte njëlloj që t'i shkatërroje integritetin, duke qenë se pas disa tentativash qesharake ishte e detyrueshme që të përplaseshe me analfabetin ekstrem dhe ta detyroje në një minimin bashkëpunimi teknik.

Drejtimi tjetër ishte konsolidimi i grupit, që kryhej në dhomën e zhveshjes, larg veshëve të huaj. Pretendonte nga lojtarët e tij lojë skuadre, ndihmën reciproke dhe natyrisht respektimin e direktivave maksimale të Metodës, taktikës në atë kohë mbizotëruese, e domosdoshme për të garantuar ekuilibrin e forcave në fushë midis mbrojtjes dhe sulmit. Garbutt u largua me ravijëzimin e konfliktit botëror, sapo i çou kuqeblutë tek titulli, por do të kthehej pas luftës, duke nisur një cikël të gjatë që do ta çonte në xhiro në vende të ndryshme të Italisë. Shembulli i tij qe vendimtar. Në vitin 1923, sapo i kish shpëtuar rënies nga kategoria me 2 ndeshjet tragjikomime me Libertas Firenze, Inter vendosi që ta rregullonte situatën duke marrë një trajner anglez, Bob Spotishwood, duke blerë në përforcim të skuadrës dy lojtarë të huaj, austriakët Schönfeld dhe Veisz, ky i fundit i destinuar që të dallohej si teknik me vlera. Gjurmët e klubit zikaltër u ndoqën nga të tjerët, duke provokuar në vend "fabrikantë lojtarësh", siç u quajtën për shkak të prioritetit të dhënë stërvitjes lidhur me elementët bazë: kontrollit të topit, driblimit dhe pasimit. Për shembull, William Garbutt futi sisteme që qëndruan pastaj gjatë në përdorim, si shtyllat e vogla në rresht në fushë që lojtarët duhet t'i kalonin me top në këmbë pa i rrëzuar ose topat e varur me një litar dhe të tërhequr gjithnjë e më lart për të stërvitur atletët me shkëputjen dhe goditjen e topit me kokë. Kura e tij ishte maniakale dhe për këtë djemtë e ndiqnin në mënyrë të verbër.

"Misionari" Hogan

Rrezja e kërkimit të trajnerëve zgjerohej. Kontaktet e para ndërkombëtare kishin përhapur famën e futbollit danubian, më i rafinuar dhe më pak i ashpër fizikisht se ai britanik, të cilit megjithatë i detryonte shumë përparime të veta. Kishte qenë në fakt një trajner miti i Albionit, Jimmy Hogan, ai që kish përhapur mësimin e futbollit në vende të ndryshme europiane. Hogan kishte lindur në vitin 1888 në Angli, në Coinè të Lancashire, i dyti i 13 fëmijëve të një mjelësi katolik irlandez dhe kishte luajtur në disa klube: Nelson, Swindon, Fulham, Burnley dhe Bolton, duke krijuar një famë të mirë. Menjëherë më pas kishte shkuar në Holandë për të stërvitur Dordrecht, pastaj ishte kthyer në Angli tek Fulham, duke inauguruar një lloj ure personale midis Ishullit dhe Kontinentit që do ta bënte gjithmonë një misionar të "azhornuar" të futbollit anglez. Kthehej periodikisht në atdhe, por objektivi i tij i preferuar ishte Austria dhe këtu, për fatin e keq të tij, gjendej në shpërthimin e Luftës së Parë Botërore. U internua, por praktikimi i topit në fushën e burgut i dha lirinë. U lirua me kusht që ta vazhdonte në Hungari punën e tij prej trajneri dhe që t'i bënte raport periodik të rregullt policisë. Në vendin maxhar u bë i famshëm në pikën që shumë merita iu njohën shumë vite më vonë, kur në vitin 1953 Hungaria e Madhe e Gusztav Sebes befasoi botën duke shkuar e fituar në Wembley me rezultatin tenistik 6-3.

Austriakë dhe hungarezë iu shtuan kështu anglezëve në vitet '20 e '30. Shumë trajnerë të periudhës u kujtuan për një kohë të gjatë: Jozsef Ging, hungarez, 26 herë në kombëtare, përpara turit të vetëm bëri fat në Pisa (të cilën e çoi në finalen e titullit, të humbur në vitin 1921 me Pro Vercelli), duke u shfaqur si mjeshtër pedant i teknikës individuale: proverbiale seancat e tij të zgjatura stërvitore për të pozicionuar trup e këmbë të çdo lojtari për t'i siguruar mënyrën më të mirë për ta goditur topin; qe më pas tek Livorno, tek Roma, ku në fakt kujtohet më shumë se çdo gjë tjetër për xhirot e pambaruara rreth fushës me të cilat kërkonte të rriste koeficentin atletik të skuadrës, tek Modena, tek Fiorentina, tek Bari; dhe akoma Burgess tek Padova dhe tek Milan, Sturmer tek Torino dhe më i madhi i të gjithëve, Felsner, që bëri të madhe Bologna dhe qe edhe tek Fiorentina, Milan dhe Genoa. Në figurat me rëndësi më të madhe filluan të shfaqen diferencat me natyrë taktike. Kështu, Geona e Garbutt bazohej mbi forcën atletike dhe pasimet e gjata tipike të futbollit anglez, ndërsa Bologna e madhe e Felsner dalloj për elegancën e mbajtjes së topit dhe të kombinimeve të gjatë e të artikuluara përpara gjuajtjes në portë, sipas modelit "vjenez" të futbollit të kodifikuar kështu: "saktësi me topin, alternim i kombinimeve të ngushta dhe të zgjerimeve të papritura nga krahët", me lojën e mbajtur kryesisht "nën bar", sipas shprehjes hungareze, domethënë rrafsh me tokën. Dhe një shpurë e vogël trajnerësh italian fillonte të shfaqej, duke u shtuar elementëve themelorë britanikë dhe danubianë shijen spekulative dhe fantazinë tipike të mentalitetit të Bel Paese.

Gjiganti Pozzo

"Isha thirrur në detyrë pas një katastrofe. Më 20 janar, viti 1924, skuadra jonë kombëtare kishte pësuar një përmbysje në Genova. Duke luajtur në shtëpinë e saj kundër Austrisë, duke zbritur në fushë me 4 debutues në fanellën kaltëroshe, Costa i Sestrese, Vincenzi i Livorno, Grabbi i Juventus dhe Ardissone i Pro Vercelli, ajo kishte humbur me rezultatin 4-0 dhe akoma rezultati ishte pak. Ishte loja, toni, mënyra e humbjes ajo që vlente. Një mënyrë që, po ta mendosh, "akoma djeg". Ishte ndeshja e katërt që Italia humbiste apo nuk fitonte. Komisioni Teknik i përbërë nga Umberto Meazza, Rangone, Galletti, Argento dhe Agostini, megjithëse sapo ishte zgjeruar, dha dorëheqjen. Ai që në atë kohë quhej Këshilli Federal kishte si President Edoardo Pasteur nga Genova dhe si Sekretar avokatin Bianchetti nga Torino. Më dërgoi thirrje shumë herë. Më ofruan postin e Komisarit të Vetëm, post që në formën speciale të tij nuk i ishte atribuar askujt më parë".

Kështu, në rrëfimin autobiografik të Vittorio Pozzo, lindi korresponduesi kaltërosh i trajnerit dhe aventura më e madhe teknike në historinë e futbollit italian, e kurorëzuar nga 3 tituj, 2 botërorë dhe 1 olimpik, i vetmi i fituar nga Italia. Përvoja rezultoi menjëherë pozitive, duke u përqendruar mbi vlera që shumë më përpara se ato taktike do të informonin më pas aktivitetin e seleksionuesit më fitimtar të futbollit kaltërosh. Kushtojuni kujdes këtyre fjalëve, të shkruara më shumë se 40 vjet më parë: përfaqësojnë një lloj përmbledhjeje akoma sot plotësisht aktuale e detyrës parasëgjithash psikologjike e trajnerit: "Lojtarët përgjigjeshin. Qenë shumë të vendosur. Mënyra me të cilën bëheshin gjërat i motivonte, i kanalizonte, u pëlqente. Ndjeheshin në raport me atë që ishte programi, shikonin në fushë dhe në vendimet zyrtare që ai zbatohej fjalë për fjalë, nuk u frikësoheshin as befasive, as dinakërive, e dinin atë që duhej bërë dhe e bënin me thjeshtësi dhe në mënyrë të vullnetshme. Vlera e pamatshme e qetësisë së shpirtit që gjeneron tek lojtarët qartësinë e raporteve midis atyre dhe kujt komandon, m'u konfirmua qysh nga përvoja ime e parë. Shumë gjëra që kishin qenë për mua fushë konsiderate dhe studimi në vitet e gjata të jetës ushtarake, mbi mënyrën e sigurimit të besimit dhe bashkëpunimi krejtësisht moral nga ana e atij që duhej të bindej, duke iu drejtuar komunikueshmërisë dhe ndershmërisë, morën për mua fizionomi dhe konture të pastra qysh atëherë. Të mos bëja politikë me askënd, aq më pak me skuadrën, aq më pak me lojtarët dhe të qëndroja i lirë nga lidhje të çdo lloji, kryesisht nga lidhje me karakter ekonomik, që të mund të çlirohesha, po të ishte e nevojshme, në momentin në të cilin nuk mund të synohej drejt mbi qëllimin e paracaktuar".

Natyrisht, kjo pikë e fundit e ka humbur në fakt krejtësisht aktualitetin. Trajnerët e blerë nga klubet, për më tepër të ardhur nga jashtë, marrin një rrogë të rregullt, por si punonjës të thjeshtë, ndoshta me ndonjë përjashtim. Fakti që rroga e trajnerëve nuk ishte kushedi se çfarë e konfirmon fakti që nuk shkaktoi "skandal" impenjimi krejtësisht falas i Pozzo. Me pak fjalë, në dekadat e para trajneri shpesh është i panjohur për publikun e gjerë, për sa një shtojcë e thjeshtë e skuadrës, i destinuar ndoshta për popullaritet të papritur dhe jetëshkurtër vetëm në momentin që të përzihet nga Presidenti, për t'i dhënë skuadrës "goditjen" e aftë që të ndryshonte fatin e keq të një sezoni.

Shpikja e Chapman

Epoka që i paraprin konfliktit të dytë botëror është krejtësisht e përqendruar mbi "shpikjen" e Herbert Chapman, trajner i Arsenalit që duke ideuar Sistemin për të reaguar ndaj modifikimit të rregullit të pozicionit jashtëloje thyen zinxhirët e palëvizshmërisë taktike, duke influencuar mënyrën e të luajturit në të gjithë botën. Në Itali efektet janë patjetër fitimprurëse, edhe pse risia e Sistemit vonon që të hapë rrugë dhe vetëm me afrimin e luftës ndonjë trajner e adopton haptazi: pionieri është akoma William Garbutt, i njohur tashmë kudo si "shenjtori" dhe i kthyer për të drejtuar Genoa e vjetër. Garbutt provokoi një habi të caktuar, pastaj mediokriteti i rezultateve ia prishin valën novatore. Por, Sistemi pati një rëndësi vendimtare jo vetëm në planin taktik. Nga njëra anë, provokoi një dekadencë të theksuar të trajnerëve të shkollës danubiane (një nga të fundit, në mënyrë të njohur, që braktisi ankorimin pas Metodës), nga ana tjetër, edhe për pasojë, ngjalli fantazinë dhe shpirtin e iniciativës të trajnerëve italianë, sidomos të atyre të provincës. Nga ky fermentim lindi një shkollë në kuptimin e vërtetë të fjalës, krijuese e atij modeli të njohur (apo të panjohur) akoma sot në botë si "futbolli alla italian".

Ottavio Barbieri meriton një vend midis të mëdhenjve, pavarësisht se nuk ka fituar kurrgjë zyrtare (por për titullin e kampionatit të luftës, të fituar në drejtimin e Zjarrfikësve, FIGC-ja ka emetuar në vitin 2002 një medalje me vlerë sportive për këtë triumf historik), për pararendësen e farës që më pas do t'i jepte jetë sistemit catenaccio. Pararendës të tjerë të ndritshëm që hodhën farën në realitetet provinciale: Mario Villini, në drejtimin e Triestina në serinë B në sezonin 1941-1942, Alfredi Mazzoni, trajneri i Modena në sezonin 1946-1947. Fillonte të bënte rrugë ideja që një trajner i zgjuar mund të influenconte vlerat teknike duke adoptuar module taktike ad hoc. E pashmangshme që nga një kudhër e tillë të dilnin edhe figura të destinuara për madhështinë. Alfredo Foni qe i pari që guxoi, duke aplikuar taktikën e catenaccio në planet e larta të topit, duke fituar midis përbuzjes së kritikës dominuese dy tituj me Inter në fillimin e viteve '50. Gipo Viani, një tjetër pararendës i lojës alla italiane me "Vianema" e tij (Salernitana sezoni 1947-1948), hyri në nivelet më të larta të futbollit me cilësinë e strategut të rafinuar dhe qe ndoshta personazhi i parë i madh i stolit. Personaliteti i papërmbajtshëm e bëri një protagonist, shumë të aftë edhe në "shikimin" e imazhit të vet dhe që bënte karizmin e tij të peshonte në peshoren e fateve të skuadrës. Në mënyrë dinake, sapo ka arritur apogjeun me Milan, u tërhoq nga paqartësitë e zanatit (rreziku i silurimit) duke u bërë drejtor teknik, një menaxher alla anglez me të drejtën që të futej në çështjet teknike (edhe të pushonte trajnerin). Drejtoi për një periudhë të shkurtër kombëtaren dhe qe protagonist i aventurës së pafat olimpike të vitit 1960 në Romë, në të cilën pati në krah Nereo Rocco, një gjigant tjetër, profet i lojës alla italiane në Trieste e tij dhe në serinë A me Padova, përpara se të shkonte tek Milan për të nisur një epope të lavdishme. Të mëdhenjtë e catenaccio, protagonistë të shkollës italiane, tragetojnë futbollin italian e katandisur keq të pas - Superga deri në vitet '60, kur një cigan me origjinë argjentinase nuk del në skenë, duke thyer zinxhirët dhe duke hapur një epokë të re.

Revolucioni i Don Helenio

Kur Helenio Herrera mbërriti në Itali në verën e vitit 1960, tentativa ekstreme e Angelo Moratti në rrugën e vështirë të suksesit tashmë e kushtuar 10 ndërrime trajnerësh në 5 vjet, panorama e stolave është e ankoruar në disa pika fikse. Trajnerët kanë bërë hapa gjigante krahasuar me epokën e pionierëve. Konsiderohen të rëndësishëm - dhe sa! - në ekonominë e ecurisë së skuadrës dhe më të akredituarit, "të mëdhenjtë", përfitojnë shuma të majme në formën e rrogës, të quajtura të "arta" në zhargonin e kronikave gazetareske. Më i paguari par excellance ka qenë për vite të tëra peppino Bigogno, i mbiquajtur "Lordi Brummel" prej finesës në të veshur, një mbjellës floriri në kuptimin e vërtetë të fjalës. Paslufte ka stërvitur Fiorentina, Milan, pastaj Torino e Lazio dhe së fundi ka rënë në Udine. Ka qenë i pari që ka prekur 10 milionë liretat në vit, një shifër hiperbolike. Sa për të dhënë një ide, shumë më tepër se llogaria e thjeshtë e rivlerësimit monetar (bëhet fjalë për rreth 120000 euro të sotme) vlen një e dhënë: në vitin 1954 mbërrin në Itali pepe Schiaffino, kampion bote katër vjet më parë dhe yll mjaft i admiruar në Botërorin e Zvicrës 1954. Milani i pranon xhevahirit të ri jugamerikan të tij një rrogë prej 6 milionësh në vit. Është e vërtetë se Sciaffino vinte nga një futboll, ai uruguaian, i largët ekonomikisht vite dritë nga ai italian, por është për t'u kujtuar edhe se Sciaffino, me origjinë ligure, do të bëhej më pas i famshëm përveç klasit të tij sensacional, edhe për kopracllëkun në kufirin e dorës tejet të shtrënguar. Domethënë, nuk e kish nënshkruar symbyllurazi kontratën. Megjithatë, në atë vit Udinese synonte lart (do të arrinte më pas e dyta pas Milan) dhe deshi të sigurojë me Bigogno një të madh në stol: e pagoi pikërisht 10 milionë lireta në vit në dorë. Akoma. José Altafini mbërrin në Itali në vitin 1958, kampion bote i saposhpallur. Në realitet, është vetëm 20 vjeç dhe është blerë gjatë turneut evropian të afrimit të Brazilit në Suedi, vendi i organizimit të Botërorit, domethënë përpara titullit. I paguar nga Milan 125 milionë, i njihet një rrogë (përfshi premiot) rreth 4 milionë në vit. Në fushë bëhet menjëherë yll, duke shpërthyer në rrjetë me 28 gola në 32 ndeshje. Si premio siguron dyfishimin e rrogës dhe makinën më në modë, një Fiat Seicento. Kjo (me shtesën e premiove të konsiderueshme për ndeshje) është rroga e tij në vitin 1960, kur Helenio Herrera, trajner fitimtar tek Barcellona, i dorëzohet joshjeve të Angelo Moratti dhe, pas një traktative jo të lehtë, siguron një rrogë përrallore: 36 milionë lireta në vit, plus premiot për ndeshje, dyfishin e atyre të lojtarëve. Për të kompletuar panoramën, le të shikojmë në shtëpinë e Fiorentina, e cila atë vit sapo ka larguar argjentinasin Luis Carniglia, titullar megjithatë akoma edhe i një viti tjetër kontratë dhe ka blerë "xhaxhain" plakush Lajos Czeczler, që do të shërbejë si adjutant - përkthyer i Nandor Hidegkuti, i blerë në Hungari. Czeizler kënaqet më një rrogë të quajtur "qesharake", 4 milionë në vit. Kurse Carniglia është midis të pasurve të stolit dhe gëzon si turist 12 milionë lireta në vit (përpara se të pranojë ofertën e Bari dhe të zëvendësojë të larguarin Capocasale). Gipo Viani, tjetër mbret i rrogës, nuk është në listë, megjithëse duke e kryer tash hopin cilësor dhe duke pretenduar, për ta lënë kombëtaren pas ekspeditës olimpike të Romës, një rrogë të majme, por si drejtor sportiv. Këto janë proporcionet në nivelet e larta, domethënë midis atyre të paktëve që i përkisnin elitës. Jashtë këtij rrethi të ngushtë, në të cilën bëjnë pjesë personazhe si Monzeglio (Sampdoria), Foni (Roma), Bernardini (Lazio), Amadei (Napoli), Valcareggi (Atalanta) dhe bile Frossi, (Genoa, në serinë B), shumica dërrmuese e trajnerëve përfiton rroga jo shumë më të larta se ajo e nëpunësve të epokës, vite drite larg nga rrogat e yjeve që në mbathje dhe bluze katalizojnë pasionet e turmës. Por ajo që i bashkon të gjithë trajnerët e Bel Paese është rëndësia vendimtare që i jepet punës së tyre kur skuadra i futet rrugës së krizës: në këtë rast, të pasur apo të varfër qofshin, i tregohen përqeshjes publike dhe shkarkohen pa shumë komplimente.

