Si po tkurret dalëngadalë ëndrra e Eurofilëve

Vjeshtën e kaluar, pas një dekade me punë të lodhshme kushtuar krijimit të një Bashkimi Evropian më eficent brenda dhe më të fortë jashtë, e vetmja gjë që arriti të bënte Evropa, ishte të firmoste një dokument prej 1.000 faqesh që njihet si Traktati i Lisbonës



Evropë, ngrije zërin nëse do të dëgjohesh!

Simon Robinson

Ky duhet të ishte momenti kur Evropa të forconte muskujt. Vjeshtën e kaluar, pas një dekade me punë të lodhshme kushtuar thjeshtësimit të bërjes së politikave dhe krijimit të një Bashkimi Europian më eficent brenda dhe më të fortë jashtë, e vetmja gjë që arriti të bënte, ishte të firmoste një dokument prej 1.000 faqesh që njihet me emrin Traktati i Lisbonës. Në nëntor u zgjodhën Presidenti i parë real dhe ministri i Jashtëm i Bashkimit Evropian. Eurofilët shkundën pluhurin që kishte zënë ëndrrën e tyre të famshme: të krijimit të një superfuqie të re botërore guximtare, e cila do të ngrihej në këmbë për të qetësuar çështjet konfliktuale, duke përdorur ndihmë dhe bindje kur të ishte e nevojshme, por megjithatë gjithmon e përgatitur për të dërguar trupa ushtarake kur të ishte e detyruar. Brukseli do të drejtonte luftën kundër ndryshimit klimatik dhe ekonomia e Europës do t'u tregonte tregjeve të lira të Amerikës Veriore dhe Azisë se tregu social vazhdon ende të ofrojë rrugën më të mirë dhe të sigurt për të dalë nga një krizë ekonomike.

Ëndrra nuk zgjati as një muaj. Në konferencën e ndryshimit klimatik në Kopenhagen në dhjetor, ishin Kina dhe Shtetet e Bashkuara ata që negociuan rreth një marrëveshjeje përfundimtare, ndërkohë që Evropa qëndronte e ulur në një cep. Në vend të një triumfi të politikës së jashtme, viti 2010 ka nisur me një debatin e madh për të shpëtuar apo jo Greqinë, borxhet e të cilës e kanë zhytur shumë thellë monedhën europiane. Në të njëjtën kohë, Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Barack Obama ka deklaruar se do t'i anashkalonte bisedimet BE-SHBA gjatë muajit maj në Spanjë dhe tashmë Europa po kalon një periudhë ku e ndjen veten shumë të dyshimtë.

Nuk është aspak çudi që pjesa tjetër e botës ka filluar të pyesë: Çfarë kuptimi ka Bashkimi Evropian? Kush është vendi i tij në një botë që duket se po dominohet nga Kina dhe Shtetet e Bashkuara? A do ta vinte re njeri nëse ajo do të zhdukej?

Le të qartësojmë diçka: Evropa është padyshim një vend shumë i mirë për të jetuar. Shumica e vendeve anëtare të Bashkimit Evropian janë ndër vendet më të pasura të botës. Punëtorët në Europë zakonisht gëzojnë me pushime të gjata, leje lindje bujare dhe skema të rehatshme pensioni. Sigurimi universal shëndetësor shihet si baza e një kontrate sociale. Evropa është politikisht stabile dhe donatorja më bujare e ndihmës së zhvillimit në botë. Sigurisht taksat mund të jenë të larta, por evropianët duken të lumtur që paguajnë më shumë për shtetin në këmbim të një cilësie më të lartë dhe të garantuar të jetës. "BE-ja ofron një model atraktiv social, ekonomik dhe politik", argumentoi vitin e kaluar Charles Grant, drejtor i Qendrës për Reforma Evropiane me bazë në Londër. "Është më e qëndrueshme, e sigurt, e gjelbër dhe me kulturë të ndryshme në krahasim me pjesën më të madhe të botës, gjë që është arsyeja pse fqinjët duan të bashkohen me Europën dhe shumë emigrantë e kanë destinacionin kryesor".

