Evolucioni i Wall Street: Nga "Lakmia është mirë" tek "Lakmia është e ligjshme"

Siç tregohet në dokumentarin "South of the Border", diplomacia dhe media amerikane ka reaguar me armiqësi të përgjithshme ndaj fuqizimit të të varfërve

- Siç e tregoni në dokumentarin tuaj të fundit "South of the Border", diplomacia dhe media amerikane ka reaguar me armiqësi të përgjithshme ndaj fuqizimit të të varfërve dhe indigjenëve në Venezuelë, Bolivi, Ekuador, Paraguaj dhe, deridiku, në Brazil. Pse ndodh kjo?
Supozoj se kjo vjen nga impulsi i vjetër perandorak i Shteteve të Bashkuara ndaj Amerikës Latine që shkon prapa tek Doktrina Monroe, Teddy Roosevelt, mbrojtja e interesave të biznesit amerikan dhe mbrojtja për diktatorët ushtarakë gjatë gjithë Luftës së Ftohtë. Shtetet e Bashkuara mbesin armiqësorë ndaj cilitdo nga e majta që vjen në pushtet në "kopshtin" e tyre, cilitdo që mendon se resurset e një vendi i përkasin popullit të tij. Siç e nënvizon në dokumentar Presidentja e Argjentinës, Cristina Kirchner, për herë të parë qysh nga pushtimi spanjoll, liderët e Amerikës Latine duken njëlloj si popujt që qeverisin. Hugo Chavez i Venezuelës është rritur në varfëri. Evo Morales i Bolivisë është një lider sindikalist indigjen indian. Lula ishte lider sindikalist që nuk është i mirëarsimuar. Të tri këta njerëz janë burgosur disa herë. Për herë të parë në historinë moderne, shumica e Amerikës së Jugut është përtej kontrollit të Shteteve të Bashkuara, me përjashtimin e dukshëm të Kolumbisë nën Uriben, i cili ka lejuar 7 baza amerikane në vend. Kjo është një gjë goxha e madhe për pjesën tjetër të vendeve. Gjithashtu, ajo është përtej influencës së Fondit Monetar Ndërkombëtar (International Monetary Fund) të dominuar nga Shtetet e Bashkuara. Në vitin 2003, Fondi Monetar Ndërkombëtar kishte 20 miliardë dollarë në kredi të papaguara nga vendet latinoamerikane. Sot kjo shumë është në rreth 1 miliard. Braziliani Lula tregon në dokumentar sesi u rezistoi përpjekjes së Fondit Monetar Ndërkombëtar për ta bërë që të rinovonte kreditë braziliane. Ai donte të çlirohej nga varësia. Mediat amerikane tentojnë ta injorojnë faktin që kaq shumë të varfër sot janë shumë më mirë sesa nën regjimet e mëparshme. Nga viti 1980 deri në vitin 2000, kur mbretëronin politikat neoliberale, rritja ishte e pakët, hendeku midis të pasurve dhe të varfërve u rrit akoma më shumë. Megjithatë, deri në recesionin e nxitur nga Wall Street, rritja ka qenë e lartë nëpër rajon nën këtë lloj të ri liderësh majtistë. Për shembull, nga viti 2003 deri në vitin 2008, ekonomia e Venezuelës u dyfishua në madhësi. Pasi Nestor Kirchner u çlirua nga kreditë e Fondit Monetar Ndërkombëtar në vitin 2002, papunësia ra nga 20 përqind në 8 përqind dhe ekonomia u rrit me 63 përqind gjatë 6 viteve.