Tabela dhe miliona

Siç e thamë, ardhja e Helenio Herrera shkartis letrat. Herrera është një "magjistar" në kuptimin e plotë të fjalës. Parasëgjithash, në traktativën kontraktore me Presidentin: e paharrueshme kërkesa, natyrisht e plotësuar, e përgjegjësisë e të gjitha formacioneve interviste, nga skuadra e parë deri tek ajo e fundit e pionierëve. Ndjenjë shembullore profesionalizmi? Një klauzolë tjetër që (pas shiko, pa shiko!) i njeh dyfishin e të gjithë premiove për ndeshje që u korrespondojnë lojtarëve, të çdo niveli! Di sesi ta nxjerrë në pah rolin e tij dhe e ka tashmë në kokë moton e kuratorëve të mëdhenj të "imazhit" (siç do të fillojë të quhet shumë vite më pas): morë apo keq, boll që të flasë. Iniciativa e parë e tij, "tabelat" e famshme në dhomat e zhveshjes, i siguron tallje mizore. Ja disa shembuj: "Në jetë duhet të kesh ambicie për të arritur objektivin më të lartë të mundshëm: objektivi yt është Titulli!" ose "Në ndeshje mos u dorëzo kurrë!", për të përfunduar me ekuacionin "Klas + Përgatitje atletike + Inteligjencës = Titull kampion". Helenio nuk ia përton, gjithçka ndihmon, që të ndërtojë famën e revolucionarit të futbollit. Dhe kur, jo pa goditje të sakta të drejtuara Angelo Moratti, do të kapë më së fundi rrugën e duhur, do të jetë për të gjithë më së fundi "Magjistari" par excellance. Ndoshta për herë të parë në Itali, një trajner konsiderohet si vendimtar për fatet e skuadrës, njëlloj me lojtarët. Në çdo rast, për herë të parë trajneri është një personazh që pushton gazetat jo më pak se yjet e duartrokitur. Zarat janë hedhur. Falë Helenio, lartësohet figura e Nereo Rocco, që një vit më vonë do të blihet nga fqinji Milan dhe do të fitojë radhazi titull dhe më pas Kupën e Kampioneve. Rivaliteti i madh midis trajnerëve të dy brigjeve milaneze tërheq vëmendje dhe ushtron sharm. Vite më pas, vetë Rocco do ta pranojë se i është në mënyrë indirekte borxhli "armikut të madh" për ngjitjen vertikale të rrogës së tij. Rocco kthehet tek Milan pas katër vjetësh, në vitin 1967. Kur sapo ka përfunduar epopeja fitimtare e Interit të Madh. Në vitin 1968, me braktisjen e Angelo Moratti, edhe Herrera duhet të ndryshojë vend dhe, edhe njëherë akoma, e demonstron aftësinë e tij. Bën që të lutet nga Roma e Alvaro Marchini dhe më pas pranon një kompensim stratosferik: 258 milionë lireta në sezon. Kalimi i Herrera është një gjurmë e ndritshme për të gjithë kategorinë, që i siguron vëmendje të papara dhe mund të reklamojë kompensime më të majmë edhe jashtë rrethit të trajnerëve elitarë. Në përfundim të "kurës Herrera", në vitet '70, trajneri është i emancipuar krejtësisht dhe askush nuk ngurron më që t'i pranojë shkollës së trajnerëve italianë, e njohur në të gjithë botën, një rol parësor.

Nuk kalon i huaji

Nga ana tjetër, faktin që tashmë trajnerët italianë e kishin fituar davanë, askush nuk mund ta vinte më në dyshim. Por një aspekt tjetër i rëndësishëm i historisë së trajnerëve në Itali është lidhur me influencën e teknikëve të huaj. Dekadat e para pas Luftës së Madhe kanë qenë të pushtuar nga adhuruesit e topit të gjatë. E kemi parë: anglezë dhe danubianë i kishin bredhur në mënyrë të frytshme nëpër fshatrat tona, duke përhapur shijen për kujdesin e elementëve bazë dhe për rudimentet taktike, të domosdoshme për të shtruar kaosin e instikteve në skema loje të rafinuara të ndërtuara mbi zinxhirin e pasimeve vertikale dhe horizontale. Shkolla italiane kishte lindur për pasojë: dora-dorës që lojtarët e përgatitur nga mjeshtërit e huaj mbyllnin parabolën e tyre të lojës së luajtur transformoheshin në instruktorë, lindte një rrugë italiane e topit e pasur me elementë origjinalë. Një prej mesfushorëve më të mëdhenj italianë të çdo epoke, Adolfo Balonceri, mësoi gjenerata futbollistësh torinezë, që u njohën me emrin "Balon Boys", markë cilësore me tregim origjine e kontrolluar dhe rigorozisht në anglisht, pothuajse si për të testuar besnikërinë e plotë ndaj rregullave absolute të fushës. Në kampionatet e para me një fazë dominojnë akoma trajnerët e huaj, mbi të cilët kryen pastaj një përzgjedhje drastike të afruarit e Luftës së Dytë Botërore. Klima e regjimit nuk ishte më e përshtatshme dhe nëqoftëse ndonjë jashtëklas (si Guaita dhe Orsi) vendoste që ta mbyllte përpara kohe aktivitetin përpara se të ngecte në diçka të tmerrshme, është më shumë se e kuptueshme që edhe trajnerët e huaj, në radhë të parë anglezët, qenë më pak të tërhequr nga panorama futbollistike italiane. Në periudhën e Pasluftës, mbizotërimi i trajnerëve tanë afirmon me prepotencë qysh nga fillimi i viteve '60 dhe me bllokimin fatal. Në shkurt të 1965, kur vetoja Pasquale (President i Federcalcio) u mbyll kufijtë lojtarëve të huaj për të ruajtur produktin italian, duket logjike që të shtrihet norma edhe tek trajnerët. Një vit më pas, të nesërmen e Koresë së Veriut, fiaskos tragjike të Botërorit anglez, bllokimi përsëritet në tërësi. Në vitet e mëpasme trajnerët e huaj e mbetur janë sidomos njerëz të "lindur" nga trajnimi në Itali: Nils Liedholm është suedez, por është bërë trajner i Milan, pasi ka mbyllur karrierën e gjatë prej kampioni, ashtu si argjentinasi Bruno Pesaola tek Napoli. Në të vërtetë, vetoja nuk duket shumë e justifikuar. Tashmë nuk duket e menjëhershme lidhja midis kufijve të hapur për lojtarët e huaj dhe dështimit italian në Botërorin e 1966, më pak se kurrë rezulton e kuptueshme se çfarë dëmi mund t'i shkaktojnë nivelit të përgjithshëm të futbollit tonë trajnerët e shkollës së huaj. Sido që të jetë, bllokimi nuk duket se i shqetëson dhe aq shumë presidentët e serisë A. Në të gjithë botën është opinion pothuajse unanim se trajnerët italianë, për nga eleganca taktike, janë më të zotët në botë. Askush si ta nuk di t'i "lexojë" ndeshjet dhe t'i studiojë në tavolinë në planin strategjik. Lindin figura të reja të spikatura ndërkombëtarisht: pas brezit të Nereo Rocco, afirmohet ai i Giovanni Trapattoni, italiani i madh akoma sot në valle, që ka qenë nxënës i Rocco. Edhe "risia" taktike, e cila ka pararendës të huaj (Amaral, Vinicio, Liedholm, të gjithë flamurtarë të zonës), gjen tek Arrigo Sacchi një eksponet mjaft autoritar.

Një fat cinik dhe mizor

Megjithatë, ndërkohë në një futboll që vjen duke i zgjeruar horizontet e tij, bllokimi i teknikëve të huaj është bërë gjithnjë e më anakronik. Gjithçka ndryshon në vitin 1980, kur më së fundi rihapen, pas 16 vjetësh, kufijtë për lojtarët. Një për skuadër, shpejt pasuar nga i dyti dhe i treti, aq të dukshme janë benefitet spektakolare të iniciativës. Dhe pasi që Italia është edhe kampione e botës dhe futbolli, falë sidomos kupave, po bëhet një fenomen gjithnjë e më pak i kufizuar në kufijtë kombëtarë, i duket logjike dikujt që të kalojë panoramën asfiksuese të brendshme për të kërkuar ndonjë risi nga jashtë edhe për sa i përket stolit. Dino Viola, President i Romas, në vitin 1984 vendos që të kapërcejë hendekun: i pëlqen Sven Goran Eriksson, trajner i ri suedez që ia kalon për mrekulli në Portogali dhe e merr patjetër. Ndalimi? Eriksson teserohet si "këshilltar teknik" i Presidentit, ndërsa Roberto Claguna, zotërues patente me dëshirë, shtiret si trajner zyrtar: tifoz i lojës në zonë edhe ai, domethënë në gjendje që t'i japë një dorë njeriut të deklaruar si i parë. Shembulli, midis polemikash të ndrojtura, ndiqet nga Ascoli, i cili blen jugosllavin Vujadin Boskov si "drejtor teknik", për të ndihmuar Carlo Mazzone në stolin e klubit marchigian. Protestojnë trajnerët itanialë, por shtegu që i mundëson drejtuesit të ndjekë nga stoli skuadrën bën të heshtë gjithçka dhe në vitin 1985 Avellino ndjek rrugën, duke marrë një tjetër "shenjtor" jugosllav, Tomisllav Iviç, drejtor teknik edhe ai, me Enzo Robotti që i shërben si "mbulesë". E çara është hapur dhe në vitin 1992 lejimi i qarkullimit të lirë të punëtorëve në kuadrin e Europës së bashkuar bën që të bjerë çdo pengim. Jemi tashmë në ditët tona, kur rrethi mbyllet me trajnerët italianë të mikluar jashtë vendit. Një emigrim i vazhdueshëm gjatë dekadave që fillon të garantojë sot kënaqësi të konsiderueshme ekonomike. Fillimisht Arrigo Sacchi, Gianluca Vialli, Claudio Ranieri, Nevio Scala, pastaj Carlo Ancelotti, Roberto Mancini, Giovanni Trapattoni e Fabio Capello: nuk janë trajnerë italianë në mungesë punësimi që strehohen jashtë, por yje të solit të tërhequr nga rroga të majme klubesh dhe kombëtaresh të huaja, të cilat bëjnë çmenduri për t'i pasur.

Epilog

Zanati ka ndryshuar thellësisht. Sot, trajneri është akoma rrufepritësja e universit të vogël të skuadrës së futbollit, pika e referimit për drejtuesit, lojtarët dhe publikun. Por, universi është zmadhuar tejmase dhe fryrja e interesave ekonomike ka çuar në një rritje të tensioneve, në qendër të të cilave gjendet gjithmonë ai, maniaku i bekuar. Kështu një trajner i madh si Johann Cruijff fiton pa hesap tek Barcellona, fiton shifra miliardëshe, por i duhet të ndalet tek më e bukura për shkak të një infarkti: sot shëtitet andej këtej me dy pacemaker në zemër dhe kufizohet të fshikullojë nga pak kolegët e tij si një vejushë tashmë e zilepsur. Michel Platini (sot President i UEFA-s), që e ka bërë komisarin teknik rigorozisht pro-tempore, e ka ekzagjeruar në mënyrë lapidare: "Unë them se për të bërë trajnerin e një klubi duhet të jesh i çmendur ose duhet të keshë nevojë për para". Atëherë kur ambienti është aq i tendosur sa të sulmojë ekuilibrin mendor të teknikut. Në momentin e lënies së Inter në pranverën e vitit 1991, Giovanni Trapattoni e quajti klubin zikaltër "një lavatriçe që të shtrydh, duke të shqyer e duke të katandisur në një copë leckë". Kush e ka ndjekur në atë stol e lënë më pas si njëlloj apokalipsi personal: Osvaldo Bagnoli dhe Ottavio Bianchi kanë pushuar së trajnuari, Roy Hodgson dhe Gigi Simoni nuk e kanë gjetur më një siç duhet, duke e dhënë maksimumin e vetes. Të gjithë janë ngushëlluar nga fryrja e madhe e llogarisë bankare. Stresi është armiku i madh i trajnerit të sotëm, i cili e ka të domosdoshme, përveç një minimumi diturie tekniko-taktike, të jetë psikolog, diplomat dhe bile pak bir kurve sa të dalë i padëmtuar nga sllallomi midis komponentëve të ndryshme të rrethit. Sepse skuadrat e kanë rritur numrin e lojtarëve së bashku me kalendarin dhe për çdo lëvizje të formacionit titullar ngrihen hungërima dhe deklarime të nëndheshme lufte me mbështetjen e prokurorëve dhe të tifozëve. Pse klubet janë makina parash dhe nëqoftëse makina katandiset keq Presidenti i saj pikëllohet. Dhe së fundi publiku do gjithnjë e më shumë. Përpara gjithë kësaj, një shi parash, në Itali dhe jashtë. As më shumë e as më pak se artistët e mëdhenj e sferës së lëkurtë, trajnerët kontestohen më sokëllima sirenash miliardëshe dhe nën grupthin e vogël të elitës, që udhëton në kuota të ndryshueshme prej disa miliona eurosh në vit, të tjerët fitojnë shifra gjithmonë të rëndësishme dhe gjithmonë ose pothuajse proporcionale me të ardhurat e futbollistëve të klubit të tyre. Pastaj, herë pas here gjuhet siluri dhe dikush bën figurën e lashtë të "kokës së turkut" për të kujtuar atë që është plandosur në tokë për të paguar gabimet e të gjithëve.

Përgatiti

ARMIN TIRANA

WIKILEAKS, Bilancet e fshehtë

2010-09-04T19:38:00.000-07:00

Jeanne Whalen

David Crawford

Faqja e internetit WikiLeaks, e cila mbështet kauzën e transparencës, duke bërë publikë dokumenta sekretë apo të rezervuar, ka krijuar një rrjet kompleks financiar global për të mbrojtur një sekret të madh të sajin: kush e mbështet ekonomikisht. Disa qeveri dhe disa kompani, pas botimit të dokumentave të rezervuar, kanë ngritur padi kundër WikiLeaks si dhe janë përpjekur të bllokojnë aksesin në të. Në një intervistë të dhënë në Londër në korrik, pak kohë pas botimit të 76 mijë dokumentave të fshehtë të SHBA në lidhje me luftën në Afganistan, krijuesi i WikiLeaks, Julian Assange deklaroi se është i shqetësuar se mos në të ardhmen do të vihen në shënjestër paratë dhe infrastruktura e grupit.

Shpërndarja e dokumentave mbi Afganistanin, të cilët dokumentojnë vdekjen e mijëra civilëve, korruptimin e shërbimeve të fshehtë pakistanezë, forcën e talebanëve dhe dhunën e ndërhyrjes së SHBA në këtë vend ka shkaktuar një polemikë ndërkombëtare dhe sot të gjithë prozhektorët janë drejtuar nga WikiLeaks.

Faqja ka krijuar një sistem kompleks për të grumbulluar dhe shpërndarë donacionet në mënyrë të tillë, që të fshihet origjina dhe destinacioni. Pikë e referimit e sistemit është një fondacion gjerman i ngritur në kujtim të një hackeri të vdekur në vitin 2001. Gjatë historisë së saj të shkurtër, WikiLeaks ka kaluar një seri ulje ngritjesh financiare.

Në fundin e vitit 2009, faqja u desh të mbyllet për mungesë fondesh por, me aq sa thotë Assange, që nga fillimi i 2010 ka arritur të grumbullojë afro një milion dollarë. Megjithatë, paqartësia financiare e WikiLeaks duket të jetë në kontrast të plotë me transparencën totale, që faqja pretendon nga qeveritë dhe kompanitë e mëdha. "Të menaxhosh një organizatë është punë e rëndë, për më tepër ne na spiunojnë dhe denoncojnë në vazhdimësi", ka thënë Assange.

Në vitin 2008, banka zvicerane Julius Bär & Co, ka paditur për dëme WikiLeaks përpara Gjykatës Federale të Kalifornisë, me akuzën se ka botuar dokumenta të vjedhur. Gjykata vendosi të mbyllë faqen wikileaks.org, por pas protestave të aktivistëve, banka e tërhoqi akuzën. Assange nuk do të japë emrat e donatorëve dhe shoqërive që ofrohen përmes donacioneve, por ilustron me vija të përgjithshme sistemin e financimit të grupit. Në qendër të rrjetit financiar të WikiLeaks është Fondacioni gjerman Wau Holland. Faqja e internetit u bën thirrje donatorëve të ofrojnë para për të nëpërmjet fondacionit, i cili në bazë të ligjit gjerman nuk mund të zbulojë emrat e donatorëve. Duke qenë se fondacioni nuk është një kompani operative "nuk mund të përmendet në gjykatë apo në padi. Kështu që, paratë e donatorëve janë të mbrojtur nga veprimet ligjore", shpjegon ai.

Donatorë bujarë

Fondacioni gjerman është vetëm një pjesë e rrjetit të WikiLeaks. "Jemi të regjistruar si bibliotekë në Australi, si Fondacion në Francë dhe si e përditshme në Zvicër", shpjegon Assange. Në SHBA, WikiLeaks ka dy ente bamirësie që shërbejnë si mbulesë. Assange nuk jep emrat e tyre, sepse grupi mund të "humbasë një pjesë të kontributeve nëse zbulon informacione delikatë politikisht".

