Kriza e euros e parë nga Uashingtoni


Një intervistë me Charles Kupchan

- Kriza e parë e ka shtyrë Presidentin amerikan Barack Obama që të ndërhyrjë drejtpërsëdrejti me Kancelaren gjermane Angela Merkel: preokupimi i Uashingtonit ishte se ngadalësia e përgjigjes europiane do të vinte në rrezik sinjalet e gjallërimit edhe në Shtetet e Bashkuara. Siç dihet, kanë qarkulluar teza krejtësisht të ndryshme, sipas të cilave do të ekzistonte një interes amerikan për t'u "çliruar" nga euroja. Në realitet, në Uashington ka mbizotëruar ideja se rënia e eurozonës do të mund të prodhonte një krizë globale të dytë të tregjeve financiare, me një efekt infektimi në drejtim të kundërt respektivisht vitit 2008: jo nga Shtetet e Bashkuara në Europë, por nga Europa në Shtetet e Bashkuara. Atëherë, si mund ta përshkruajmë qëndrimin e Shteteve të Bashkuara respektivisht krizës greke dhe vështirësive të euros? Vetëm një preokupim diplomatik apo edhe frikë, zhgënjim dhe ndoshta edhe një frustrim i caktuar ndaj pavendosmërive europiane? Dhe çfarë do të mund të nënkuptojë e gjitha kjo për të ardhmen e raporteve transatlantike?
Përshtypja ime është se Europa më së fundi ka reaguar me kurajo ndaj krizës greke dhe se tregjet në kompleks kanë nxjerrë përfitim - edhe pse natyrisht që mbesin njëmijë pasiguri lidhur me të ardhshmen. Sigurisht, kohët e reagimit kanë qenë më të gjata nga e duhura dhe liderët europianë nuk duket se e kanë kuptuar menjëherë seriozitetin e krizës. Ky është një mësim për të ardhmen. Është po aq e vërtetë sa ka qenë i nevojshëm edhe një presion i fortë amerikan për ta shtyrë Europën që të veprojë. Kështu që është e pamohueshme se ka preokupim në Uashington për aftësinë evropiane që të bëjë hopin cilësor që do të ishte i nevojshëm për t'u bërë një aktor vërtet koheziv dhe koherent. Veç kësaj, po vërejmë një rinacionalizim të shumë politikave në vende kyçe të ndryshme. Do të shikojmë se çfarë do të ndryshojë me koalicionin midis konservatorëve dhe liberaldemokratëve në Britaninë e Madhe.
Por do të nisesha nga një e dhënë më e përgjithshme: Obama është një President pothuajse pamëshirshmërisht pragmatist kur bëhet fjala të vlerësojë partneritetet ndërkombëtare. Sigurisht që është më pak sentimental se paraardhësit e tij respektivisht raportit transatlantik dhe kështu që u kërkon europianëve ndonjë kontribut të prekshëm që ata mund të japin. Shpresat e ekzagjeruara të pasBushit linin të mendohej se europianët do të kishin bërë shumë më tepër në Afganistan e tjetërkund, por një gjë e tillë ka qenë vërtet iluzion. Duke shikuar nga Traktati i Lisbonës, perceptimi në Uashington ka qenë se ai mund të përfaqësojë një hop cilësor. Konteksti politik amerikan është i favorshëm në këtë aspekt, duke qenë se për herë të parë nga Lufta e Dytë Botërore sot ekziston një konsensus bipartizan lidhur me faktin që një Europë e fortë dhe kohezive është realisht në interesat e Shteteve të Bashkuara. Me fjalë të tjera: Amerika një aleat i fortë, jo i dobët.
Zhgënjimi lind nga të konstatuarit se Lisbona nuk e bën diferencën, pavarësisht potencialit të saj: Europa është sërish në krizë dhe kësaj radhe në "zemër" të projektit të saj, bashkimit ekonomik dhe monetar.
- Keni folur për rinacionalizimin dhe për dobësinë e qeverive në fuqi. Është një arsyetim që përfshin edhe vendin kyç, Gjermaninë?