- Megjithatë, figura kryesore të së majtës të Amerikës Latine janë gjithashtu kritikë për Chavez, Morales dhe pjesën tjetër. Jorge Castaneda, ish-ministër i Jashtëm i Meksikës, e ndan Amerikën Latine në të majtën e "papërgjegjshme" të Venezuelës, Bolivisë e Argjentinës dhe të majtës së "ndjeshme" të Brazilit dhe Kilit. Frika e tij është që politikat e shpenzimeve populiste antiglobaliste të së majtës të "papërgjegjshme", sipas modelit të Juan Peron, do ta çojnë Amerikën Latine prapa në ciklin e vjetër të inflacionit, stanjacionit, sundimit personalist autoritar, korrupsionit dhe zhgënjimit. Ish-Presidenti brazilian Fernando Henrique Cardoso ka të njëjtën frikë: "Një vend duhet ta sigurojë jetesën në një mjedis globalisht kompetitiv", thotë ai. "Ndërtimi i begatisë kërkon maturi dhe durim, kërkon kohë. Populizmi është një rrugë e shkurtër që nuk funksionon". Në të vërtetë, inflacioni sot në Venezuelë, në masën 30 përqind, është më i larti në Amerikën Latine. Tregjet e kreditit e llogarisin atë gjithashtu midis më të riskuarve globalisht për të dështuar në pagimin e borxheve të tij. Sipas mendimit tuaj, a ka ndonjë gjë në këto kritika?
Inflacioni i sotëm nuk e dëmton shumë klasën e mesme dhe ky është problem. Në të njëjtën kohë, le ta vendosim atë në perspektivë: Inflacioni në Venezuelë qe më shumë se 100 përqind në vitin 1996, dy vjet përpara se Chavez të zgjidhej herën e parë. Inflacioni i dëmton të varfrit më pak nën Chavez për shkak se ata kanë subvencionuar banimin, arsimin dhe kujdesin shëndetësor. Kurse për sa i përket sundimit autoritar personalist të Chavez në funksion të Juan Peron, ish-Presidenti argjentinas Nestor Kirchner e ngre problemin në dokumentar. Ai thotë, "Unë e pëlqej Hugo si mik, por e këshilloj atë se duhet të ketë 20 Hugo që ta pasojnë në vend që të presin". Ky është problem. Nëqoftëse e pyesni Hugo, ai do t'ju thotë se, "Do të doja të isha President deri në vitin 2020, një mandat të tretë për të konsoliduar ndryshimet e mia". Sipas pikëpamjes së tij, ai do më shumë se një term - të cilin një referendum për të cilin vendi votoi tani e lejon - për shkak se Venezuela ka nevojë për vëmendje të pandërprerë që të ndryshojë një vend tejet të shkatërruar. Por pas kësaj, ai më ka thënë, "Dua të largohem. Do të marr pensionin dhe do të kthehem e të bëj një jetë të rehatshme në fshatin tim". Hugo Chavez nuk është pasanik. Ai nuk ka bërë një qindarkë ndërkohë që ka qenë në pushtet. Nuk është korruptuar. E vërtetë, anëtarë të lëvizjes chavista janë përfshirë në korrupsion teksa u futën në sistem. Ka keqmenaxhim, ka një mungesë personeli kompetent, ka mungesa. Furnizimet me ushqime qëndrojnë deri sa kalben për shkak të sistemit shpërndarës efikas - gjithmonë një problem në administratat socialiste apo kuazisocialiste. Ka ankesa rreth korrupsionit të gjyqësorit, ashtu siç ka pasur edhe përpara Chavez. Ai nuk mund ta kontrollojë atë. Chavistat e tij të zellshëm janë nganjëherë armiku më i madh i tij. Ata bëjnë gjëra idioteske për shkak se janë tejet paranojakë ndaj opozitës. Padyshim që këto probleme ekzistojnë dhe Chavez përpiqet që t'i frenojë kur mundet. Qysh nga recesioni, Chavez nuk ka qenë aq i shkathët me stimulimin siç ka qenë, për shembull, Morales në Bolivi. Për pasojë, armiqtë e tij janë në këmbë lidhur me 5 semestrat e fundit me rritje të vogël. Jam i sigurtë se zgjedhjet e ardhshme do të demonstrojnë pakënaqësi. Nëqoftëse humbet, iu garantoj se ai do të largohet. Do të detyrohet nga ligji. Por pika dominuese e dokumentarit tim është se Chavez dhe liderë të tjerë anembanë Amerikës Latine që unë evidentoj po u japin të varfërve një shans që nuk e kanë pasur kurrë. Mos i besoni fjalës time. Banka Botërore dhe Kombet e Bashkuara janë raportuar të dyja se varfëria ekstreme në Venezuelë ka rënë me 70 përqind nën Chavez. Ky është konkluzioni final.