Assange këmbëngul që, WikiLeaks i siguron gjysmën e parave falë donacioneve modestë përmes faqes së internetit dhe gjysmën tjetër me "kontakte personalë".

"Persona që kanë miliona në llogaritë e tyre na telefonojnë dhe na thonë: jap dhjetë mijë, apo gjashtëdhjetë mijë dollarë", thotë pa e specifikuar vlerën.

Marrja e parave nga fondacioni është e komplikuar. WikiLeaks paraqet faturat dhe fondacioni ofron fondet për ti rimbursuar. Duke qenë se ligji gjerman detyron fondacionin që të bëjë publike shpenzimet, WikiLeaks përdor "fondacione të tjerë" për të grupuar faturat që i dërgohen fondacionit kryesor, dhe kështu kompanitë me të cilat bën biznes qëndrojnë anonime. Në këtë mënyrë, askush nuk është në gjendje të kuptojë, për shembull, se kush paguhet nga WikiLeaks për infrastrukturën e internetit apo ku gjendet kjo infrastrukturë.

Sipas Daniel Schmitt, zëdhënës i WikiLeaks dhe Hendrik Fulda, zëvendës president i Fondacionit, deri sot Wau Holland ka derdhur 50 mijë euro në llogarinë gjermane të WikiLeaks, të gjitha në këmbim të faturave. Kontrolli i llogarisë i është besuar Schmitt.

Sa kushton fshehtësia

Fulda shpjegon se, donacionet për WikiLeaks që kryhen nëpërmjet Fondacionit Wau Holland janë mesatarisht nga 20 euro. Më i larti - dhjetë mijë euro - erdhi nga një donator gjerman pas botimit të dokumentave mbi luftën në Afganistan. Sipas Schmitt, WikiLeaks ka nevojë për afro 200 mijë dollarë në vit për të mbuluar shpenzimet operative. Nëse faqja do të vendoste të paguante pagat e pesë anëtarëve të stafit, siç po mendon të bëjë, do ti duheshin afro 600 mijë euro në vit. Sipas Fuldas, WikiLeaks ka nevojë për një shumë diku midis 10 mijë dhe 15 mijë euro në muaj për të mbajtur rrjetin e vet aktual. Në fund të 2009, kur donatorët kontribuonin me vetëm 2 apo 3 mijë euro në muaj, WikiLeaks mezi mbijetonte.

Kështu në dhjetor faqja u mbyll, duke lëshuar një apel për të dërguar para tek grupi nëpërmjet Fondacionit Wau Holland. Brenda pak kohësh, donacionet e përmuajshëm u rritën me 20 herë. WikiLeaks u rihap në maj, "por pas pak ditësh donacionet ranë, duke shkuar pothuaj në nivelet e mëparshëm", rrëfen Fulda. Luhatjet bënë të dyshojnë partnerët bankarë të Wau Holland, përfshirë PayPal dhe Bay që kërkuan sqarime. "U shpjegova që nuk bëhej fjalë për pastrim parash, por për donacione për WikiLeaks", thotë Fulda. Një zëdhënës i PayPal ka thënë se, shoqëria po vëzhgon ende donacionet dhe kontributet për WikiLeaks.

Duke mos mundur të thotë më shumë në lidhje me llogarinë, ai ka shpjeguar, që në bazë të ligjeve kundër riciklimit dhe normave të veta, PayPal ka detyrimin të hetojë mbi llogaritë kur këto i kalojnë disa limite. WikiLeaks u përpoq që të shkëputet nga PayPal, duke shtuar opsione të tjerë pagese direkt në faqe, përfshirë edhe Flattr.com, një sistem me bazë në Suedi dhe Moneybookers, me bazë në Britaninë e Madhe.

Përmes një zëdhënësi, MoneyBookers bëri të ditur se i ka ofruar shërbime WikiLeaks, "por duke qenë se grupi nuk pajtohej me standardet tanë, nuk pati marrëveshje". Zëdhënësi nuk pranoi të thotë më shumë.

Flattr.com u shpreh se, "jemi shumë krenarë dhe të kënaqur që ndihmojmë WikiLeaks. Puna e tyre është vërtetë e domosdoshme. Përpiqemi ti ndihmojmë si të mundemi", ka deklaruar themeluesi, Peter Sunde Kolmisoppi.

Luftat e së ardhmes, me goditje të mouse

2010-09-04T19:36:00.000-07:00

Pas tokës, detit, ajrit dhe hapësirës, lufta ka hyrë në dimensionin e pestë: hapësirën kibernetike. Presidenti Obama e shpalli infrastrukturën dixhitale të SHBA "trashëgimi nacionale strategjike" dhe emëroi Howard Schmidt, ish-kreu i sigurisë në Microsoft, përgjegjës për sigurinë informatike. Në maj, Pentagoni ngriti Cyber Command (Cybercom), të udhëhequr nga Gjenerali Keith Alexander, drejtor i National Secusity Agency (NSA). Mandati është që të kryejë operacione në të gjithë terrenin për të mbrojtur rrjetet ushtarake amerikane dhe për të sulmuar sistemet e vendeve të tjerë. Si, dhe sipas cilave rregulla, ky është sekret?

Edhe Britania e Madhe ka krijuar një strukturë për sigurinë informatike dhe një "qendër operative" brenda ekuivalentit britanik të NSA. Kina flet për lufta të informatizuara deri në vitin 2050. Shumë vende të tjera, mes të cilëve Rusia, Izraeli dhe Korea e Veriut po organizohen për luftën kibernetike. Irani thotë se ka ushtrinë e dytë kibernetike më të madhe në botë. Si do të jetë kjo luftë?

Richard Clarke, ish-pjesëtar i stafit të Shtëpisë së Bardhë i ngarkuar me antiterrorizmin dhe sigurinë kibernetike, në librin e tij të fundit thotë se mjaftojnë 15 minuta për të provokuar një katastrofë. Disa defekte informatikë paralizojnë sistemet ushtarake të postës elektronike, rafineritë dhe naftësjellësit shpërthejnë, sistemet e kontrollit të trafikut ajror pësojnë kolaps, trenat dalin nga shinat, të dhënat financiare marrosen, rrjeti elektrik në lindje të SHBA prishet krejt, satelitët dalin jashtë kontrolli. Në pak kohë, shoqëria shkërmoqet, ndërkohë që ushqimi bëhet i pamjaftueshëm dhe paratë mbarojnë. Dhe më e keqja nga të gjitha, identiteti i agresorit mbetet mister. Mike McConnell, ish-drejtues i shërbimeve të fshehtë, thotë se efektet e një lufte kibernetike janë të ngjashëm me ata të një sulmi bërthamor. Dhe shton se kjo luftë ka nisur tashmë "dhe amerikanët po e humbasin". Sipas Schmidt, nuk ka asnjë luftë. Bruce Schneier, guri i sigurisë informatike, e akuzon Clarke për alarmizëm. Hapësira kibernetike do të jetë me siguri pjesë e luftave të ardhshme, thotë ai, por një sulm apokaliptik kundër SHBA është teknikisht i vështirë ("material për kinematografi"), përveç se në kontekstin e një lufte të vërtetë, kur agresori do të ishte i identifikueshëm.

Forcë SHKATËRRUESE

Për zyrtarët e lartë të informatikës, është bekim dhe në të njëjtën kohë mallkim. Bomba drejtohen me satelitë gps, avionët pilotohen në distancë nga ana tjetër e botës, avionët gjuajtës dhe anijet e luftës janë shndërruar në qendra të mëdha përpunimi të dhënash. Edhe ushtarët e këmbësorisë përdorin instrumente telekomunikacioni. Por një rrjet gjithnjë e më pak i sigurtë rrit rrezikun e sulmeve informatikë. Dhe rritja e varësisë nga kompjuterët rrit forcën shkatërruese të këtyre sulmeve.

Refleksione të rëndësishëm mbi problemet taktikë dhe ligjorë të lidhur me luftën informatike janë duke u zhvilluar në një ish-kazermë sovjetike në Estoni, që sot është qendër e krijuar nga NATO. Struktura është ngritur si reagim i asaj që u njoh "si lufta e parë e rrjetit", një sulm i studiuar për të bllokuar serverët e qeverisë, të mjeteve të informimit dhe bankave estoneze. U provokua në vitin 2007 prej vendimit për të hequr nga qendra e Talinit një memorial të epokës sovjetike.

Më shumë se konflikt ishte një revoltë, por në ato ditë Estonia praktikisht u detyrua të shkëputet nga interneti. Sulme të ngjashëm u përsëritën gjatë luftës mes Rusisë dhe Gjeorgjisë në 2008. Dhe ishin edhe më shqetësues, sepse dukeshin të koordinuar me përparimin e trupave ruse. U nxorën jashtë përdorimi faqet e internetit të qeverisë së tbilisit dhe mjetet e informimit, si dhe u prishën linjat telefonike, duke i hequr mundësinë Gjeorgjisë që të informojë jashtë vendit në lidhje me situatën. Siti i presidentit Saakashvili u transferua në një server amerikan, në gjendje të përballonte sulmet. Në ndihmë të Gjeorgjisë erdhën edhe disa ekspertë estonezë. Shumë mendonin se sulmet porositeshin nga Kremlini. Por hetimet çuan vetëm deri tek disa hacker-a rusë. Veç kësaj, shumë prej kompjuterëve përgjegjës e kishin vendndodhjen në vende perëndimorë. Por ka probleme më kompleksë. Sulmi informatikë kundër Estonisë, një vend që është pjesë e NATO-s, duhet të konsiderohet agresion i armatosur? Atëherë, a duhej të mbronte NATO Estoninë? Dhe ndihma e Talinit për Gjeorgjinë, që nuk është pjesë e NATO, a mos rrezikoi të tërheqë në luftë Estoninë dhe bashkë me të edhe NATO-n? Pyetje të tilla karakterizojnë diskutimet mbi "konceptin e ri strategjik" të NATO-s, që do të adoptohet në fund të 2010.

Në maj, një grup ekspertësh të udhëhequr nga ish-Sekretarja e Shtetit e SHBA, Madeleine Albright, konkludoi që sulmet informatikë janë mes kërcënimeve më të mundshëm ndaj aleancës. Sulmi i radhës "mund të vijë nga një kabull në fibër optike" dhe mund të jetë kaq serioz sa të meritojë një reagim të bazuar në klauzolat e mbrojtjes reciproke të parashikuara në Traktatin e Aleancës së Atlantikut.

Hawking: Universi nuk ka nevojë për krijues

2010-09-04T19:30:00.000-07:00

Në fillim ishte kaosi

Në fillim ishte kaosi, thotë Stephen Hawking. Dhe nuk ka asnjë gjurmë të Zotit. Fjalë të mëdha që, duke qenë se i thotë një prej astrofizikanëve më të mëdhenj që janë ende gjallë, shkaktojnë një bum. Aq më shumë që pikërisht ai, një prej shkencëtarëve më të famshëm në botë, i dënuar me palëvizshmëri dhe mosaftësi të foluri për shkak të një atrofie muskulore progresive, teoricien i fijeve dhe gropave të zeza, në një libër të mëparshëm (Histori e shkurtër e kohës), kishte lënë në fakt pakëz hapur një derë për kreacionistët, duke thënë se prania e Zotit nuk do të ishte e papajtueshme, në vetvete, me një qasje shkencore ndaj universit.

Por këtë herë, jo: The Grand Design, shkruajtur bashkë me fizikanin amerikan Leonard Mlodinow, në 200 faqe të shoqëruara me ilustrime shkon aq larg sa të hedhë edhe hipotezën për universe të tjerë të banuar, për të shtuar më pas konkluzionin që Big Bang ështrë "një pasojë e pashmangshme e ligjeve të fizikës" dhe që ndërhyrja e një dore krijuese duhet të përjashtohet. Më saktë, pyetjes që Hawking e ngre po vetë: "A ka patur nevojë universi për një Krijues?", përgjigjja është e qartë dhe e pakthyeshme: Jo.

Dhe përse jo? "Sepse ekziston një ligj që quhet gravitet dhe universi mundet dhe do të vazhdojë të krijohet vetë, nga asgjëja. Krijimi spontan është arsyeja përse ekziston diçka dhe jo asgjë, përse universi ekziston dhe ne vetë ekzistojmë". Pikë. Për të madhin Stephen Hawking, në pension prej një viti dhe hipur tashmë në katedrën e zënë nga Newton, çështja është e mbyllur.

Në Britaninë e Madhe, konkluzionet e tij përfundojnë natyrshëm në faqen e parë - duke filluar nga "Times" - aq më tepër që botimi i librit ndodh pikërisht një javë para vizitës së papës Ratzinger përtej kanalit anglez.

Të menjëhershëm kanë qenë reagimet pozitivë të Richard Dawkins, biologu i deklaruar ateist, i cili përshëndet shtrirjen në univers të teorive darviniane mbi qeniet e gjalla. Ndërkohë, në vende të tjerë reagimet kanë qenë në gradë të ndryshme: perpleksitet, skepticizëm, siklet. Filozofi i shkencës, Giulio Giorello, për shembull, pranon se ideja e një krijimi nga hiçi "për shkak të një luhatjeje rastësore shumë të shpejtë dhe shumë energjetike" është një çështje e debatuar nga kozmologët kuantistë, madje "hipotezën e një krijimi pa krijues mund ta gjesh madje edhe mes rreshtave të filozofisë indiane". Megjithatë, thekson ai, është tjetër gjë të "bësh pa Zotin si krijues i jashtëm dhe tjetër gjë është të flasësh si forcë e brendshme e natyrës, në gjurmët e Xhordano Brunos dhe Spinozës". Veç kësaj, sipas mendimit të tij, "nevoja për Zotin nuk bazohet tek kozmologjia. Nga ana tjetër, shkenca është tërësisht e ndarë nga Zoti".

Më i drejtpërdrejtë dhe thuajse injorues ndaj Hawkins është një tjetër filozof, Masimo Kaciari: "Asgjë nuk është më absurde dhe antishkencore se sa të pretendosh që një gjuhë prej specialisti të ofrojë përgjigje universale. Eshtë një kontradiktë logjike, ajo e Hawking, që ka diçka komike në vetvete dhe që as nuk duhet marrë në konsideratë".

Më të artikuluar mendimet e botës shkencore. Tomazo Makakaro, president i Institutit Kombëtar të Astrofizikës në Itali analizon pikat kryesore të teorisë së Hawking (prania e sistemeve të tjerë diellorë të ngjashëm me tonin e universeve të tjerë të mundshëm, ideja që mund të arrihet një ekuilibër mes teorisë kuantistike të botës nënatomike dhe asaj të gravitetit) dhe konkludon: "Asnjë nga këto pika nuk mund të shërbejë si bazë për një diskutim mbi Zotin, sepse gjërat janë krejt të ndara. Më duken pohime aq irracionalë, saqë çdo teolog është në gjendje t'i hedhë poshtë". Biologu evolucionist Telmo Piebvani shton: "Mbi teorinë e fijeve të hedhur nga Hawking nuk ka aspak konsensus. Nëse flasim për evolucionizëm, sigurisht që procesi i jetës nuk duket se vazhdon sipas një projekti. Por prej këtu, deri në demonstrimin që nuk ekziston një entitet mbinatyror, ka shumë rrugë. Dhe, qoftë edhe nëse do të arrinim të njihnim mendimet e Zotit, kjo nuk do të thoshte që Ai nuk ekziston".

"Ashtu sikurse Darvini hodhi poshtë ekzistencën e Zotit me teorinë e tij të evolucionit biologjik të species sonë", komentonte tek "Times" i Londrës, Richard Dawkins, "tashmë Hawking e hedh poshtë këtë teori edhe nga këndvështrimi i fizikës".

30 vitet që ndryshuan gjithçka

2010-09-04T19:23:00.000-07:00

1. BOTË TË ZBULUARA

30 vjet më parë, sistemi diellor ishte një vend i përgjumur. Ne kishim nëntë planetë dhe dhjetëra hëna. Por këta dukeshin si vende inertë e të vdekur - aq sa ne nuk i njihnim fare. Asnjë veprim, asnjë ndryshim.

Sot, panorama nuk mund të jetë më e ndryshme. Sondat e NASA-s kanë gjetur veprimtari gjeologjike në të paktën tre trupa planetarë: hënën e zjarrtë të Jupiterit Io, në Enceladusin e Saturnit dhe në Tritonin e Neptunit. Në Mars janë dokumentuar rrëshkitje dheu dhe djaj rëre në sipërfaqen marsiane. Vëzhguesit nga e gjithë bota kanë parë Jupiterin të goditet nga impakte në të paktën tre raste, duke përfshirë nxehjen dramatike e të shumëfishtë që pësoi në 1994 nga kometa Shoemaker-Levy-9.

Dhe ç'është më e çuditshmja, shkencëtarët po konsiderojnë seriozisht praninë e jetës diku tjetër në sistemin diellor. Marsi është ende vendi kryesor ku duhet kërkuar, por një tjetër prej satelitëve të Jupiterit, Europa e akullt është një konkurrent, ashtu sikurse është Encelagusi si dhe sateliti më i madh i Saturnit, Titani. Ky i fundit ka madje edhe liqene të mëdhenj metani të lëngët, të cilët zgjerohen dhe tkurren sipas stinëve.

Shumë njerëz mendojnë se Apollo përfaqësonte kohën e lavdishme të programit hapësinor amerikan, por ky duhet cilësuar i shoqëruar me fjalën me njerëz në bord. Program pa njerëz në bord e ka sot kohën e tij të lavdisë. NASA ka dërguar tashmë anije kozmike që vijnë në orbitë përreth Saturnit, Marsit, Hënës dhe Diellit dhe shumë shpejt do të ketë një përreth Mërkurit; Agjencia Hapësinore Europiane ka dërguar sonda përreth Diellit dhe Venusit. AHE po vëzhgon edhe një kometë: Misioni Rosetta do të prekë dhe do të ulet mbi një të tillë në vitin 2014. Po kështu, anija hapësinore e NASA e quajtur Daën do të vijë në orbitë përreth asteroidëve Ceres dhe Vesta në fund të kësaj dekade. Tashmë të tetë planetët janë parë nga afër. Nëse je një fans i Plutonit, do të duhet të presësh edhe disa vite, deri kur Neë Horizons të fluturojë pranë tij në vitin 2015.