Por jeta e mirë në brendësi nuk e bën Evropën më të fortë jashtë. Bashkimi Europian mund të ketë të gjitha kredencialet e një superfuqie të butë në botë, por në pjesën më të madhe të kohës i ka munguar pesha dhe ndikimi i të tjerëve. Ndonjëherë, ai thjesht duket i paaftë për të thënë atë që mendon. Uashingtoni dhe Pekini mund të grinden herë pas here, por SHBA-ja ka një politikë të arsyeshme dhe të mirëartikuluar në Kinë: angazhohen ekonomikisht, inkurajojnë demokracinë dhe kritikojnë rreth të drejtave të njeriut kur janë të papërshtatshme.

Bashkimi Europian lufton për çështje të tjera të mëdha. "Kur vjen puna për të shtypur problemet ndërkombëtare, si Afganistani, Pakistani apo Koreja e Veriut, BE-ja është kryesisht i padukshme ose mungon", shkruan Grant në esenë e tij, të titulluar në mënyrë provokative "Evropa, është destinuar të dështojnë si fuqi?". Lucio Caracciolo, redaktor i "Limes", një nga revistat italiane kryesore të politikës së jashtme, thotë se problemi është një gjellë e mbetur e Luftës së Ftohtë. Periudha pas Luftës së Dytë Botërore ishte një epokë e artë për Evropën Perëndimore, një kohë e rindërtimit nën ombrellën e sigurisë së SHBA-ve, argumenton ai. Kur kjo epokë përfundoi, Evropa hyri në shok. "Ne jemi në mohim", thotë Caracciolo. "Ne e shohim se amerikanët nuk janë të interesuar - për ta thënë me zë të butë - ndaj interesave tona dhe tashmë ne e kemi futur kokën tërësisht në rërë". Evropa vendos me kënaqësi", tha Caracciolo, "se Afganistani dhe Irani janë punët e amerikanëve. "Çdo krizë e madhe është diçka që duhet analizuar jashtë vendit. Ne nuk jemi në korent me përgjegjësitë e kohës".

Traktati i Lisbonës, me ngritjen e zyrave të reja të Presidentit të Këshillit Evropian dhe Përfaqësuesit të Lartë për Çështjet e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë, pritej të ndryshonte gjithçka. Në praktikë, megjithatë, Europa e re do të drejtohet nga një mekanizëm kompleks me katër akse: Presidenti dhe ministri i Jashtëm, nga vendi që mban presidencën e radhës, Presidenti i Komisionit Evropian dhe kryetarët kombëtarë të shteteve dhe qeverive. Skema e re duket si një parodi e të gjitha gabimeve që ekzistojnë në Bashkimin Europian, burokratike dhe e komplikuar, e ndërtuar me opsione më pak të keqija dhe me sa duket e projektuar për të nxitur më tepër luftat në terren se sa veprimin. Kritikët e cilësojnë zgjedhjen e Herman Van Rompuy si President i Evropës dhe Catherine Ashton si ministre e Jashtme, si simbol i mungesës së vizionit. Van Rompuy, ish-Kryeministri belg, është i njohur për aftësinë e tij për të balancuar ndjeshmërinë lokale - që nuk është diçka e vogël në Belgjikë - dhe mikluar kampet kundërshtare drejt një konsensusi. Pa dyshim këto atribute janë shumë të rëndësishme, por fatkeqësisht nuk janë ato të nevojshmet për të rritur vlerën e Europës në skenën ndërkomëbtare.

Ashton, një ish-ministër britanik dhe komisioneri evropian i tregtisë, ka pak përvojë në punët e jashtme. "Van Rompuy dhe Ashton të japin përshtypjen se janë zgjedhur për shkak të limiteve të tyre se sa për meritat", thotë Dominique Moisi, këshilltar i lartë në Institutin Francez për Marrëdhëniet Ndërkombëtare. Një zyrtar i lartë evropian mendon se kur vjen puna tek vetëprojektimi i Bashkimit Europian, zgjedhja e Van Rompuy dhe Ashton është që grupi do të duhet të përshtatet vetë me pesë vjet performancë të dobët.