- Në fund të dokumentarit tuaj ju thoni se jeni kundër "kapitalizmit grabitqar" dhe për një "kapitalizëm të mirë". Ju kaloi shumë kohë në Kinë, ku një kapitalizëm shumë primitiv ka nxjerrë qindra milionë njerëz nga varfëria. A është grabitqar kapitalizmi i Kinës?
Sigurisht që ekziston një konkurrencë evolucionare shumë e ashpër në Kinë. Kemi një ekzistencë darviniane, e "mbijetesës së më të fortit", atje, por kemi gjithashtu një kapitalizëm të kontrolluar. Nuk mund të bëheni i fuqishëm përderisa duhet të keni një ujdi me shtetin. Mos u bë shumë i fuqishëm ose mos dil nga rreshti për shkak se shteti do t'iu shtypë. Por nuk është kapitalizëm grabitqar në kuptimin që e gjithë përpjekja është e drejtuar për nga prodhimi dhe e kontrolluar për të ngritur standardin e jetesës e të gjithë vendit. Sigurisht që nuk është një ekonomi tregu ashtu siç e kuptojmë ne në Perëndim. Ekzistojnë kontrolle të mëdha të flukseve të parave dhe të kapitaleve. E shikoj këtë në nivelin tim të vogël. Unë kam një apartament në Pekin dhe mund t'iu them se të lëvizësh para lirisht është shumë e vështirë. Kina është më pak e lirë se Venezuela eknomokisht dhe politikisht. Në Venezuelë interneti është falas. Ka 1000 stacione radiofonike. Globovision, stacioni televiziv që me guxim dhe fare hapur e bën copa Chavez në mënyrë të rregullt, është Fox News me stereoide.
- Duke folur për kapitalizmin grabitqar, ju po i bëni një vazhdim filmit tuaj të vitit 1987 "Wall Street". Ndërsa kryefjala nga ai film ishte Michael Douglas që ekzaltohej se "lakmia është e mirë", duke gjykuar nga copëzat që kam parë, kryefjala nga vazhdimi është "lakmia është e ligjshme". A shpreh kjo pikëpamjen tuaj rreth faktit sesi ka evoluar kapitalizmi amerikan gjatë dy dekadave të fundit?
Po, e shpreh. Ajo çka çoi tek rënia qenë bankat që i futën me tepricë paratë - duke luajtur bixhoz - në shkëmbime komplekse titujsh me rrezik të lartë për të "kapur fitimin", domethënë për fitime më të larta. Sigurisht që pati një çikë mashtrim, ashtu si dhe dezinformim nga agjencitë vlerësuese, por në pjesën më të madhe gjithçka qe e ligjshme. Problemi i vërtetë, siç e ka nënvizuar Paul Volcker, është nëse banka si Goldman Sachs duhet të lejohen të tregtojnë për veten e tyre. Edhe pse ligji i ri i reformës i kufizon ato në 3.5 përqind në fonde spekulative të tyre, edhe pse këto tregti janë të regjistruara në një shkëmbim publik, ata sërish kanë shumë hapësirë për të manovruar. Një problem tani është se frika e inflacionit e ka çuar Federal Reserve që t'i mbajë përqindjet e interesit aq të ulëta sa që ka aq pak kthim në depozitat bankare sa që kushdo me rezerva është i detyruar të luajë në tregun volatil dhe riskues. Të gjithë ne i nënshtrohemi biznesit kazino. Nëqoftëse Goldman Sachs dhe të tjerët qenë vetëm investitorë fondesh spekulative, atëhere le t'i lëmë që të bëjnë çfarë të duan, t'i marrin mbi vete brisqet e fitimeve apo të humbjeve. Ama ata nuk duhen lejuar që të jenë një bankë tregtare e siguruar federalisht që i vendos asetet e njerëzve të tjerë në rrezik sa që qeveria është më pas e detyruar që të ndërhyjë për ndihmë kur ata bien në rrezik. Kemi nevojë për banka të mira si në ditët e kaluara. Një bankë supozohej të bënte para me një licencë publike. Ata