Librari të tëra mund të mbushen me mrekullitë e përftuara prej eksplorimeve me robotë të sistemit diellor dhe ne vetëm sa kemi gërvishtur sipërfaqen. Kur njeriu të vërë sërish këmbë në Hënë - apo për herë të parë në Mars - ajo që do të gjejë me siguri do të pasurojë edhe më tej dijen që mesazherët tanë robotikë na kanë sjellë.

2. DINOSAURËT JETOJNË

Çdo fëmijë shkolle e dinte me saktësi si dukeshin dinosaurët: me bisht të gjatë që e hiqnin zvarrë, gjakftohtë, zvarranikë, budallenj si një kuti shkëmbinjsh sedimentarë. Speciet e reja që zbuloheshin çdo vit ishin thjeshtë kuriozitete, më shumë material për libra fëmijësh.

30 vitet e fundit e kanë përmbysur gjithë këtë. Duket se dinosaurët nuk ishin aspak të destinuar të shfaroseshin dhe në një kuptim të vërtetë ata nuk u shfarosën kurrë tërësisht. Çdo zbulim i ri dinosauri duket se na thotë se megabishat e mijëvjeçarëve të kaluar janë më shumë të lidhur me shpendët si thëllëza se sa me dragoin Komodo. Ashtu si shpendët, ata lëviznin në grupe, kujdeseshin për të vegjlit dhe ishin ndoshta me gjak të ngrohtë. Dhe bishtat? Lartë, si bishta pendësh, kryesisht horizontalë dhe mbi tokë. Ideja që dinosaurët ecin ende - apo fluturojnë ende - mes nesh u hodh nga John Ostrim i Yale University në vitet '70, por mbeti kryesisht një argument deri kur mali i provave që sa vinte e rritej varrosi të gjithë kundërshtitë. Në vitin 1993, në shkretëtirën e Gobit, eshtrat e një Citipati u gjetën në një pozicion ku ngrohnin një fole me vezë. Studimet e skeletëve zbuluan qindra ngjashmëri mes zogjve modernë dhe dinosaurëve: duar me tre gishta, kyçet e këmbëve lart mbi tokë. Më pas, në vitin 1995, shkencëtarët nisën të zbulojnë copëza nga Sinosauripoteryx si dhe dinosaurë të tjerë me pupla nga provinca e famshme Liaoning në Kinë, ndërkohë që kulmi erdhi në vitin 2000 me zbulimin e një dromaeosauri të paprekur të mbuluar me pupla që kishte shumë prej tipareve fizikë të një zogu. "Është e vulosur", thotë Jack Horner, kurator i paleontologjisë në Muzeun e Universitetit të Montanës. Dikush mund të thotë: "Shikoni dallimin mes një gushëkuqi dhe një T-Rex-i. Sigurisht që ka shumë dallime, por mund të përdorësh ngjashmëritë për të përcaktuar afërsinë. Është një paradigmë që ka ndryshuar". Sa për zhdukjen e paraardhësve tokësorë të zogjve tanë, kjo pjesë e enigmës mbetet e pazgjidhur.

3. QELIZAT SI MJET SHËRIMI

Edhe mjekësia e ka patur momentin e artë, të ngjashëm me atë të ndarjes së atomit në fizikë: aftësia për të ndarë, bashkuar dhe çliruar fuqinë e jashtëzakonshme që ndodhet tek gjenet dhe qelizat. Momenti i madh ka ardhur nga shkrirja e dy fushave - terapia e gjeneve dhe terapia e qelizave - që sot po sjellin kura dhe trajtime prej mrekullish. Por në një kohë që kërkimet e atomit patën një debutim të vetëm dhe shpërthyes, trajtimet e bazuar tek gjenet dhe qelizat kanë patur disa faza, pas starteve jo shumë premtues. Një hap i madh përpara u hodh në vitin 1985 kur shkencëtarët nisën të lëvizin gjenet në qelizat e gjitarëve duke i transferuar më parë në një virus. Gjenet, ndonëse hasnin fillimisht vështirësi, më në fund hynin në bërthamën e qelizës dhe nisnin të punonin përkrah gjeneve të lindur që ndodheshin tashmë aty. Më pas, gjërat shkuan keq. Jo vetëm që terapia e gjeneve nuk arriti të kurojë sëmundjen, por Jesse Gelsinger, një djalë me një çrregullim të rrallë metabolik, vdiq gjatë një eksperimenti klinik në vitin 1999.

Vetëm kohët e fundit kanë nisur të triumfojnë terapitë e gjeneve dhe qelizave, duke huazuar dhe shkrirë në një qasjet e njëra-tjetrës. Një provë e jashtëzakonshme erdhi në vitin 2007, kur shkencëtarë gjermanë trajtuan një pacient 40-vjeçar për HIV dhe leuçemi me anë të qelizave, të cilave u mungonte receptori i HIV, gjë që i bënte ato rezistente ndaj virusit. Pacienti u kurua dhe tre vjet më vonë mbetet në gjendje të mirë. Në një tjetër sukses mbresëlënës, shkencëtarët në Itali dhe në SHBA kuruan fëmijë me keqfunksionim të shkaktonte një grumbullim të produkteve toksikë që shkatërrojnë sistemin imunitar. Doktorët u dhanë pacientëve qeliza që përmbanin kopje të një gjeni që funksiononte mirë për enzimën; pas kësaj, sistemi imunitar i bebeve ishte në gjendje të rindërtohej vetë.

Terapia e kombinuar po fiton edhe më shumë fuqi teksa shkencëtarët manipulojnë gjenet për të kthyer qelizat e zakonshme në gjendjen e tyre embrionale. Qelizat embrionale mund të rikthejnë në gjendje të mirë trurin dhe sistemin imunitar si dhe të rigjenerojnë organet. "Po vjen koha kur ne të jemi në gjendje të riparojmë indet e zemrës pas një ataku dhe të rikthejmë prurjen e gjakut në gjymtyrë, që përndryshe do të ishin amputuar", thotë profesor Robert Lanza. "Atëherë do të shohim pas në kohë e do të themi: A e besoni dot sa shumë kanë vuajtur njerëzit?"

4. Shpresë në kërkimet për jetë aliene

Në vitet '80, nëse dëshiroje të dëgjoje për planete që vinin vërdallë yjeve të tjerë, kishe zgjedhjen e burimeve: Star Wars ose Star Trek. E gjithë kjo ndryshoi në vitin 1995 me zbulimin e një planeti që vinte në orbitë përreth 51 Pegasi, një pothuajse binjak i diellit që ndodhet afro 50 vite dritë larg. Astronomët zviceranë Michel Mayor dhe Didier Queloz e gjetën botën e largët duke parë gravitetin që tërhiqte yllin-prind. Në vitin që pasoi, shkencëtari amerikan Geoffrey Marcy dhe Paul Butler konfirmuan këtë zbulim dhe shumë shpejt zbuluan edhe ata disa planetë.

Zbulimet e para të ekzoplanetëve ngritën në këmbë botën e astronomisë. Shkencëtarët kishin pranuar gjithmonë se sistemet e tjerë diellorë (nëse ekzistonin) do të ishin pak a shumë si yni. Jo këta: Këta planetë të rinj ishin gjigantë, si Jupiteri, por më shumë se gjysma e tyre ndodhen më pranë diejve të tyre nga sa ndodhet Mërkuri nga Dielli, duke ardhur në orbitë brenda vetëm pak ditëve nën temperatura shumë të nxehta. Teoritë tona se si krijohen planetët duhej që të griseshin dhe rishkruheshin. Që atëherë, astronomët kanë zbuluar më shumë se 400 botë të reja dhe kemi parë një surprizë pas tjetrës.

Disa planetë ndjekin orbita ovale. Të tjerë vijnë përreth diejve të tyre përsëprapthi, apo kanë përbërje të çuditshme e të papritura. Të gjithë bashkë, ata janë prova se universi është shumë më i çuditshëm dhe më krijues nga sa e kishim imagjinuar.

Deri në pranverën e ardhshme, teleskopi gjigant në kërkim të planetëve i njohur me emrin Kepler - i refuzuar tre herë nga NASA, por më pas i pranuar pas atyre zbulimeve fillestarë të planetëve në vitet '90 - me shumë gjasa do të zbulojë planetin e parë të ngjashëm me Tokën që vjen në një orbitë të ngjashme me atë të Tokës. Ky gur themeli me siguri do të shkaktojë një revolucion të ri, teksa vëzhguesit i dyfishojnë përpjekjet e tyre për të vëzhguar direkt botë të ngjashme me Tokën dhe studiojnë atmosferat e tyre në kërkim të shenjave kimike të jetës. Dhe ka shumë gjasa që edhe këta planetë të mos jenë ajo çfarë ne presim.

Thjeshtë studimi i jetës nga planetë të ngjashëm me Tokën do të ishte shumë e vështirë. Por, në fund të fundit, 15 vjet më parë askush nuk priste zbulim ekzoplanetsh. (Teleskopi hapësinor James Ëebb që do të nisë në 2014 mund të jetë në gjendje të gjejë shenja biologjie në një botë aliene). Ja një parashikim i guximshëm: pas 20 vitesh, enigma që lidhet me pyetjen a ka apo jo jetë diku tjetër në univers, do të jetë zgjidhur.

Pema e familjes njerëzore shtrin rrënjët

Studimi i origjinës njerëzore është shënuar nga debate të forta mbi identitetin e paraardhësit tonë të parë. Beteja simbolizohet më së miri nga e famshmja Lucy, një fosil Australopithecus Afarensis që është zbuluar fillimisht në vitin 1974. Debati i ndezur mbi origjinën e Lucyt mbështolli shkencëtarët në vitet '80 dhe mbetet i pazgjidhur, por prova për këtë mund të mos ketë vlerë. "Nuk më duhet fare", thotë paleoantropologu i Sony Brook, William Jungers. "Ajo na lejon të kuptojmë se si dukeshin të lashtët tanë: dytrajtësh seksualisht, dykëmbësh me tru të vogël që ruanin aftësinë për të hipur nëpër pemë".

Studimet e fundit ofrojnë një këndvështrim më të thellë dhe më të gjerë të lashtësisë humane. Ja një: qeniet e hershme njerëzore çiftoheshin me neandertalët, sipas një gjeneticisti evolucionar i quajtur Svante Paabo, si dhe kolegëve të tij në Institutin Mac Plank në Gjermani. Përmes një analize të fragmenteve të ADN së kockave të neandertalëve, Paabo gjurmoi çiftimin e tyre 60 mijë vjet më parë në Lindjen e Mesme. Sot, nga 1 deri 4 përqind e genomit të njeriut jashtë Afrikës është neandertal. Një tjetër befasi erdhi vitin që kaloi kur Tim White i Universitetit të Kalifornisë, Berkeley si dhe ekipi i tij zbuluan Ardipithecus Ramidus ("Ardi"), një femër 4.4 milionë vjeçare. Dykëmbëshe në tokë, por shumë e aftë në kërcimet në pemë. Ardi lë të kuptohet se paraardhësi i përbashkët që ndajmë me shimpanzetë ka qenë një majmun.

Dhe në fund, në 2004, në një shpellë në ishullin Flores në Indonezi u gjetën kocka të një kushëriri të njeriut me përmasa jo më të mëdha se një 4-vjeçar i sotëm. Zbulimin e bëri arkeologu Michael Morwood i Universitetit të Wollongong në Australi. Eshtrat janë 14 mijë vjeçare, por mjetet e punës pranë tyre janë një milionë vjeçare. Pas debateve të ashpra, shumica e paleoantropologëve sot bien dakord se Homo Floresiensis, është një paraardhës i njeriut me një tru shumë të vogël të mbështjellë në mënyrë të tillë që rrit kompleksitetin e tij. "Ne jemi hominidi i fundit", thotë Junger. Por nuk është më e qartë nëse jemi ne kurora e krijimit, apo thjeshtë një degë tjetër e pemës së evolucionit.

Ndërtim me atome

"Nanoteknologjia" - çdo gjë e ndërtuar në shkallë nanometri, vetëm disa herë më shumë se madhësia e një atomi - ka një aureolë shkence imagjinare përreth. Megjithatë, gjithkush prej nesh me siguri ka pasur pranë dikur e diku pak nanoteknologji. Provoni të bëni një kërkim në Google për këtë fjalë. Ja pra, tek e përdorët.

Revolucioni nisi heshturazi në vitin 1981, kur Gerd Binning dhe Heinrich Rohrer tek IBM në Zyrih shpikën Scanning Tunneling Microscope (STM), i cili mund të lexonte një sipërfaqe atom për atom. Gjatë dekadës së fundit, studiuesit kanë përshtatur STM-të për të vëzhguar molekulat organike dhe për të ndërtuar pajisje të thjeshta që përdorin atome. Në po të njëjtën kohë, inxhinierët elektronikë po punonin nga lartë poshtë për të mbërritur në nanoshkallë, duke vendosur gjithnjë e më shumë tranzistorë (dhe më të shpejtë) në chip-e silikoni. Kjo përpjekje lejoi dyfishimin e shpejtësisë së procesorëve çdo 18 muaj, një përparim që njihet si Ligji i Moore. Deri në fillimin e viteve 2000, madhësia e tranzistorit kishte zbritur nën të dhjetë miliontën e një metri, duke sjellë kompjuterët dhe celularët në mbretërinë e nanoteknologjisë. Dhe progresi vazhdon: në fund të vitit që kaloi, shkencëtarët në Finlandë dhe Australi ndërtuan një tranzistor eksperimental nga një atom i vetëm fosfori.

Faza tjetër e teknologjisë atomike mund të sjellë zëvendësimin e silikonit me substanca të tjera që i përshtaten nanoshkallës. "Materialet ndryshojnë karakteristikë kur hyjnë në këtë botë të re", thotë James Yardley, drejtor i Shkencës e Nanoteknologjisë në Universitetin e Columbias. Ai dhe kolegë të tij ishin ndër të parët që zbuluan shtresa karboni, një atom të trashë të quajtur grafine. Në teori, elektronet duhet të lëvizin nëpër këto shtresa pa rezistencë. "Nëse mund të bësh këtë, atëherë mund të transmetosh energji elektrike nëpër të gjithë vendin pa pikë humnbje", thotë Yardley. Në shkurt të vitit që kaloi, shkencëtarë të IBM krijuan një tranzistor grafine që mund të ndizet dhe fiket 100 miliardë herë në sekondë, pothuajse dy herë më shpejt se sa tranzistori me silikon.

Nanoteknologjia në botën reale ka pasoja që shkojnë përtej kompjuterëve - pasoja që më në fund mund të japin një thelb për vizionet e dikurshme të shkencës. Grafine është kaq shtresë e fortë saqë ka bërë disa shkencëtarë të mendojnë të ndërtojnë ashensorë në hapësirë. Ndërkohë, strukturat e vogla të karbonit po prodhohen për bateri me karikim të shpejtë, qeliza diellore eficiente si dhe kapsula të implantueshme. "Kemi njohurinë dhe mjetet për ta bërë të ndodhë e gjithë kjo", thotë Yardley.

Mrekullia e internetit

Mendoni pak mënyrat se si interneti ka përmirësuar jetët tona që nga shpikja e tij në 1989. Po na bën më të shëndetshëm: në vitin 2007, 160 milionë amerikanë shihnin për informacione mjekësorë në internet, sipas një sondazhi të Harris Interactive. Ne mund të marrim këshilla direkt nga Klinikat Mayo apo të kërkojmë në një forum dhe përftojmë dijet e turmës.

Lehtëson mbledhjen e informacionit: Kur Irani iu kundërvu protestuesve vitin që kaloi, filmime të tmerrshme të kaosit po bënin xhiron e kompjuterëve dhe celularëve në të gjithë botën, brenda vetëm pak minutave. Ne kemi akses në një miliard reporterë online gjatë 24 orëve.

Eshtë një motor turbo nga pikëpamja ekonomike: Sot, çdokush mund të nisë një biznes global për pothuajse asgjë, ndërkohë që rri ulur në dhomën e ndenjes. Inxhinierë, drejtues, shitësa dhe ekipe krijues mund të bashkëpunojnë me njëri-tjetrin dhe me klientë kudo në botë. Shitjet në internet po i afrohen shifrës 150 miliardë dollarë në vit vetëm në SHBA.

Po rigjallëron politikën: Fushata presidenciale e Barak Obamës grumbulloi gjysmë milioni dollarë, nga më shumë se 3 milionë njerëz në internet. Sot, transmetimet online nga Shtëpia e Bardhë kanë bërë komentatorët ta quajnë "presidenca e YouTube".

Po na lidh: Ne jemi më pranë shumë njerëzve për periudha më të gjata kohe. Facebook ka 500 milionë përdorues aktivë që shpenzojnë në faqe më shumë se 700 miliardë minuta në muaj.

Por prapë, interneti po na bën më të sëmurë, ose të paktën po na bën të ndihemi të tillë: Një studim i vitit 2008 nga Microsoft Research, tregonte se kërkuesit në internet kanë prirjen të fokusohen vetëm tek rezultatet e parë, që zakonisht vënë theksin në diagnoza më të zakonshme si dhimbje koke (tumor në tru!) dhe dhembje gjoksi (atak në zemër!)

Dëmton grumbullimin e lajmeve: 30 gazeta të përditshme janë mbyllur në 3 vitet e fundit dhe pothuajse gjithë të tjerat janë tronditur nga shkurtimet, teksa kompanitë që botojnë reklama janë larguar drejt blogjeve dhe burimeve të tjerë të lajmeve në internet.

Është një sabotator ekonomik: Segmente të mëdhenj të industrive të reklamave dhe argëtimit janë shkatërruar nga publikimet falas (shpesh herë piratë) online, si muzika dhe videot.

Po helmon politikën: Studimet tregojnë se njerëzit kanë prirjen të lexojnë faqet e internetit që kanë prirjen të përforcojnë besimet dhe bindjet e tyre. Mes fituesve më të mëdhenj politikisht në internet kanë qenë grupet e urrejtjes dhe grupet terroristë, shumë prej të cilëve kanë përsosur teknikat e grumbullimit të fondeve dhe rekrutimit online.

Po na armiqëson: Sociologët bëjnë thirrje që të bëhet kujdes sepse Facebook dhe të tjerë kënde lojërash online po i pengon fëmijët që të dalin nga shtëpitë dhe të takojnë njëri-tjetrin, duke kufizuar aftësitë e tyre sociale dhe inkurajuar obezitetin.