Saktësisht, kjo vlen për Gjermaninë: do të ishte i vështirë të shpjegohej qëndrimi i Kancelares Angela Merkel përballë krizës greke pa mbajtur parasysh brishtësinë e koalicionit dhe të skadimit elektoral në North-Rhin Westfalia. Por është një skadencë që ka shënuar gjithsesi një humbje të shëmtuar për Kancelaren. E njëjta gjë ka ndodhur në Francë, ku Presidenti Sarkozy është mundur rëndshëm në zgjedhjet administrative në të gjithë vendin. Vetë qeveria e koalicionit britanik nuk do të jetë sigurisht një ekzekutiv i fortë. Në njëfarë kuptimi, Italia ka bërë përjashtim, por ama mbetet pika themelore: rezervat e forcës politike mungojnë në Europë.
- Por, a nuk është e mundur që Obama të mund të gjendet në sintoni të mirë me dyshen e çuditshme Cameron - Clegg, për arsye moshore më shumë sesa për ato ideologjike? Në fund të fundit, kategoritë ideologjike tradicionale dhe partiake duken të tejkaluara prej kohësh dhe praktikisht Cameron e Clegg paraqiten si një përzierje e veçantë: një recetë politike e re, në njëfarë mënyre "centriste".
Është shumë interesante të arsyetohet pikërisht në termat e qendrës së sistemit politik, pasi Shtetet e Bashkuara dhe Europa më duket se ecin në drejtime të kundërta: qendra e spektrit politik amerikan është boshatisur gjatë viteve të fundit, ndërsa dy partitë e mëdha janë postuar drejt ekstremeve; në të kundërt, në Europë e djathta dhe e majta janë duke u afruar. Le të shikojmë në zgjedhjet që sapo janë zhvilluar në Amerikë për të zgjedhur një seri kandidaturash parlamentare: kanë humbur si kandidtaët centristë demokratë, ashtu edhe ata republikanë. Kanë fituar një seri kandidatësh anti-establishment, midis të cilëve ata të "Tea Party".
Përsa i përket Obama dhe Cameron, pavarësisht ndonjë sintonie moshore, besoj se në kompleksin e saj "special relationship" është e destinuar që të bëhet shumë më pak speciale. Kjo varet nga faktorë strukturorë, të lidhur me ekuilibret e reja globale: Britania e Madhe do të mund edhe të qëndrojë një partner shumë i afërt, por nuk ka më të njëjtën peshë si në të kaluarën për politikën e jashtme amerikane. Problemi është se e njëjta gjë vlen edhe për Europën në tërësinë e saj: ja pse jemi duke kaluar një fazë axhustimi dhe pse partnership transatlantik nuk do të jetë më ai i së kaluarës.
- Është kështu që shpjegohet edhe vendimi i Obama për të mos marrë pjesë në samitin Bashkim Europian - Shtetet e Bashkuara të Madridit? Qëllimi ishte që të jepej një sinjal i qartë mbi përfundimin e samiteve "cerimonialë"?
Pjesë e shpjegimit që është më e thjeshtë ka të bëjë me vullnetin e Presidentit për t'i reduktuar impenjimet jashtë vendit për t'u përqëndruar mbi çështjet e politikës së brendshme. Por, është e besueshme që Obama edhe të ketë menduar se ka përballë liderë europianë pa autoritet të mjaftueshëm, ndërsa institucionet e Brukselit nuk janë në gjendje ta centralizojnë politikën e jashtme. Me pak fjalë, shumë europianë dhe pak Europë. Në fund të fundit, një sinjal serioziteti më të madh do të vinte nëqoftëse samiti do të mbahej pikërisht në Bruksel dhe drejtpërsëdrejti me përfaqësuesit e Bashkimit Europian si të tillë.