do të bënin para në diferencën midis interesit që do të paguanin depozituesit dhe qenë ngarkuar huadhënësit. Kjo qe një gjë e arsyeshme. wall Street qe një vend që ju shkonit për të tregtuar bono e aksione dhe ndërtuar infrastrukturë. Pati banka, të tilla si Royal Bank of Canada, që u sollën mirë gjatë gjithë kësaj krize. Ajo qe banka e vetme që na lejoi ta xhironim dokumentarin tonë në ambientet e saj. Nuk kishin asgjë për të fshehur. Sistemi ynë financiar ka shkuar për dreq kur Sandy Weill - punëdhënësi i fundit i babait tim, me që ra fjala - doli dhe e transformoi Citigroup në një supermarket financiar që lidhte gjithçka, nga veprimet bankare tek tregtimi i sigurive, tek borxhi i kartave të kreditit dhe premiumet e sigurimit nën një ombrellë të vetme. Korporatat financiare u shndërruan në megalite të mëdhenj në periudhën midis viteve 1970 e 2008 dhe, në përvojën time, sa më i madh bëhet një institucion, aq më shumë ka gjasa që ai të falimentojë dhe ta shkatërrojë biznesin në të cilin është. Ashtu si Wal-Mart shkatërroi aq shumë biznese të vogla, po ashtu dhe koncepti i supermarketit financiar e shkatërroi bankimin e fortë.
- Kur vendosët që ta bënit filmin "Wall Street: Money Never Sleeps"?
Vendosëm ta bëjmë këtë film si vazhdim të "Ëall Street" të parë në valën e recesionit. 20 e ca vjet pas filmit të parë, ne po përjetonim rezultatin përfundimtar të asaj që filloi në vitin 1987: konceptin e Ëall Street që nxirrte fitime për vetveten, e investimit për shitjen e shtëpive për të rritur vetë fitimet e tij në vend të fitimeve të klientëve të tij. Ne bëmë goxha kërkime për filmin, përfshi biseda me bankierë të rinj që punojnë në Wall Street prej vetëm dy apo tri vjetësh. U lejuam që të xhirojmë skena për herë të parë në bordin e Federal Reserve. Biseduam me njerëz që kishin qenë në takimet kyçe në mes të shtatorit të vitit 2008 kur filloi recesioni dhe ku u vendos që të ndihmoheshin bankat.
- A mësuat ndonjë gjë të re rreth Wall Street nga ato që nuk i dinit më parë?
Kompjuterizimi i zgjeruar i shkëmbimeve qe totalisht i ri i për mua. Në ditët e kaluara, ju besonit tek një stok dhe luanit me të. Tani, superkompjuterë masivë janë të programuar që të bëjnë shitje simultane ndryshimesh shumë të vogla në vlerë gjatë intervaleve 5 apo 6 sekondëshe, gjatë të cilave mijëra aksione shkojnë sa andej këtej. Ju mund të nxirrni një fitim të mirë nëqoftëse kapni një të tretën e 1 centi në 15000 shkëmbime në ditë. Gjithashtu, isha në gjendje të kuptoja sesi kompanitë si puna e Goldman Sachs bënin para nëpërmjet shkëmbimeve kundër vetes së tyre. Elliot Spitzer, ish-Guvernatori i New York, u ul me në fillimet e vitit 2009, rreth 8 muaj përpara se gjërat të dilnin hapur, dhe na tha që të hidhnim një sy mbi marrëveshjet midis Goldman Sachs dhe AIG-së. "Kjo", tha ai, "është një perandori e keqe". Ai na përcolli idenë se Goldman Sachs - të cilën në e quajmë Churchill-Schwartz në film - po i transferonte investimet në kredi subprime, duke blerë e duke shitur njëkohësisht. Ai na tha se marrëveshja ishte e dyshimtë kur AIG-ja, duke përdorur paratë qeveritare ndihmëse të taksapaguesve, e rimbursonte Goldman 100 përqind, duke u dhënë atyre 13 miliardë dollarë si homologu i saj në vend që ta deduktonte atë.