E padiskutueshme është se interneti po ndryshon sjelljen tonë. Mund të jetë duke ndryshuar edhe mënyrën si funksionon truri ynë. Por kur të kemi kuptuar se cilët janë këto ndryshime, nuk do të ketë rëndësi, sepse të gjithë do të jenë rritur në një botë kur interneti është i pandashëm nga çdo gjë që ne bëjmë. E doni apo jo ndryshimin, nuk është se ai po pret për miratimin tuaj.

ADN, e dekoduar, e riprogramuar

Në vitin 1990, biologët nisën një prej udhëtimeve më ambiciozë vetëzbulues të shkencës: renditja e çdo çifti bazë në kodin tonë gjenetik. Një dekadë më vonë, në shkurt 2001, Human Genome Project (HGP) i financuar me fonde publikë si dhe Korporata Celera, me financim privat kryesuar nga J. Craig Venter, botuan veç e veç draftet e tyre të gjenomit njerëzor. Në vitin 2003, HGP nxorri një hartë të plotë. Më pas... asgjë. Gjetja e lidhjeve mes genomit dhe sëmundjeve rezultoi shumë më e ndërlikuar se sa kishin shpresuar biologët. Sëmundjet e zakonshme duket se shkaktohen nga ndërveprime të ngatërruar mes gjeneve dhe gjenet reagojnë në mënyra konfuze ndaj sinjaleve mjedisorë. Por pikërisht atëherë kur dukej se HGP nuk do të na çonte asgjëkundi, hyri në modë bioinformatika - trajtimi i ADN si të dhëna.

Studimi i shenjuesve gjenetikë kishte rezultuar i vyer tashmë për biologjinë evolucionare dhe shkencën, të ndihmuar nga shpikja e PCR nga ana e kimistit Karry Mullis në 1983, një mënyrë eficiente për të amplifikuar fragmente të vegjël të ADN. Hedhja e genomeve në kompjuter hapi mundësi të reja. ADN dixhitale nisi të revolucionarizojë studimin e paraardhësve të njeriut. Sot, biologu molekular Leroy Hood, president i Institutit të Sistemeve të Biologjisë në Seattle, po përpiqet të përdorë mjetet e bioinformatikës për të krijuar një lloj ilaçi që ai e quan P4. Duke analizuar gjenet brenda një familjeje, ai ka studiuar gjenin që lidhet me sindromën Miller, një defekt në fytyrë. Më tej ai synon të zbulojë dhe shërojë edhe gjendje të tjera më komplekse shëndetësore - kardiovaskulare, neurodegjenerative dhe sëmundje imunitare. "Në 5-10 vite, çdo pacient do të rrethohet nga një re virtuale prej miliarda pika të dhënash", parashikon ai. "Ne do të jemi në gjendje të gërmojmë këtë informacion si dhe të sigurojmë informacione mbi shëndetin dhe sëmundjet".

E trajtuar si informacion, ADN mundet gjithashtu të manipulohet për të krijuar organizma. Biologu Venter përdori kohët e fundit këtë qasje për të krijuar atë që e quan organizmin e parë sintetik. Ai mendon se shumë shpejt do të vijë dita kur ADN mund të shkruhet si program kompjuterik dhe mikrobet mund të "programohen" për të gjeneruar energji jo të kushtueshme, fertilizantë, ilaçe apo ushqime. Një qëllim i mundshëm: shndërrimi i mbetjeve në ujë të pastër, energji elektrike, apo të dyja. Një tjetër: luftimi i ngrohjes globale përmes thithjes së dioksidit të karbonit nga ajri. "A mund të bëjmë biftekë artificialë?" pyet Venter. "Na kufizon vetëm imagjinata jonë".

Epoka e re e fizikës

Një epokë e re në fizikë duhej të kish nisur 11 vjet më parë në Teksas. Atje ishte menduar që Superconducting Supercollider, një akselerator thërrmijash në formë rrethore të përplaste protonet. Kostot e larta detyruan Kongresin të anulojë eksperimentin në 1993. Nëse projekti do të kish vazhduar siç ishte planifikuar, "sot ne do të kishim një brez të ri pyetjesh", thotë fizikani Frank Wilzek. "Por më duhet të them se po hyjmë në një tjetër epokë të artë".

Arsyeja përse është optimist? Large Hadron Collidder, një akselerator pothuajse po aq i fuqishëm pranë Gjenevës që nisi të lëshojë protone verën që kaloi. Ai mund të ofrojë provat më të mira se katër forcat natyrore që i japin formë botës sonë - graviteti, elektromagnetizmi, forca e fortë dhe forca e dobët - janë manifestime të një ligji të vetëm. Përmes një përpjekje një dekadëshe, fizikanët kanë arritur të inkorporojnë të gjithë forcat përveç gravitetit në një teori të quajtur modeli standard. LHC është projektuar për të gjetur thërrmijat hipotetike që do të mbështesnin këtë teori.

LHC mund të çojë fizikanët drejt një kuadri bashkues që shkon edhe përtej modelit standard. Teoria e fijeve ka dominuar fizikën teorike për pjesën më të madhe të 30 viteve të fundit, megjithatë mbetet e debatueshme. Shumë nga ata që i përkasin kësaj fushe mendojnë se teoria është e vlefshme, por nuk mund të falsifikohet me eksperiment, standardi sipas të cilit gjykohen konceptet shkencorë.

Ndonëse LHC as nuk do t'i afrohet pikasjes së fijeve, ai mund të konfirmojë një teori pararendëse të quajtur supersimetria, në të cilën çdo lloj thërrmije që njihet ka një superpartner: një binjak të paqendrueshëm, më të rëndë. Nga ana tjetër, mosvërtetimi i thërrmijave supersimetrike në LHC do të ishte një goditje e rëndë për teorinë e fijeve. "Teoria e fijeve ka qenë mbresëlënëse matematikisht", thotë Ëilzek. "Por ka qenë zhgënjyese në përshkrimin e realitetit fizik".

UNIVERSI I VOGËL

Fizikani Saul Perlmutter e mban mend shumë mirë se si ishte kozmologjia në kohën kur po diplomohej, 25 vjet më parë. "Bëhej një shaka që, nëse kishe afërsi me dhjetë herë në matje, atëherë ishe në rregull", thotë ai. Vlerësimet për moshën e universit varionin nga 7 miliardë në 20 miliardë vite. Nuk ishte një disiplinë e famshme për saktësinë.

Kozmologjia rilindi në 18 nëntor 1989, me lëshimin e Cosmic Background Explorer (COBE). COBE bëri matjet e para të sakta të rrezatimit të lënë pas nga Big Bang. Sipas teorisë, copëza shumë të vogla morën përmasa kozmike brenda fraksionit të parë të sekondës pas lindjes së universit. COBE siguroi provat për modelin standard të Big Bang. Një zhvillim i dytë erdhi në 1998 nga dy ekipe astronomësh që studionin supernovat në galaksi të largëta. Ata zbuluan se ekspansioni i universit po përshpejtohet, i nxitur nga një karakteristikë enigmatike e hapësirës që sot quhet energjia e zezë. "A do të vazhdojë energjia e zezë përshpejtimin e zgjerimti të universit?", pyet Permutter. "Apo mos do të ndryshojë dhe do të sjellë kolapsin e tij?"

Në vitin 2001, pasardhësi i COBE, WMAP i solli edhe më shumë precizion kozmologjisë. WMAP zbuloi më në fund moshën e saktë të universit: 13.7 miliardë vite. Tregoi gjithashtu se materia e zakonshme - atomet që përbëjnë galaksitë, planetet dhe njerëzit - zë vetëm 4% të përbërjes së universit. Materia e zezë, e padukshme përveç se për ndikimin gravitacional, zë afro 23%: pjesën tjetër e zë energjia e zezë. Misioni i Energjisë së Zezë që do të nisë në 2016 do të ofrojë më shumë detaje. Ky observator hapësinor do të jetë në gjendje të studiojë supernovat që kanë shpërthyer 10 milionë vjet më parë për të analizuar marrëdhënien e ndryshueshme mes tërheqjes së masës dhe shtytjes së energjisë së errët. "Na nevojiten matje 20 herë më të sakta se ato që kemi sot", thotë Perlmutter. Këto matje - dhe epoka e re e kozmologjisë - po vijnë.

Kështu truri KRIJON MENDJEN

Përpara se neuroshkenca t'i përgjigjej pyetjes më të madhe - si i transformon truri reaksionet kimikë dhe pulset elektrikë në aftësi njohëse - i është dashur shumë mund. Në fillimin e viteve '80, mjete të reja bënë të mundur hartëzimin e makinerisë brenda një qelize të trurit të njeriut. Duke përdorur elektroda qelqi shumë të vogla që ishin në gjendje të masnin rryma në pikoamperë, shkencëtarët mund të vëzhgonin një pore të vogël neuronale që hapej dhe mbyllej për të transmetuar një sinjal. Në po të njëjtën kohë, teknikat e gjenetikës dhe biologjisë molekulare nisën të zbulojnë sinjalet e ngatërruar bioklimikë që sinapset dërgojnë gjatë komunikimit.

Ndoshta ideja më e fuqishme që doli prej këtyre risive ishte zbulimi që neuroplasticiteti, aftësia e trurit për të ndryshuar dhe përshtatur, vazhdon deri në moshë të madhe. Siç kanë treguar neuroshkencëtari i Universitetit të Columbias, Eric Kandel dhe të tjerë, neuronet reagojnë ndaj stimulimeve duke ndryshuar aktivitetin dhe lidhshmërinë e tyre, duke rimodeluar kështu arkitekturën e trurit. Nëse truri i një të rrituri është fleksibël, atëherë mund të thuhet që dëmtimi apo lëndimi mund të kthehen mbrapsht.

Ndërkohë, shkencëtarë të tjerë po përdornin neuroimazhet për të vëzhguar të gjithë trurin e njeriut pa e hapur kafkën. Në vitet 1980, skanimet me Positron Emission Tomography (PET), që pikasin metabolizmin neural përmes gjurmuesve radioaktivë ofruan pamjet e para të trurit në momente mendimi.

Në 1990, FMRI ofroi një mënyrë më të sigurtë për të gjurmuar ndjesitë dhe emocionet teksa ndodhnin.

Një vizion edhe më holistik i trurit po shfaqet përmes konektomikës, që synon të krijojë një diagramë me fije të të gjithë trurit të njeriut. Kohët e fundit, një teknologji e quajtur optogjenetikë u ka mundësuar eksperimentuesve të "fikin" apo "ndezin" qarqe të trurit duke hedhur dritë lazer mbi sinapse të modifikuar gjenetikisht. Pasoja: një kuptim më i thellë i mendimit dhe ndjenjës mund të jetë më afër nga sa mendojmë ne.

Në këndvështrimin e ri, truri duket si një "mozaik i luhatshëm fushash në një gjendje ekuilibri dinamik", thotë V.S. Ramachandran, një neurolog në universitetin e Kalifornisë, San Diego.

Leksioni i Bobi Fisher mbi shahun, si aventura e mendjes njerëzore

2010-09-04T18:32:00.000-07:00

Nga Lavdrim Lita

Robert James "Bobby" Fischer (1943 – 2008)

Nuk mund të them se jam i apasionuar pas shahut. Përkundrazi, kur flitet për shah gjendem 24 karat injorant. Të vetmet njohuri që kam për lëndën më vijnë nga edukimi informatik: duke ditur sesi lëvizet në mënyrë korrekte me gurët në skakierë (Kali lëviz në mënyrë L, Torra horizontalisht dhe vertikalisht, kurse ushtari “gëlltit” diagonal, etj.) Duke u nisur nga injoranca ime nuk njihja as historinë e Bobi Fisherit (Robert James Fischer) i pari, ndoshta i vetmi kampion i shahut amerikan që pas fitores në vitin 1972 në kryeqytetin Reikjavik të Islandës kundër mjeshtrit rus Spaski, dhe për rrjedhojë ndërpreu hegjemoninë sovjetike në këtë sport.
I biri i një gruaje që përpunohej ditë e natë e survejohej mëngjes e darkë nga FBI-ja, Bobi Fisher është përkufizuar si gjeniu i pakuptuar. Në fillim u prit si hero i Luftës së ftohtë dhe më pas u etiketua si tradhtar, i çmendur e harbut pas një interviste radiofonike kundra SHBA-ve, direkt pas ngjarjeve të 11 shtatorit 2001-it ku ai tha se SHBA-të e meritonin rrëzimin e dy kullave. Më parë ai kishte refuzuar në vitin 1975 të luante për mbajtjen e titullit, çka i solli automatikisht humbjen në tavolinë. Atij nuk i interesonte titulli.
Emri i tij qarkullonte si një legjendë metropolitane sikur ai të ishte njeriu qe luante aq mrekullisht në internet saqë dyshimet direkt ranë mbi të. Natyrisht përkufizimet nuk kanë munguar as për të, si për të gjithë ajkën e njerëzisë. E kanë quajtur të pabesueshëm, histrion, i vrazhdë, i shkëlqyer, abuziv, paranojak, i keq, infantil - por në të vërtetë ai ishte një mjeshtër i sakrificës dhe një asketik i padyshimtë. Një paradoks i çuditshëm. Blindohej pas një obsesioni për të refuzuar të tjerët dhe Historinë bashkë dhe në fund gjendej sërish në qendër të skenës, nën sytë e të gjithëve.
Natyrisht Bobi Fisher u kthye në një mit të gjallë për shumë arsye. Ndërkohë. Në 1972 ai mishëronte ëndrrën politike të një brezi të pjesë të botës, Shtetet e Bashkuara gjatë Luftës së Ftohtë, pastaj kuptoi se ajo ëndërr duhesh zhdukur. U zhgënjye së tepërmi kur u kthye nga Rejkjaviku si kampion i botës pasi mendonte se i takonin nderimet zyrtare, të cilat në të vërtetë nuk i erdhën kurrë. Ai priste një ftesë zyrtare nga Shtëpia e Bardhë, që për një djalë të ri të rritur Bruklin ishte një nder i madh dhe kur kuptoi se gjithçka ishte një iluzion, u ndje i fyer. Mund të ishte bërë i pasur dhe i famshëm. Mund të krijonte një agjenci reklamash, por refuzoi. Refuzoi edhe pse nuk kishte një projekt për të ardhmen. E kishte pasur deri në kampionatin e 72-shit. Dhe nëse ti ke një projekt dhe e realizon derisa je gjallë, pastaj duhet të gjesh diçka tjetër. Pikërisht këtu është momenti që Fisher merr arratinë. Dhe bota e sportit më shumë se çdo gjë tjetër është e mbushur plot me njerëz që arrijnë majat dhe pastaj nuk dinë çfarë të bëjnë.
Sidoqoftë gjëja tjetër interesante është se ai kishte një qartësi absolute për politikën, edhe pse shpesh thoshte çmendurira. Parabola e tij natyrisht ka një koherencë. Pika themelore është se Fisherit iu gozhdua imazhi i një njeriu egocentrik e paranojak. Ai ishte me siguri egocentrik, por sa për paranojak le t’i shohim pak disa gjëra. Pavarësisht thënies - që ka gjasa të jetë e vërtetë - të Delmore Schwartz se “edhe paranojakët kanë armiq të vërtetë”, qëndron fakti se ky njeri, qëkur ishte një fëmijë, ishte i survejuar nga FBI-ja. Kur në 2002 u de-klasifikuan dosjet e FBI-së, doli në dritë e gjithë historia e familjes së tij dhe e babait të tij të vërtetë. Bile ai vetë zbuloi, në moshë të thyer dhe në mërgim se e ëma ishte nën vëzhgim përpara se ai të lindte.
Pra, të gjitha gjërat për të cilat ai kishte dyshuar gjithmonë dolën të ishin të vërteta, bile të konfirmuara me dokumente. Afërmendsh nga raporti i veçantë me të ëmën diçka mund të ketë filtruar. Nëna e tij, Regina, është një tjetër personazh që përfshin historinë e shekullit të XX-të. Që kur ikën nga qyteti i Bruklin-it në fillimin e viteve 60, duke e lënë fëmijën, ajo fillon udhëtimet nëpër botë, si veprimtare kundër Luftës së Vietnamit, si infermiere vullnetare në Managua të Revolucionit Sandinist dhe në fund kthehet në Shtetet e Bashkuara Bashkuara të Amerikës, ku vdes nga kanceri.
Gjithmonë portreti i Fisherit ka mbetur një personalitet kompleks që largohet nga bota dhe nga çka të thërret e detyrojnë të jetë. Personalisht duke lexuar librat mbi Bobi Fisher, ajo që kuptova ishte ndërtimi i një pavarësie dhe autonomie pavarësisht presionit që historia dhe jeta personale ushtrojnë mbi të. Në një moment të jetës së tij, Fisher kupton se është bërë një njeri që ai nuk do donte të ishte. Shahu për të ishte bota tjetër, një botë paralele, një strofull ku ai arratisej nga historia dhe politika. Rebelimi i tij është radikal. E vetmja mënyrë për një rebelim radikal, në kohën dhe në shoqërinë tonë, ku ëndrrat politike revolucionare janë futur në sirtar – është të dalësh jashtë, të bësh ESC nga sistemi, të bëhesh një intelektual separatist.
Zakonisht kur flitet për Bobi Fisher mendohet se ai është emblemë e asaj historie që mbaron në Rejkjavik, pra brenda Luftës së Ftohtë. Është e vërtetë se shahu, ashtu siç është lufta për dominimin e hapësirës, ka qenë një nga fushat joushtarake të konkurrencës së SHBA me Bashkimin Sovjetik. Por ta mbyllësh aty është minimizuese, sepse është e pamundur t’i kuptojmë ngjarjet historike si të ndërprera. Ka një zhvillim, një vazhdimësi mes Luftës së Ftohtë dhe epokës pas saj dhe ndofta zgjidhja është pikërisht karriera e Fisherit, e cila nuk fillon me fitimin e kampionatit të Shahut të ’72 kundër Spaski.
Bobi Fisher e ka ndryshuar imazhin e shahisti që i ngjante një matematikani logjik. Ai kuptoi përpara të tjerëve se shahu po shuhej, si një aventurë e bukur e mendjes njerëzore. Kur shikonte kolegët që luanin me kompjutera, mendonte se ata ishin çmendur. Për të shahu ishte një lojë intelektuale, dhe jo një lojë teknike. Atij i pëlqente shpesh të thoshte se shahu është si një lojë basketbolli dhe i ngjan një k.o në ringun e boksit. Për të ishte thjeshtë agonizëm.