- Duke u kthyer në një aspekt tjetër të kuadrit të brendshëm amerikan, ky polarizim i dy partive të mëdha po krijon një hapësirë në qendër të cilën ndonjë personazh, si për shembull Michael Bloomberg, në fund mund të arrijë ta mbushë? A është e mundur të imagjinohet një parti e tretë me frymëzim centrist?
Historikisht, partitë e këtij lloji kanë pasur shumë pak fat në Shtetet e Bashkuara dhe nuk besoj se sot situata është shumë e ndryshme. Më duket më e mundur që sistemi politik jeton thjesht pa një qendër të vërtetë dhe, nëqoftëse, lëkundet, bile edhe në mënyrë shumë të papritur. Në konfirmim të kësaj tendence, parashikimet më të akredituara janë pozitive për republikanët në zgjedhjet e mid term të nëntorit të ardhshëm: kjo mund të prodhojë një Kongres me mazhorancë republikane dhe, për pasojë, vështirësi akoma më të mëdha qeverisjeje për administratën. Jo vetëm për shkak të numrave në vetvete, por edhe të faktit që Partia Republikane po i humbet të gjitha komponentet e moderuara.
- Domethënë, polarizim. Por në çfarë mënyre këto tendenca të brendshme mund të ndikojnë mbi kompeticionin global? Sepse praktikisht kompeticioni nuk është vetëm ekonomik; është edhe kompeticion midis sistemesh politike. Dhe demokracitë duken në vështirësi, respektivisht ndaj autokracive, si puna e Kinës, që arrijnë ta bazojnë akoma legjitimitetin e tyre mbi përqindje të forta rritjeje ekonomike. Një prej rezultateve të krizës së vitit 2008 ka qenë pikërisht: forcimi relativ i sistemve joperëndimore.
Sigurisht nuk është e rastësishme që Shtetet e Bashkuara e vuajnë këtë polarizim pothuajse strukturor dhe në të njëjtën kohë Europa është politikisht kaq e dobët. Ka mundësi që globalizimi luan një rol në të gjithë këtë, ashtu si edhe faktorët demografikë. Shikoj një dobësi të përgjithshme të Perëndimit demokratik respektivisht sistemeve jodemokratike, të cilët ndoshta duhet t'i quajnë "autokraci kapitaliste". Argumenti ynë themelor ka qenë gjithmonë se demokracitë do të fitonin ndaj çdo regjimi politik pikërisht në termat e efiçencës dhe të performancës. Por tani që arritja e konsensusit në sistemet demokratike duket se bëhet më e vështirë, duhet t'i rishikojmë bindjet tona. Tezat alla Fukuyama apo alla Kagan lidhur me konvergjencën pothuajse të pashmangshme midis sistemeve politike më duken patjetër në krizë dhe, në fakt, pres që në vitet e ardhshme një diversifikim më të madh midis modeleve të menaxhimit të politikës dhe të ekonomisë. Do të ketë akoma një Uashington consensus, por do të shfaqet edhe një Beijing consensus, një Delhi consensus, një Brasilian consensus etj. Në thelb, sistemi perëndimor nuk është më paradigma e vetme e modernizimit dhe kjo do të jetë çështja qendrore e dhjetëvjeçarëve të ardhshëm. Për Europën, mënyra e vetme për të ruajtur një rol të rëndësishëm do të jetë që të veprojë si Bashkim Europian vetëm pesha e agreguar e tij mund t'i japë një forcë kontraktuese të mjaftueshme. Nëqoftëse kriza greke do të shërbejë për ta kuptuar, në fund do të jetë një krizë e dobishme.
- Duke shikuar nga tendencat e mëdha botërore, shikojmë mbi të gjitha "faktorin Kinë" pothuajse kudo, por edhe një faktor Rusi. Ekzistojnë dy interpretime kryesore: sipas të parit, duhet të mendojmë për një "Perëndim plus Rusinë" në prizmin e balancimit të Kinës; sipas tezës alternative, Shtetet e Bashkuara duhet të lëvizin drejt G2-it, domethënë një marrëdhënieje speciale me Pekinin.