- Përveç filmit tuaj të mëparshëm "Wall Street", a ka pasur ndonjëherë ndonjë film tjetër të Hollywood lidhur me financën?
Disa. Është një film i mrekullueshëm i vitit 1954 i titulluar "Executive Suite", i drejtuar nga Robert Wise dhe me aktorët Barbara Stanwyck e William Holden. Është një histori rreth faktit sesi në momentin më të begatë të Amerikës ajo po humbiste fokusin ndaj prodhimit dhe po lëvizte drejt një linje kryesore parketimi dhe kontabiliteti. Në vend që të fokusoheshim në motorin e makinës, ne filluam që të fokusoheshim bishtat e prapëm të saj. Qe atëherë kur Madison Avenue filloi të fitojë kontroll.
- Dhe nëntitulli juaj, "Money Never Sleeps", pasqyron financializimin e vazhdueshëm të ekonomisë amerikane gjatë dekadave?
Po. Në film roli i Michael Douglas, Gordon Gekko, nënvizon një statistikë: Kompanitë financiare llogariten për 47 përqind të fitimeve të korporatave në ditët e sotme. Në vitet Tetëdhjetë kjo shifer qe, besoj, në madhësinë e 15 përqindëve. Fajdeja është bërë industria më e madhe e Amerikës. Lakmia është e ligjshme.
- Sa shumë nga problemi duhet të portretizojë biznesin e deformuar, opak dhe të mërzitshëm të financës në një film dramatik?
Dëgjo, nuk ka diskutim që na duhet të ekzagjerojmë dhe të thjeshtojmë. Shumica e mashtrimeve që vazhdojnë janë shumë të vështira për t'u portretizuar. Neve na duhet të presim një skenë të bërë shumë mirë lidhur me AIG-në, pasi thjesht është tejet komplekse që të ndiqet. Në dokumentarë dhe libra ju mund të hyni drejt e tek problemet. Në një film ju duhet ta dramatizoni atë. Nëpërmjet disa karaktereve të mëdhenj - Gekko, i përkëdheluri i tij, Jake Moore, i cili është gjithashtu i fejuari vajzës të lënë pasdore të Gaekko dhe dy bankierëve - ne përpiqemi të dramatizojmë gjendjen aktuale të Wall Street. "Wall Street" i parë ishte më i thjeshtë. I përkëdheluri i Gekko, një djalosh i ri lakmitar që vinte nga një familje punëtore (Charlie Sheen), e merr atë që meriton në fund. Babai i tij ishte një sindikalist i ndershëm (Martin Sheen). Në këtë film, nuk ka sindikata për shkak se, ndershmërisht, ato kanë humbur aq shumë forcë sa që nuk vlejnë për një karakter të tillë. Kompanitë në vitin 2010 nuk po zgjerohen më, ato tashmë janë reduktuar dhe përfshirë në disa konglomeratë. Në këtë film, i përkëdheluri fillon si një bankier investimesh idealist, jo si shkëmbyes. Ai po përpiqet që të mbledhë para për një kompani energjie alternative tek e cila beson. Ndërsa ekonomia ka ndryshuar, zgjedhjet në jetë nuk kanë ndryshuar. Problemet e ngritura në këtë film janë njëlloj me ato të ngritura në të: A është lakmia e mirë? A funksionon ajo? A janë vlerat njerëzorë me të rëndësishme se ato financiare? Të gjitha këto janë çështje me të cilat vetë ne ndeshemi në rrugët tona.
- Për ju, këto çështje janë ato çka i lidhin dy projektet tuaja më të fundit kinematografike, "South of the Border" dhe "Wall Street: Money Never Sleeps". Hugo Chavez është antiGordon Gekko juaj?
Po. Për mua, njëri sqaron tjetrin.
Përgatiti
ARMIN TIRANA

Google+ Followers