Globalizimi "i ri"

2010-09-03T17:44:00.001-07:00

Industrializimi shumë i shpejtë i Kinës ka vendosur premisat për dizekuilibre të reja në ndarjen ndërkombëtare

Fundi i globalizimit në perspektivën historike

Zgjim dhe centralitet i Kinës - Globalizimi, sipas një opinioni tejet të përhapur, do të duhej të reduktonte dizekuilibret botërore. Por industrializimi shumë i shpejtë i Kinës ka vendosur premisat për dizekuilibre të reja në ndarjen ndërkombëtare dhe në gjeografinë e pushtetit botëror.

Shumë - edhe pse jo të gjithë dhe ndoshta as shumica - e ekonomistëve dhe e historianëve që janë marrë me procesin e kohëve të fundit të globalizimit kanë nxjerrë në dritë faktin se nuk bëhet fjalë për një fenomen kaq të ri si buja dhe klishetë e përhapur nga mediat do të linin të besohej. Që bile një proces historiko-ekonomik shumë i ngjashëm ishte parë tashmë të niste nga shekulli XVI, i shpërthyer nga zbulimet e mëdha gjeografike të fundit të Katërqindës: jo vetëm zbulimi i Botës së Re nga ana e Kristofor Kolombit, por edhe hapja, nga ana e portugezëve, e rrugës krejtësisht detare të kërkuar për një kohë të gjatë drejt Indive Lindore. Dhe që ky proces i kish dhënë jetë - pas dy shekujsh luftash midis perandorive të mbështetura mbi kontrollin e oqeaneve - dhe një rendi botëror të destinuar që të mbetej pakashumë i qëndrueshëm për një periudhë të gjatë: për periudhën që shkon nga përfundimi i luftërave napoleoniane deri në fundin e shekullit XIX dhe, për aspekte të caktuara, edhe më tej.

"Globalizimi i parë", fenomen po aq dinamik sa ai që ka karakterizuar 30-vjeçarin e fundit, me karakteristika shumë të ngjashme, por me ritme shumë më të ngadalta, i kishte dhënë në një moment të caktuar një rendi botëror të qëndrueshëm, që kishte Anglinë si vendin hegjemon dhe sidomos si vend qendror i një sistemi ndërkombëtar të bazuar - ashtu si ky i sotmi - mbi epërsinë e faktorëve ekonomikë respektivisht atyre politikë, mbi rëndësinë më të madhe të tregtisë detare respektivisht kontrollit territorial dhe mbi epërsinë e spekulimit prodhues të shtyrë në nivel ndërkontinental respektivisht pavarësisë së vendeve të veçanta.

Globalizimi i "vjetër"

Një revolucion po aq i jashtëzakonshëm sa ai që kemi asistuar në 30 vitet e fundit - më i ngadaltë, por jashtëzakonisht më i dukshëm - kishte ndodhur gjatë Pesëqindës, kur zhvillimi në ishujt e Karaibeve i kulturës së kallamsheqerit, me origjinë nga Deti i Kuq, i mundësoi Europës që të disponojë një masë të madhe resursesh ushqimore tejet energjetike, shtesë respektivisht atyre të prodhuara nga bujqësia e saj. Pasoi mundësia për të ushqyer një numër të madh krahësh pune të hequra nga puna në fushë; një numër i mjaftueshëm pasi, të vëna në punë minierat e hekurit e të qymyrit, siguruan lëndët e para të nevojshme për revolucionin industrial.

Ardhja e europianëve në Amerikë dhe sëmundjet e reja që ata sollën me vete kishin shkatërruar pjesën e madhe të popullsisë autoktone, që veç të tjerash ishte tejet krenare dhe e mësuar me lirinë për të pranuar realitetin e rij, duke preferuar nganjëherë vetëvrasjen masive në vend të punës në kushte skllavërie. Qe kështu që për punën në plantacionet e kallamsheqerit u bë e nevojshme të shkohej e të kërkohej në brigjet atlantike të Afrikës resurset njerëzore të nevojshme. Por në atë mjedis tropikal - jo rastësisht i quajtur "varri i njeriut të bardhë" - rezultoi e preferueshme të përdoreshin tribùtë vendase luftarake, si puna e atyre Ashanti dhe Mandingo, të cilët ngarkoheshin me kapjen e skllevërve dhe të paguheshin me produktet e industrisë europiane: për shembull, një mashkull i rritur, një pushkë; një grua, një shportë; një fëmijë, një thikë.

Me mundjen e terrorit të oqeaneve që deri më atëherë kishte ndarë botën në blloqe jo komunikuese, lindi kushti një trekëndëzim tregtar midis Europës, Afrikës dhe Botës së Re, që pati pasoja revolucionare sociale dhe gjeneroi me shpejtësi nevoja të reja, përfshiu vende të tjera, përcaktoi transferime të jashtëzakonshme dijesh dhe teknologjish.

Jeta në miniera dhe në fonderi e një kuote në rritje të popullsisë europiane e kishte bërë punën diçka shumë më të pisët e më të rrezikshme nga sa kish qenë ndonjëherë lodhja nëpër fusha. Karakteristika e parë, natyra e re e pisllëkut, çoi në Europë në një shpërthim të kërkesës për sapun; e dyta, rrezikshmëria e punës në impiantet industriale, në nevojën për t'iu drejtuar ushqimeve që të stimulonin vigjilencën dhe vëmendjen. Por asnjëra prek këtyre dy nevojave nuk mund të plotësohej me resurset e vendeve të sprovuara. Pasoi zhvillimi në Afrikë, me investime dhe teknika të tipit industrial të ardhura nga Anglia dhe Hollanda, të prodhimit të sasive të mëdha të vajit të palmës dhe nga kjo lindja e plantacioneve që qenë në fakt struktura prodhuese të tipit kapitalistik, të menaxhuar nga managers të huaj apo të arsimuar jashtë vendit, me forcë pune me rrogë të mbajtur nga një disiplinë e tipit ushtarak dhe e ashpër sa ajo që mbretëronte në bordin e anijeve me të cilat disa popuj të Europës atlantike po merrnin kontrollin e rrugëve oqeanike.

Dhe për t'iu përgjigjur nevojave, në një Europë gjithnjë e më shumë të mekanizuar, të zakonit të pirjes së pijeve eksituese si çaji dhe kafeja, sistemi i plantacioneve u zgjerua në Afrikën Ekuatoriale (për kafenë) dhe në nënkontinentin indian (për çajin).

E gjitha kjo, nga njëra anë, nënkuptonte një hop cilësor të Afrikës në kuadrin e specializimit të kontinenteve të ndryshëm, si furnizues të thjeshtë të krahut të punës jo të kualifikuar dhe eksportuese commodities të prodhuara me procese të tipit industrial dhe, nga ana tjetër, përfshirjen në ndarjen e sapolindur të pinës të pjesëve të reja dhe të pafundme të botës që deri më atëherë kishin qenë të panjohura ose që përpara kalimit të Kepit të Shpresës së Mirë nga ana e Vasko De Gamas nuk kishin pasur përveçse raporte shumë të kufizuara me Europën, me përjashtim të specieve dhe sasive të vogla të mëndafshit. Edhe pse gjatë Mesjetës europianët nuk kishin asgjë për të ofruar në shkëmbim që Azia të mos e kishte apo të mos e kishte në cilësi më të mirë.

Nga ana e tyre, tributë Ashanti, Mandingo dhe aleatët e tjerë afrikanë të tregtarëve të skllevërve anglezë dhe holandezë nga furnizues të europianëve të krahut të punës me çmim të leverdisshëm për kolonitë e tyre amerikane, domethënë nga gjuetarë të skllevërve, arritën me ngadalë të ngjisnin pozicione më të mirë në ndarjen ndërkombëtare të punës, duke imituar nga europianët teknikën e plantacionit për të prodhuar një frut deri më atëherë të panjohur, me origjinë nga Bota e Re, jashtëzakonisht energjetik, por shumë i hidhur dhe praktikisht jo i ngrënshëm deri kur nuk qenë bërë të disponueshme sasira të mëdha sheqeri. Kështu, tributë Ashanti u bënë prodhuesit e parë botërorë të kakaos, shumë e vlerësuar në tregun evropian duke filluar nga Shtatëqinda dhe kanë mbetur të tillë deri në mesin e shekullit XX.

Është e lehtë të dallohet analogjia me sa ka ndodhur gjatë procesit të kohëve të fundit të globalizimit. Në botën e re të ribashkuar nga rënia e barrierave ideologjike dhe nga mbarimi i terrorit bërthamor, jo më pak i frikshëm nga sa nuk kish qenë ai i oqeaneve përpara fundit të Katërqindës - vendet fillimisht te hyrja në ndarjen ndërkombëtare të punës si furnizues të thjeshtë të krahut të punës me kosto shumë të ulët e kanë ngjitur me shpejtësi dhe me aftësi piramidën teknike dhe organizative dhe po transformohen në eksportues mallrash tradicionalisht të prodhuara nga vendet europiane apo, me një transformim që kujton atë të zbatuar nga tributë Ashanti, deri në eksportues mallrash të reja të siguruara duke kryqëzuar teknologjitë e ndryshuara nga Perëndimi me lëndët e para të importuara nga zonat më pak të zhvilluara.

Faza e globalizimit e hapur me zbulimin e Amerikës dhe përparimet e shkëmbimit të lirë që kanë pasuar kanë çelur një periudhë historike lidhur me të cilën gjykimi nuk mund të jetë përveçse shumë pozitiv. Jo rastësisht përkon lindjen e erës moderne me datën e zbulimit të Amerikës, edhe pse zhvillimi ekonomik i Botës së Re nuk do të fillojë të jetë domethënës vetëm një shekull pas hyrjes me titull të plotë të Azisë dhe të Afrikës në sistemin e shkëmbimeve dhe në ekonominë botërore, anipse beneficet ekonomike të ndarjes ndërkontinentale të punës, gjatë gjithë Gjashtëqindës dhe Shtatëqindës, do t'u nënshtrohen kushtëzimeve politike shumë të forta.

Secili prej vendeve europiane me dalë në Atlantik - Portugalia, Spanja, Franca, Hollanda dhe Anglia - do të përvetësojë në fakt pjesë të ndryshme të kontinenteve ekstraeuropiane dhe do të promovojë një ndërvarësi ekskluzive midis mëmëdheut dhe kolonive amerikane dhe aziatike. Një rrjet i dendur shkëmbimesh do të realizohet kështu vetëm në brendësi të çdo aspekti perandorak, ndërsa midis një perandorie dhe tjetrës do të ngrihen barriera që kaloheshin vetëm nga pirateria dhe nga lufta në lëvizje.

Do të jetë vetëm më pas që imperializmi do të ndryshojë, nga një doktrinë e primatit të politikës në një doktrinë të primatit të ekonomisë, domethënë pas ardhjes të të ashtuquajturit Free Trade Imperialism, dhe pasi që Anglia do t'i shkatërrojë një e nga një perandoritë rivale, që do të lindë, të nesërmen e luftërave napoleoniane, një sistem shkëmbimesh vërtet planetar, një treg global dhe një erë të gjatë në të cilën konfliktet do të jenë relativisht pak të rëndësishëm dhe sidomos me karakter jobotëror. Do të ndodhë kështu në shekullin e mëpasëm, midis viteve 1815 e 1914, verifikimi historik i asaj që është nuhatur nga Hjum dhe Monteskjë, domethënë i raportit të ngushtë midis shkëmbimit të lirë dhe paqes.

Një botë e hapur dhe paqësore

Monteskjë ka hyrë në histori si teoricieni i ndarjes së pushteteve: një hap themelor në kërkimin mijëvjeçar dhe gjithmonë aktual të formave dhe instrumenteve të qeverisë që i mundësojnë shoqërisë dhe individëve të veçantë që të mbrohen nga abuzimet, nga shkeljet dhe nga gabimet e qeveritarëve të tyre. Por i njëjti Monteskjë ishte goxha i vetëdijshëm dhe në mënyrë të dhimbshme i vetëdijshëm për faktin që ndarja e pushteteve të shtetit midis legjislativit, ekzekutivit dhe gjyqësorit nuk mund ta mbronte shoqërinë nga krimi maksimal që mund të kryejë një qeveri kundër popullit të saj: ai i futjes në një luftë jo të nevojshme.

Për ta siguruar këtë objektiv themelor dhe suprem duhej shkuar përtej ndarjes së thjeshtë të pushteteve të mishëruara në institucione. Duhej që në brendësi të vetë shoqërisë të ekzistonin kundërpushtete joinstitucionalë, kundërpushtete të fjetur, që të aktivizoheshin kur ndarja e pushteteve të krijuara të mos mjaftonte më, si në rastin e një kërcënimi lufte. Dhe filozofi i shikonte këto kundërpushtete në bartësit e interesave ekonomike që lufta do të dëmtonte si bërthama jo e një force që nuk bënte politikë me kohë të plotë, por të një "pushteti të paqes" që aktivizohej vetëm në rrethana të caktuara.

Për të dhënë një shembull të lehtë dhe bashkëkohor, nëqoftëse një inisiativë e pushteteve të krijuara do ta kish çuar disa vjet më parë Italinë, industria e këpucëve e të cilës ka qenë për dekada blerësi kryesor botëror i lëkurëve, në një konflikt serioz me Indinë, gjithmonë eksportuesi kryesor botëror, është e lehtë të parashikohet që eksponentët e industrisë së përpunimit dhe të këpucëve do të shndërroheshin sa hap e mbyll sytë nga një komunitet paqësor i kushtuar vetëm ndaj punës dhe fitimeve në një grup politikisht militant i vendosur që të arrijë zgjidhjen e konfliktit: praktikisht në një "parti paqeje me Indinë" të vendosur për ta ndryshuar me çdo kusht politikën e jashtme të Italisë në mënyrë që të heqin çdo pengesë apo rrezik pengese ndaj fluksit normal të importimeve nga ky vend i veçantë. Nuk do të ishte një parti bartëse e një politike të jashtme krejtësisht të ndryshme, duke qenë se këtyre njerëzve të zot nuk u intereson asgjë për çështjet e mëdha botërore, por një parti e vendosur që të sigurojë një politikë të jashtme të ndryshme vetëm lidhur me një pikë specifike: raportet me Indinë. E zgjidhur mbi baza paqësore kjo pikë specifike, "partia" në fjalë do të kthehej "në gjumë", e gatshme që të zgjohej me po aq energji vetëm atëherë kur do të ishin sërish në rrezik furnizimet me lëkurë nga India, por edhe sikur pushtetet e ngritura të silleshin në mënyrë të tillë sa të kërcënonin rrjedhjen e qetë të tregtisë në fjalë midis Italisë e Shteteve të Bashkuara apo Italisë e Gjermanisë, duke qenë se këto dy vende janë prej vitesh importuesit kryesorë të produkteve italiane në sektorët e lëkurëve.

Tregtia e lirë, nuhasnin Rikard, Hjum dhe Monteskjë, sjell pashmangshmërisht në specializimin prodhues të vendeve të ndryshme dhe, për pasojë, në ndërvarësinë e tyre. Nga ana e saj, kjo bën të lindë në secilin vend një pluralitet subjektesh dhe, për pasojë, "partish në gjumë", të interesuara ndaj paqes. Ama jo për një paqe gjenerike, por për paqe specifike, me këtë apo atë vend. Parti në gjumë, sigurisht, ama gjithmonë të gatshme të zgjohen e të hyjnë në veprim, duke i bërë kështu qeveritë një lloj Guliveri në plazhin e liliputëve, të lidhur me fije shumë të holla, por në tërësinë e tyre paralizues. Siç do të ndodhte në një vend industria e këpucëve të të cilit të ishte e varur nga India, ajo e naftës nga Libia, ajo e makaronave nga mielli amerikan, ajo e gazit nga Rusia, ajo elektrike nga Franca, ajo turistike nga Gjermania, ajo e makinave industriale nga tregjet në vendet me industrializim të fortë, ajo e automobilave nga outsourcing në Amerikën Latine dhe Europën Lindore, ajo aeronautike nga tenderat amerikanë dhe një pjesë e import-eksportit nga Zvicra dhe Austria për të lejuar që kamionët e huaj të përshkojnë territorin e tyre.

Në masën në të cilën liria e shkëmbimeve favorizon specializimin, ajo tenton kështu të modifikojë raportet e brendshme në çdo vend, duke shumëfishuar kundërpushtetet e shoqërisë të destinuara që të ekuilibrojnë pushtetin politik, domethënë duke shumëfishuar "partitë e paqes". Jo rastësisht, teoritë kundra tregtisë së lirë, autarkisë, vetëmjaftueshmërisë në këtë apo atë fushë, zhvillimit nëpërmjet zëvendësimit të importimeve, janë justifikuar gjithmonë me nevojën për "të mos qenë të dëmtuar shumë në rast lufte", por në realitet kanë shoqëruar gjithmonë periudhat e luftës dhe të afrimit me të dhe në shumë raste edhe e kanë favorizuar, duke bërë të lindin në shoqëri interesa private të mbrojtura, grupe industrialë operues me një logjikë arsenali dhe jo me një logjikë tregtare, me një logjikë efikasiteti shkatërrues dhe jo efikasiteti ekonomik: edhe këto "kundërpushtete" socialë në kuptimin e vërtetë të fjalës. Me një fjalë "parti të luftës" në kuptimin e vërtetë të fjalës, por jo në gjumë, bile të shtrënguar në një aksion të vazhdueshëm lotimi që tenton të kushtëzojë pushtetet "zyrtare".