Unë mendoj se Perëndimi nuk duhet ta kundërbilancojë Kinën, edhe pse jam i bindur që Rusia gjithsesi duhet të futet e të jetë pjesë e komunitetit euro - atlantik dhe në veçanti e NATO-s, por e mendoj për arsye të lidhura parasëgjithash me sigurinë evropiane dhe me dobishmërinë për ta ankoruar Moskën fuqimisht me Perëndimin. Aseti botëror nuk më duket se shkon drejt një kundërvënieje midis Perëndimit të zgjeruar dhe Kinës në ngjitje të plotë dhe as drejt një raporti pothuajse ekskluziv midis Uashingtonit dhe Pekinit. Do të jetë në fakt një aset politikisht shumë më i diversifikuar dhe vërtet multipolar. Për shembull, në brendësi të tij do të shikojmë raporte të ngushta dhe të drejtpërdrejta midis Bashkimit Europian dhe Kinës dhe do të shikojmë fenomene rajonalizimi në Azinë veriore, ashtu si dhe në Azinë Qendrore, në Afrikë si dhe në Amerikën Latine. Domethënë, një botë më pak globale dhe më shumë rajonale.
Në një kuadër të kësaj natyre, Bashkimi Europian mbetet natyrisht një nyje e rëndësishme, por si strukturë koordinimi më shumë sesi zonë ngushtësisht e integruar.
- Por kjo krizë evropiane, në një kuptim apo në një tjetër, mund të shërbejë si katalizator për një pasazh vendimtar? Domethënë një kolaps i vërtetë i eurozonës apo më shumë koordinim në fushën e qeverisjes ekonomike?
Besoj se do të ketë hapa të vërtetë përpara, ama në sektorin e tregtisë dhe të financës. Aty ku jam më pak optimist është në fushën e politikën e jashtme e të sigurisë, pasi pengesat janë shumë serioze. Ndershmërisht nuk pres përparime të konsiderueshme në afate të shkurtra dhe, nëqoftëse, duhet të arsyetojmë në terma të rreth një dhjetëvjeçari. Për një Europë federale sipas modelit të Shteteve të Bashkuara shikoj shumë trashëgimi historike, shumë diferenca kulturore dhe tashmë shumë diversifikim politik dhe ekonomik në vijim të zgjerimeve. Veç të tjerash, kam qenë midis përkrahësve të flaktë të zgjerimit në Lindje dhe besoj akoma sot se ka qenë zgjedhja e duhur, por është e pamohueshme se ka pasur një kosto pasi vendet e aderuara kohët e fundit nuk janë të gatshëm - të paktën jo akoma - për të hequr dorë nga elementë të shumtë të sovranitetit kombëtar të tyre. Në thelb, një Europë me 12 vende sot mund të shtyhet drejt një federalizmi të plotë, por për Bashkimin Europian me 27 vende nuk është e mundur.
- Nën presionin e krizës greke, Gjermania duket se ndjen tundimin e fortë për t'u kthyer në konceptin e "KernEuropa" të disa viteve më parë, domethënë një lloj bërthame të fortë të integrimit. Ka akoma kuptim ky përkufizim dhe a është realist në kushtet e sotme?
Është saktësisht rruga që është eksperimentuar, me ndonjë sukses, në sektorin e sigurisë dhe të mbrojtjes. Në terma të përgjithshëm, logjika e bërthamave të forta nuk ka të sharë: disa vende - anëtare kanë vullnetin dhe aftësitë për të lëvizur më me shpejtësi se të tjerët. Problemi është që të krijohen kushtet politike, por edhe institucionale e organizative, pasi ky operacion është i mundur dhe mundëson vërtet një "reagim të shpejtë" ndaj ngjarjesh që për nga natyra e tyre tentojnë të jenë të rënda dhe pjesërisht të paparashikueshme.
Charles A. Kupchan është Senior Fellow for Europe Studies në Council on Foreign Relations. Ai është autor i librit How Enemies Become Friends.
Përgatiti
ARMIN TIRANA

Google+ Followers