Globalizimi i "ri"

Atyre që kanë qenë të aftë ta shikojnë në një perspektivë historike fenomenin që ka karakterizuar të gjithë botën duke filluar nga vitet '70 të shekullit të kaluar, globalizimi nuk u duket si diçka vërtet origjinale dhe e panjohur. Përkundrazi, si një fazë e re e vetë atij fenomeni që i ka garantuar botës një periudhë paqeje të gjatë dhe kjo bën që në perspektivë, edhe pse diferencat nuk mungojnë, të priten pasoja po aq përfituese sa ato që në kompleks kanë shënuar epokën moderne. Dhe që i pret në një horizont kohor relativisht të shkurtër, edhe pse rënia e pengesave në komunikime dhe ulja e fuqishme e kostos së transporteve - e ashtuquajtura "vdekje në largësi" - kanë përcaktuar dhe po përcaktojnë akoma një reduktim drastik të ritmeve me të cilat shumëfishohen marrëdhëniet e ndërmjetme midis kombeve, ekonomive dhe qytetërimeve, ashtu si dhe një "përshpejtim i historisë" në kuptimin e vërtetë të fjalës. Në rrënjë të kësaj, si të çdo faze tjetër të globalizimit është në fakt një rritje e fortë e shkëmbimeve, që i detyrohet një hop përpara në ndarjen ndërkombëtare të punës dhe, për pasojë, të specializimit të vendeve të ndryshme të botës në produkte të ndryshme.

Megjithatë, ekziston një diferencë mjaft rrënjësore midis fazave të mëparshme të globalizimit dhe asaj aktuale dhe qëndron në faktin që në globalizimin e Pesëqind - Gjashtëqindës një primitivitet i egër karakterizonte territoret e Botës së Re, së bashku me një dekadencë politike të madhe të atyre pjesëve të Azisë dhe të Afrikës që qenë përfshirë në një sistem ekonomik botëror të centruar më parë mbi fuqitë e ndryshme (Spanjë, Portugali, Francë, Hollandë dhe Angli) sesa qenë ndarë dhe pastaj vetëm mbi Anglinë. Veç kësaj, territoret e reja të hyra në sistemin eurocentrik pas zbulimeve të mëdha gjeografike qenë gjysmë të populluara, aq është e vërtetë sa u desh të populloheshin duke restauruar skllavërinë, një turp që kristianizmi e kish zhdukur gjatë të gjithë mijëvjeçarit mesjetar dhe që rishfaqet në Perëndim vetëm në përkim me rizbulimin e botës klasike, me Rilindjen, me Reformën dhe, pikërisht, me fazën e parë të globalizimit.

Kurse sot përfshirja shumë e shpejtë e pjesëve të reja të botës në sistemin atlantikocentrik që ka karakterizuar ekonominë botërore gjatë dy shekujve të fundit ka të bëjë në radhë të parë me një vend me qytetërim të lashtë dhe tradita perandorake të mëdha, popullsia e të cilit - e pafundme dhe tejet patriote - i atribuon rëndësi shumë të madhe kulturës dhe shkencës. Domethënë ka të bëjë kryesisht me Kinën, duke përcaktuar jo një proces zhvillimi të ngadaltë si ai që ka karakterizuar Amerikën Veriore gjatë shekullit XIX, por një proces industrializimi dhe transformimi ekonomiko-shoqëror të shpejtë sipas modelit perëndimor; duke përcaktuar atë rizgjim të shpejtë të Kinës që sipas profecisë së Napoleon Bonapartit, kurdo që do të verifikohej, ishte i destinuar të dridhte të gjithë botën.

Në kompleks, në të gjithë Azinë, një masë e madhe krahu pune, pothuajse 2 miliardë burra e gra në lule të moshës, ka hyrë në konkurrencë me punëtorët e vendeve me traditë moderne dhe industriale më të konsoliduar. Ka pasuar një ulje e shpejtë e kostove të prodhimit industrial, që u ka lejuar sipërmarrësve që kanë investuar në Azi një rritje marramendëse të fitimeve. Nga ana e tyre, falë rrogave minimale të vendeve me industrializim të ri, klasat e mesme amerikane dhe europiane kanë gëzuar një 30-vjeçar zhvillimi pa inflacion, fillimisht errësuar deindustrializimin dhe humbjen pasuese të vendeve të punës.

Impakti i ekspansionit të rastësishëm të sistemit kapitalist ndaj Azisë dhe vendeve të tjera me kosto shumë të ulët të punës ka qenë praktikisht i kundërt ndaj atij që globalizimi i parë ka pasur ndaj Europës, ku nga Amerikat janë derdhur sasira të konsiderueshme ari dhe argjendi, me një fenomen inflacioni pasues të zgjatur mbi një shekull. Dhe përderisa produkte të rinj tejet ushqyes, si puna e sheqerit dhe e kakaos, së bashku me kultura të reja, si puna e patates, qenë futur në përdorimin e përditshëm të masave europiane, qenë realizuar, siç e kemi parë, kushte tejet të favorshme ndaj heqjes së shumë krahëve punë bujqësisë dhe iniciativave të reja sipërmarrëse; në praktikë opening up e tokave të reja dhe e kontinenteve të rinj kish bërë të mundur revolucionin industrial në qendër të sistemit. Kurse në fazën aktuale gjërat po ecin në mënyrë të ndryshme: është periferia ajo që përfiton dhe, në radhë të parë, Kina.

Sot, ajo që ka ndodhur dhe vazhdon të ndodhë përpara syve tona është në fakt zgjimi historik i asaj që qe deri në fillimet e shekullit XX Perandoria e Mesit dhe më pas, saktësisht për 40 vjet, tentativa më e jashtëzakonshme për t'i dhënë jetë një shoqërie stataliste. Dhe një zgjim i tillë drejton ngritjen e pashmangshme të Azisë në rolin e protagonistes së progresit ekonomik, në kuadrin e një postimi të përgjithshëm masiv të prodhimeve manifakturiste nga Amerika, nga Japonia dhe nga Europa drejt vendeve me kosto të ulët të punës; fillimisht drejt Koresë së Jugut dhe atyre "copëzave" të botës kinetike që janë Tajvani, Hong Kongu e Singapori; pastaj, në një shkallë përmasore krejtësisht të ndryshme, drejt Kinës kontinentale.

Nuk është e vështirë të matet hopi cilësor, duke u nisur nga vitet '50, që realizohet kur decentralizimi i aktiviteteve prodhuese nga vendet me industrializim më të vjetër drejt atyre me kosto të ulët të punës transformohet nga një fenomen që u interesonte vetëm disa vendeve të vogla aziatike në një fenomen që duke filluar nga viti 1979 prek Kinën perëndimore. Komplesivisht, mjafton të vërehet se "tigrat aziatikë" që janë zhvilluar në vitet '60 e '70 nëpërmjet një procesi industrializimi export-led, domethënë i drejtuar ndaj tregjeve të huaja, shkonin gjithsej në nja 50 milionë banorë, kurse Kina kontinentale ka mbi 1.3 miliardë të tillë.

Kështu që është e qartë se tregjet ndërkombëtare, të cilat mund ta absorbonin pa vështirësi të mëdha prodhimin e "tigrave", nuk mund të jenë në gjendje ta mbështesin për një kohë të gjatë konkurrencën kineze. Ashtu siç është e qartë se jo qysh nga fundi i shekullit XX nuk ishte më e pranueshme lehtësia me të cilën vëzhguesit dhe ekonomistët perëndimorë i kanë konsideruar këta konkurrentë të rinj, me shpresën që vetë zhvillimi i tyre të çonte në një rritje të rrogave dhe në një reduktim të "hiperkonkurrueshmërisë" së tyre. Mbi të gjitha, një shpresë e tillë dukej dhe duket krejtësisht false në rastin e Kinës, ku akoma sot pas një 30-vjeçari rritje shumë të shpejtë e të pandërprerë, ka rreth gjysmë miliardi njerëz në zonat e brendshme dhe në fshatra që mbijetojnë me më pak se 2 dollarë në ditë, duke formuar një ushtri industriale rezervë që mëshon mbi të punësuarit dhe pengon fitimin e rrogave më të larta.

Data në të cilën ka nisur procesi i transferimit drejt Kinës i aktiviteteve industriale që deri në Luftën e Dytë Botërore kishin mbetur të përqendruara në "Veriun" e botës, siç e kemi parë, mund të përcaktohet me saktësi. Ngjarja që rezultoi vendimtare në këtë qëllim qe në fakt një vendim i politikës ekonomike i marrë në dhjetorin e vitit 1978 nga sesioni i tretë plenar i Komitetit Qendror të zgjedhur në Kongresin XI të Partisë Komuniste Kineze dhe më saktësisht vendimi për të vënë menjëherë në veprim - duke filluar nga 1 janari 1979 - të ashtuquajturën "ekonomi socialiste të tregut": koncept si pak kontradiktor dhe i papërcaktueshëm, por politik që i jepte hapësirë të gjerë një privatizimi progresiv të ekonomisë dhe sidomos e hapte tregun kinez ndaj investimeve të huaja. Braktisej kështu parimi themelor që deri më atëhere kish frymëzuar ndërtimin e Republikës Popullore të Kinës: parimi sipas të cilit Kina revolucionare dhe e pavarur duhej të "ecte me këmbët e veta" dhe për këtë arsye duhej jo vetëm të martohej socializmi me nacionalizmin, por duhej të ishte deri autarki, të mos varej nga askush, as nga Bashkimi Sovjetik, në asnjë fushë, as për sigurinë ushtarake, as për ekonominë e saj.

Merita e kësaj kthese nga autarki në integrim botëror i atribuohet padyshim Ten Hsiao Pinit, që imponoi vendimin historik të Partisë Komuniste Kineze me braktisjen e ortodoksisë revolucionare "të pastër e të ashpër" të Mao Ce Dunit dhe kalimin pasues në një qëndrim më pragmatik në politikën ekonomike. Por nuk duhet harruar se e gjitha kjo ishte bërë e mundur nga situata politike e veçantë që mbizotëronte në Perëndim në vitet '70 pas disfatës amerikane në Vietnam dhe sidomos nga fakti që gjatë presidencës liberale të Xhimi Karterit Shtetet e Bashkuara, të paktën në nivel politik dhe opinioni publik, në mos në të gjitha strukturat e shtetit, kishin braktisur çdo armiqësi ndaj Kinës, bile kishin vendosur ta "luanin kartën kineze" në funksion antisovjetik dhe për një periudhë të shkurtër kishin marrë një qëndrim politik fuqimisht antiimperialist.

Për pasojë, në Pekin qenë reduktuar ndjeshëm frikërat e një agresioni ushtarak perëndimor, ndërsa shtohej frika prej rritjes së shpejtë të fuqisë ushtarake të Bashkimit Sovjetik, që do të shpalosej një vit pas atij dhjetori të dhimbshëm të vitit 1978, në pushtimin e Afganistanit. Ekuilibrat politikë botërore kishin kështu të natyrshëm një afrim kino-amerikan, në kuadër të të cilit ambientet industriale dhe ekonomike amerikane kishin arritur faktikisht një marrëveshje me Pekinin: në shkëmbim të aksesit të kapitaleve amerikane në tregun kinez të punës do t'u hapeshin produkteve industriale made in China tregjet e pasura të konsumit të Shteteve të Bashkuara dhe të të gjitha vendeve perëndimore mbi të cilat Uashingtoni ushtron influencën e vet, në mos kontrollin e tij. Në praktikë ishte vendosur ajo që ne sot e quajmë globalizim.

Vendimi për të kaluar në "ekonominë socialiste të tregut" - përvjetori i të cilit është festuar solemnisht në Pekin në dhjetor të 2008 - ka shënuar kështu jo vetëm fatin e Kinës, por të gjithë kohën tonë, përfshi atë që Putin e ka quajtur "tragjedia më e madhe e shekullit XX": shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik. Nga vendimi kinez për të kaluar në "ekonominë socialiste të tregut" shpërtheu në fakt pothuajse automatikisht një seri reformash që i dha fund izolimit të Kinës dhe bëri efektive hapjen e tregjeve të pasura të konsumit të Perëndimit ndaj prodhimeve kineze, duke bërë kështu të mundur një hop të madh përpara në ndarjen e punës në shkallë globale. Por edhe, në mënyrë të pashmangshme, duke e hapur një vend - kontinent dhe tregun e pafundëm të tij të punës ndaj transferimit të teknologjive me origjinë perëndimore.

Nga pikëpamja perëndimore, një transferim i tillë ishte dukshëm i privuar nga rreziqet. Dhe kjo falë superioritetit teknologjik të vendeve me industrializim më të lashtë. Kostoja shumë e ulët e punës njerëzore në Kinë lejonte në fakt që të mos u dorëzohej këtyre konkurruesve të ardhshëm potencialë ato teknologji dhe makina të kushtueshme që zëvendësojnë në mënyrë më efikase punën njerëzore në operacionet industriale më komplekse. Në praktikë, sipërmarrjet e mëdha perëndimore kanë menduar që ta mbrojnë lidershipin e tyre teknik duke transferuar makina dhe procedura prodhuese që në nivelin e rrogave të Amerikës dhe akoma më shumë të Europës qenë për t'u konsideruar të prapambetura. Por kjo gradualisht është bërë më e vështirë dhe ka çuar edhe në programin e kohëve të fundit kinez të favorizimit për tendera dhe furnizime publike kompanitë që përdorin të ashtuquajturat indigenous technologies: një program që i shqetëson jo pak Shtetet e Bashkuara.

Rezultati është që sot Kina është një fuqi botërore nga lëvizjet e së cilës - siç ka pranuar në fakt Administrata Obama - fatet e pjesës tjetër të botës diplomatike jo më pak nga sa nuk varen nga sjelljet dhe nga gabimet e fuqisë tjetër të madhe, Amerikës.

Natyrisht, procesi i trazuar i shkaktuar nga vendimi jetik i Partisë Komuniste Kineze nuk kufizohet as tek Shtetet e Bashkuara dhe Kina, as nuk duket, pas një 30-vjeçari, afër ezaurimit. Kjo bile ka përfshirë - duke i satelizuar - vende të tjera aziatike, si Vietnami, ku kostot e punës janë akoma më të ulëta se në metropolet e mëdha industriale kineze. Këto në fakt, janë duke përfituar progresivisht nga ato investime që paraqesin interes të pakët për Kinën apo deri ato aktivitete që të delokalizuara në Kinë 30-vjeçarin e kaluar kthehen sot e delokalizohen sërish, ama duke u nisur nga Kina.

Tronditja që i është dhënë rendit botëror nga ai vendim historik i Partisë Komuniste Kineze nuk është ndalur këtu. Siç e kemi theksuar tashmë, nga përpunimi teorik që e kishte paraprirë - diskutimi i Ten Hsiao Pinit "Çlironi mendjet…." - filloi të akumulohej ai dhjetëvjeçar presion politik për liberalizimin e sistemeve socialiste të cilit grupi drejtues i atrofizuar i regjimit sovjetik nuk mund t'i rezistonte dhe që në fakt Moska nuk arriti ta menaxhonte, duke tërhequr në dështim të gjithë sistemin komunist dhe vetë unitetin e Bashkimit Sovjetik.

Në fakt, nuk qe diplomacia politiko-fetare e Gjon Palit II faktori i vetëm, as më i rëndësishmi, që 11 vjet pas dhjetorit të vitit 1978 vuri në krizë regjimin sovjetik. Dhe që me të struktura politiko-ushtarake që mbante botën të ndarë në dy blloqe të veçanta dhe pothuajse jokomunikues, përveçse nëpërmjet terrorit që ato frymëzonin reciprokisht. Dhe akoma më pak të rëndësishme qenë tiradat retorike të Reganit lidhur me të ashtuquajturën "perandori të së keqes" apo programi i "luftërave yjore", impakti i së cilës mbi aftësitë tekniko - industriale sovjetike nuk do të mund të manifestohej përveçse të paktën 5 vjet më vonë.

I gjithë globalizimi, epoka e re e botës së ribashkuar - e ribashkuar siç kishte ndodhur kur, me mundjen e terrorit të oqeaneve, kontinenti amerikan ishte kooptuar në historinë dhe në ekonominë europiane - i merr lëvizjet nga kthesa e Ten Hsiao Pinit në Pekin dhe fati i tij luhet, ka mundësi, edhe mbi vetë skakierën; mbi aftësinë e elitës kineze për të shoqëruar dhe ndoshta deri për të financuar dhe menduar, për shembull, një politikë të shkëmbimit juan/dollar - rënia e vendeve anglosaksone nga roli hegjemonist i mbajtur nga to në dy shekujt e fundit: një kohë definitivisht e shkurtër në shkallën e perandorive të mëdha të historisë.

Përgatiti

ARMIN TIRANA

Sekreti i madh templar

2010-09-03T17:43:00.001-07:00

Sipas një tradite ezoterike, pasi kanë gërmuar nën Tempullin e Salomonit për 9 vjet me radhë, Kalorësit Tempullarë lanë Lindjen e Mesme me 5 arka plot me thesarë të grumbulluara në Tokën e Shenjtë

Përpara se të transportoheshin përfundimisht në Kështjellën e Rosslyn, seli e lashtë e baronëve të Rosslyn, këto arka u depozituan pranë Urdhërit të Kilwinning, Lozha Nënë e Masonerisë Skoceze. Më vonë, për shkak të zjarrit të tmerrshëm që shkatërroi kështjellën, arkat u spostuan nga vendndodhja e tyre... dhe nga momenti që në mënyrë të vrullshme u fillua ndërtimi i Kapelës së Rosslyn, në mënyrë më të arsyeshme mund të mendohet se vetë ajo u ndërtua për të fshehur pikërisht këto 5 arka të çmueshme. Kjo hipotezë intriguese u përpunua në vitet '90 nga Andrew Sinclair, që praktikoi një seri skanimesh nën Kapelën e Rosslyn dhe individualizoi 5 objekte katërkëndorë në kriptë. Zbulimi i Sinclair ushqeu spekulimin lidhur me përmbajtjen e arkave: thesarë legjendarë, përfshi objekte hipotetikë të ardhur nga Tempulli i Solomonit dhe ndoshta edhe nga ai i Herodit. Lidhur me këto objekte imagjinare u krijuan koniunktura të çdo lloji, duke hipotekuar deri se mund të gjendej ndonjë papirus i lashtë esen - rikuperuar nga tempullarët - në gjendje që të jepte indikacione deri mbi vetë Tempullarët. Indikacione të gjetur kohën e fundit nga zbulimi i "Papirusit prej bakri" (një prej papiruseve të Detit të Vdekur). Në fakt, disa indikacione të gjetur në "Papirusin prej bakri" i kanë shtyrë arkeologët që të gërmojnë në afërsi të simboleve dhe armëve tempullare, prania e të cilave duket se tregon që Kalorësit kishin kryer apo mbikëqyrur gërmime sekrete (për t'u larguar më pas me thesaret e gjetura). U avancua hipoteza që në papiruset e supozuara në brendësi të 5 arkave kishte informacione gjenealogjike të prejardhjes së Jezùsit dhe Maria Madalenës ose të paktën, siç kanë shkruajtur Christopher Knight dhe Robert Lomas në librin "The Hiram Key", informacione esene të mundshme lidhur me origjinën e masonerisë. Megjithatë, për momentin, e dhëna e vetme lidhur me papirusët është se një prej tyre përmban një diagramë me simbole që çojnë në mënyrë specifike në herësinë misterioze gjonite, një korrent mendimi gnostik nëpërmjet të cilit Tempullarët mund të jenë shuguruar në Tokën e Shenjtë. Sipas murgut benedikti francez Lambert de St. Omer, kur Kalorësit Tempullarë përshkuan Flandrën për t'u drejtuar nga veriu i Europës, kjo diagramë është harta e Jeruzalemit të Ri siç përshkruhet në "Librin e Zbulimeve". Urtësia heretike gjonite është e dukshme në këtë vizatim, për sa Mesia - figura e profetizuar për të gjetur Qytetin e Shenjtë të së ardhmes - nuk identifikohet me Jezùsin, por me Gjon Pagëzorin. Një përcaktim i tillë i korrespondon në fakt herezisë së lashtë gjonite, e cila përcaktonte se Gjoni ishte Mesia dhe, në të njëjtën kohë, themeluesi i korrentit gnostik gjonit, i përshkruar në vizionin e Jeruzalemit Qiellor. Sipas traditës heretike, kishte dy Mesia apo të Përzgjedhur: Gjoni, Mesia Prift, një shkallë nën Jezùsin, Mbreti Mesia i mishëruar. Nëqoftëse herezia gjonite është e vërtetë, duhet pranuar se kalorësit qenë gjonitë dhe adhuronin Gjon Pagëzorin shumë më tepër se Jezùsin. Veç kësaj, sikur të kishin qenë gjonitë, do të kishin frekuentuar një korrent gnostik që përfshinte rite heretike kulmuese me zbulime lidhur me natyrën e universit dhe qëllimet e ekzistencës njerëzore. Kjo do të shpjegonte se pse 5 arkat me papiruset gjonite kishin përfunduar në Kapelën e Rosslyn. Sinclair konstruktori i kapelës e konsideronte vetveten një mbrojtës dhe gardian të urtësisë gnostike Tempullare. Konti William Sinclair ishte Mjeshtër i Madh Mason i Ritit Skocez, me cilësinë e trashëgimtarit të drejtpërdrejtë të Tempullarëve të arratisur nga Franca dhe që më pas bënë Skocinë atdheun e tyre. Sipas Niven Sinclair, një patriark bashkëkohor i klanit Sinclair, në vend të rrezikut që të vdiste duke ekspozuar sekretet gnostike në posedim të tij, Konti William i murosi ato në brendësi të ndërtesës së tij të ngurtë. Ndoshta William Sinclair e dinte se duke i mbrojtur këto sekrete për përjetësinë - sekrete që provonin se Tempullarët qenë gnostikë dhe heretikë gjonit - mbronte sekretin më të madh tempullar.

Skepticizmi i Papës Klementi V

Sipas versionit zyrtar, nuhatja e parë që Vatikani pati mbi qëndrimin gnostik dhe gjonit të Tempullarëve, doli në dritë në vitin 1307 gjatë deponimeve të Kalorësve, të akuzuar për herezi. Kështu, në vitin 1308, Papa Klementi V përhapi Inkuizionin e pamëshirshëm, në mënyrë që të mund t'i marrë vetë në pyetje Tempullarët. Ishte në rrezik vetë "Truproja" e Kalorësve, që qysh nga kohët e papës Onori II dhe të Koncilit të Truasë të vitit 1129 kishte qenë milicia e Selisë së Shenjtë. Kalorësit u akuzuan me një liturgji shkeljesh heretike, çdonjëra prej të cilave mund të jetë e mjaftueshme për t'i hedhur në flakët e shenjta të Inkuizicionit, por nga kur shumë rrëfime të kalorësve u morën nën torturë ekstreme, besueshmëria e tyre ishte kompromentuar. Për pasojë, dike mos u besuar asnjëherë plotësisht akuzave dërrmuese kundër Tempullarëve të tij të adhuruar, Klementi V dërgoi që të thirreshin në mënyrë të besueshme 72 Kalorës për t'u transportuar nga Parisi në vilën e tij të Puatjesë në jug të Francës, ku ishte e sigurtë se do t'i riformulonin dëshmitë e tyre të mëparshme. Le të imagjinojmë befasinë e tij kur, pasi i ka siguruar Kalorësit se në shtëpinë e tij qenë të sigurtë, nuk ka rëndësi sesa dërrmuese dhe të besueshme kishin qenë rrëfimet e tyre, Tempullarët refuzuan që t'i diskreditojnë rrëfimet e lëshuara më parë në dhomat e errëta dhe të lagështa të torturave të Parisit. Papa Klementi, që në thelb ishte një punonjës në shërbimin e Mbretit Filip i Bukuri, vetëm mund të tundte kokën dhe të ankohej se Kalorësit e tij kishin devijuar në njëfarë mënyre nga vija e drejtë. I alarmuar kishte zbuluar në fund se të gjitha deklaratat e turpshme kundër Tempullarëve qenë realisht të vërteta. Më së fundmi, Papa u shtrëngua që ta pranojë faktin se i kish humbur Kalorësit e tij. Në brendësi të heshtjes së apartamenteve të tij, Papës së turbulluar i është dashur që të pyesë më vonë nëse Tempullarët vërtet kishin qenë ndonjëherë një ushtri kristiane e Kishës.

Ajo që Vatikani mësoi realisht

Qysh nga kohët e dëgjimit privat të Tempullarëve me Klementin V, ishte duke lindur bindja se anipse Papa kish qenë i verbër lidhur me aktivitetet e Kalorësve, ofiqarë të tjerë të Kishës patjetër duhet të kenë qenë informuar në brendësi të Vatikanit dhe t'i njihnin prirjet e tyre heretike. Për shembull, sipas një dëshmie të dhënë gjatë proceseve tempullarë nga njëfarë At Antonio Sicci, disa prej aktiviteteve gnostike të Kalorësve kishin qenë dëshmuar nga spiunë vatikanas në Palestinë shumë kohë përpara vitit 1307. U bë edhe e qartë gjatë proceseve tempullare se të dy, Vatikani dhe Mbreti Filip IV i Francës, kishin pasur spiunët e tyre që mbikëqyrnin aktivitetet e Kalorësve në Europë shumë kohë përpara vitit 1307 pasi disa prej tyre u zgjodhën më vonë si dëshmitarë të akuzës. Ishte për shkak të dëshmisë së zbuluar nga këta spiunë parësorë që muaj përpara arrestimeve masive të Tempullarëve, Mbreti Filip mësoi me saktësi se mbi çfarë aktivitetesh heretike t'i udhëzonte 12 spiunët e tij të zgjedhur në mënyrë speciale për të kërkuar kur të infiltronin në komunitete të caktuara Tempullarë. Monarku mund të ketë mësuar edhe çfarë herezishë të kërkonte, duke studiuar informacionet e ndodhura në brendësi të një dokumenti sekret Tempullar. Ky dokument, i titulluar "Pagëzimi i zjarrit" dhe shpesh i treguar nga historianët e Tempullarëve si "Rregulli sekret i Tempullarëve", u zbulua më vonë në vitin 1780 në Bibliotekën e Vatikanit nga një peshkop danez. I shkruar në vitin 1240 A.D. nga një maestro tempullar francez i quajtur Roncelinus, duket se mund t'u ketë dhënë dritën jeshile të gjitha shkeljeve heretike për të cilat Kalorësit u akuzuan në shekullin XIV. Leja për të braktisur në çfarëdo mënyre herezinë tempullare mund të gjendet në këtë dokument, përfshi përdhosjen e Kryqit, refuzimin e Krishtit si Shpëtimtari, marrëdhënia seksuale dhe adhurimi i kokës së një idhulli të njohur si Bafomet. Ka edhe një pasazh në brendësi të dokumentit që u jep leje Kalorësve që të anëtarësojnë gnostikë të tjerë në urdhrin e tyre, përfshi katarët, bogomilët dhe deri asasinët. Sikur dokumenti në fjalë të kish qenë vërtet në qarkullim në fillimet e vitit 1240 A.D., atëherë do të kish qenë një detyrë e lehtë për kishën apo për një spiun mbretëror që të siguronte një kopje të tij për punëdhënësit e tij.

Kalorësit e Shën Gjonit

Një pjesë e konsiderueshme e dëshmisë së faktit që Vatikani ishte në dijeni të prirjeve heretike gjonite të Tempullarëve erdhi në mesin e Tetëqindës, kur Papa Piu IX mbajti të famshmi "Leksion i Piut të Nëntë kundër masonerisë së lirë". Në fakt, ky diskutim tregon se Vatikani ishte në mënyrë të përsosur në dijeni të marrëdhënies heretiko - gjonite të Tempullarëve. Në epokën e diskutimit monumental të tij, Papa po pësonte presione të mëdha në mënyrë që të pozicionohej kundër lulëzimit të sekteve të shumta gnostiko - heretike që formoheshin në Francë, një prej të cilëve ishte Kisha Gjonite e Kristianëve Primitivë. Ky sekt pohonte se zbriste drejtpërsëdrejti nga Kalorësit e parë Tempullarë dhe kreu i sektit, Bernard Fabre-Palaprat, deklaronte se ishte një Maestro i Madh Tempullar, trashëgimtar si i Hughes de Payen, ashtu dhe i Apostullit Gjon. Denigrimi vijues i Papës Piu ndaj sektit gjatë diskutimit të tij provoi se kisha kish qenë dukshëm në dijeni për qindra vjet me radhë për një shoqërim të ngushtë tempullaro - gjonit: "Gjonitët ia atribuojnë Shën Gjonit [Pagëzorit] themelimin e kishës së tyre sekrete dhe etërit e shenjtë të mëdhenj të sektit morën titullin e Krishtit, të të Zgjedhurit apo të të Kosnakruarit, dhe afirmuan se e kishin pasuar njëri-tjetrin nga Shën Gjoni me një suksesion të pandërprerë pushtetesh papnore. Ai që në periudhën e themelimit të Urdhërit të Tempullit i deklaroi këto prerogativa imagjinare quhej Teoklit; njohu Hugues de Payens, e anëtarësoi tek misteret dhe me shpresat e kishës së tij të pretenduar, e joshi me idetë e Klerikut Suprem dhe të mbretërorllëkut suprem dhe në fund e caktoi si pasuesin e tij". Diskutimi i Papës Piu shpejt u mbështet nga disa historianë ezoterike shumë të respektuar të shekullit XIX. Tek "Isida e Zbuluar", Madam Blavatski ka treguar: "Ata [Kalorësit Tempullarë] në fillim qenë Kalorës të Gjon Pagëzorit të vërtetë, i cili qante në shkretëtirë dhe ushqehej me mjalt të egër dhe karkaleca", ndërsa bashkëkohësi i saj, pinjolli i vetëquajtur i Tempullarëve dhe kabalisti Elifas Levi, shprehet kështu tek "Historia e Magjisë": "Tempullarët kishin dy doktrina: njëra ishte e fshehtë dhe e rezervuar për liderët, duke qenë ajo e gjonizmit, kurse tjetra ishte publike, duke qenë doktrina katolike romake... Vetëm krerët e dinin qëllimin e Urdhërit që vartësit e ndiqnin pa dyshuar". Kështu, Levi konfirmoi lidhjen e Tempullarëve me gjonitët gnostikë, por shkoi një hap tjetër përpara duke treguar se qenë kryesisht Maestrot e Mëdhenj dhe krerët e Urdhërit ata që qenë në dijeni për aktivitetet heretike të Kalorësve. Ky nocion është konfirmuar nga transkriptimet e hartuara nga Koncili Papnor gjatë gjuetisë së tempullarëve që tregonin se kur Kalorësit qenë pyetur rreth njërit prej riteve më të rëndësishëm gjonitë, atë të adhurimit të kokës së një idhulli të quajtur Bafomet, vetëm krerët e Urdhërit dinin diçka. Gardiani i kokës në atë kohë, Hughes de Peraud, i dyti i komandës nën Maestron e Madh Tempullar, Jacques de Molay, që e çoi në mënyrë sekrete kokën nga një komunitet tempullar tek tjetri çdo herë që kishte anëtarësim apo ceremoni për të cilat kërkohej prania e saj.

Çfarë ishte Bafometi?

Kush apo çfarë ishte Bafometi dhe në çfarë mënyre i lidhin Tempullarët me gjonitët? Gjonitët bashkëkohorë, të paktën në dukje, u ndanë nga korrenti kryesor i Tempullarizmit duke deklaruar se ishin në dijeni që kisha e tyre, Kisha Apostolike Gjonite, Bafometi i Tempullarëve, ishte në zotërim të urtësisë sekrete të trashëguar drejtpërsëdrejti nga krerët e Kalorësve Tempullarë. Sipas James Foster, primat i Kishës Gjonite, Bafometi i Tempullarëve ishte koka e prerë e Gjon Pagëzorit, "Mesia" i traditës gjonite. Kjo do të shpjegonte shenjtërinë ekstreme që Tempullarët i atribuonin kokës dhe pse i ishte në posedim ekskluzivisht i dyti i komandimit të Urdhërit. Sipas Tempullarëve, në ndjekje të tyre koka posedonte një pushtet special në gjendje që të "bënte tokën pjellore dhe të lulëzonte pemët". Sipas legjendës, kur koka e Gjonit i gjet nga Tempullarët në Pallatin Bukelon në Kostandinopojë gjatë Kryqëzatës së IV-ët, kjo përdorej për të mbajtur në jetë një perandor të Perandorisë Bizantine të shekullit XI ("kalohej" çdo ditë mbi trupin e tij, për t'i transmetuar pushtet dhe energji). Ky pushtet, i njohur si Shpirti i Shenjtë në Perëndim dhe në Lindje, është i njëjti pushtet me të cilin Gjoni është mbrujtur gjatë jetës së tij në Tokën e Shenjtë. Është kjo fuqi që mund të zgjohet si një energji evolutive dhe normalisht joaktive në bazën e shtyllës kurrizore dhe mund të përfundojë në vetëdije gnostike. Përveç adhurimit të Bafometit, Tempullarët u akuzuan për shumë rite të tjera heretike, të cilët mund të shpjegohen në mënyrë unike në raport me formimin gnostik të tyre. Për shembull, u akuzuan se putheshin në kërthizë dhe në bazën e shtyllës kurrizore, për të aktivizuar fuqinë e Kundalinit... dhe pastaj në gojë për t'i përcjellë fuqinë e zgjuar. Bëhej fjalë për një rit ezoterik krejtësisht të ngjashëm me atë të praktikuar prej mijëra vjetësh në disa sekte orientale... Edhe aktivitetet homoseksuale për të cilat u akuzuan, do të ishin në realitet praktika tantrike të zgjimit të Kundalinit, nga momenti që në disa sekte gnostiko - gjonite evropiane, (si për shembull O.T.O-t) këto rite seksuale janë ruajtur, duke qenë trashëgimi e Kalorësve Tempullarë...

Alegori të Ungjijve

Sipas gjonitëve, të cilët qenë dishepuj të Gjon Pagëzorit, rrëfimet e Ungjijve qenë vetë alegori, çelësi i të cilave gjendet në Ungjillin e Gjonit 21,25: "Ka akoma shumë gjëra të tjera të kryera nga Jezùsi, që sikur të qenë shkruara një për një, mendoj se vetë bota nuk do të mjaftonte për të mbajtur librat që do të duhej të shkruanin"; do të kishin qenë vetëm një ekzagjerim qesharak sikur të mos ishte bërë fjalë për një alegori. Ata pretendonin që të njihnin faktet historike dhe reale të Jezùsit duke adoptuar pjesërisht traditat hebraike dhe pjesërisht historitë e Talmudit (në brendësi të Talmudit gjenden të përhapura elementë të urtësisë ezoterike ngushtësisht iniciative, në mënyrë të veçantë në traktatin Hagigah). Gjonitët tregonin se në Nazareth një vogëlushe me emrin Miriam u befasua nga njëfarë Pandira apo Panther, i cili me veshjen dhe emrin e të fejuarit të saj Joachanan, u fut në dhomën e saj dhe e përdhunoi. Duke mësuar për ngjarjen e trishtuar, Joachanan e la pa e kompromentuar, vogëlushja lindi një djalë të cilit ju dha emnri Joshua apo Jezùs. Një rabin me emrin Jozef e adoptoi fëmijën dhe e mori me vete në Egjipt, ku u anëtarësua në shkencat sekrete. Priftërinjtë e Osirisit e konsakruan sovran pontifik të fesë universale, duke njohur tek Ai mishërimin e Horusit prej kohësh të anonçuar ndjekësve. Jozefi dhe Joshua i kthyen në Judea ku shkenca dhe virtytet e djaloshit ngjallën zemërimin dhe zilinë e priftërinjve, që një ditë i goditën lindjen ilegjitime të tij. Joshua, që e donte dhe e nderonte nënën, diti që ta nxirrte nga mjeshtri të gjithë historinë e krimit të Pandira dhe të fatkeqësive të Miriam. Instikti tij i parë në mes të një ceremonie martese qe ai i që ta mohojë: "Çfarë mua dhe çfarë ty?" që nuk duhet të kihet me të asnjë raport - (përkthyer në Ungjillin e Gjonit 2,4: "Çfarë kam të bëj me ty, o grua?"), por më pas duke menduar se gruaja nuk meritonte të ndëshkohej pse nuk kish faj për sa kish pësuar, tha: "Nëna ime nuk ka mëkat, nuk e ka humbur virgjërinë e saj dhe gjithsesi është nëna ime; le t'i bëhet nderim i dyfishtë! Për sa më përket mua, nuk kam baba mbi tokë. Jam bir i Zotit dhe i njerëzimit!". Gjonitët e zbrisnin këtë traditë tek Gjon Pagëzori, duke i atribuuar themelimin e Kishës sekrete të tyre. Etërit e shenjtë të këtij grupi e merrnin titullin e Krishtit me suksesin nëpërmjet një transmetimi të pandërprerë pushtetesh nga Apostulli Gjon.

Përgatiti

ARMIN TIRANA