Është ende shumë herët për të gjykuar ekipin e ri, natyrisht. Van Rompuy dhe Ashton mund të bëjnë edhe çudira. "Ne duhet të jemi ambiciozë", tha Ashton për revistën "TIME" në fund të janarit. Por për gjithë atë ambicie, Evropa nuk është më afër përgjigjes së pyetjes së famshme të drejtuar nga Henry Kissinger: "Kë duhet të telefonoj kur dua të flas me Evropën?". Pra, çfarë mund ta shpjegojë hendekun midis ambicies së deklaruar të Evropës në politikën e jashtme dhe performancës së saj? Dhe si mund të mbyllet ky hendek?

Po sikur të mos kishte Evropë?

Le t'ja fillojmë me historinë. Koncepti modern i një Evrope të bashkuar lindi në epokën e Luftës së Dytë Botërore dhe e zuri gjumi mbi idenë se fati i paevitueshëm i Gjermanisë, Francës dhe pjesës tjetër të Evropës mund t'i jepte fund dhunës që kishte pushtuar kontinentet për shekuj me radhë. Duke gjykuar në këtë mënyrë - dhe pavarësisht dështimit për të parandaluar për t'i dhënë fund luftave të vazhdueshme jugosllave - BE-ja ka ecur për mrekulli. Për pjesën më të madhe të kohës, udhëheqësit e saj kanë qenë të lumtur duke u përqendruar në politikat e brendshme: një treg i vetëm, një monedhë evropiane dhe lëvizjen e lirë të njerëzve. Mbrojtësit e BE-së, për më tepër, mund të argumentojnë se në partneritetin e saj të menjëhershëm, suksesi i saj ka patur një efekt demonstrues që nuk është për t'u nënvlerësuar. Ashtu si Greqia, Portugalia dhe Spanja donin të kopsisnin të drejtat e tyre demokratike duke u bashkuar me BE në vitin 1980, ashtu edhe vendet s Evropës Lindore dhe Qendrore kërkuan menjëherë të bëheshin anëtare të BE-së sapo shpëtuan nga zgjedha sovjetike. Duke zgjeruar një zonë të paqes dhe qeverisë liberale në lindje, BE-ja ka bërë shumë për të qetësuar një pjesë të botës, e cila jo shumë kohë më parë ishte vatër konfliktesh vdekjeprurëse.

Megjithatë, përtej partneriteteve të saj, BE-ja rrallë herë e ka demonstruar peshën e saj kolektive. Arsyeja kryesore për këtë, sigurisht, është që shtetet anëtare ende janë të interesuara për të mbrojtur dhe për të ndjekur interesat e tyre kombëtare, në vend që të përfshihen në një organ shumëkombësh. Ka edhe një rast, mjaft shtete europiane e mendojnë se Evropa do të jetë më mirë nëse vazhdon të synojë ulët. "Shumë pak vende evropiane e shohin rolin e BE-së si një fuqi", thotë Moisi. "Ata e shohin Evropën si një vend - me një treg të përbashkët, një monedhë të përbashkët, por jo një fuqi që duhet të projektohet në botën e jashtme". Ky argument fillon të prishet kur ke aspirata për të ndihmuar rregullimin e botën. Gjatë dekadës, shumë evropianë kanë dashur ta mendojnë BE-në si një kundërpeshë për Uashingtonin dhe tani Pekinin: një fuqi e madhe, e pasur, por më zemërmirë. Pyetni Catherine Ashton që të përcaktojë idealet e Evropës dhe do të shihni se aspiratat e saj janë larg nga modestet: "Demokracia. Të drejtat e njeriut", thotë ajo. "Dëshira për të parë vende të qëndrueshme, të sigurta, me të cilat i gëzohemi dialogut politik dhe marrëdhënieve ekonomike".

Evropa ka të drejtë të mendojë gjëra të mëdha - si për hir të vet dhe për atë të të tjerëve. Shumë në pjesën tjetër të botës do të mirëpresnin me kënaqësi një zë më të fortë evropian. Kryeqytetet nga Pretoria në Uashington, kërkojnë vazhdimisht më shumë nga aleatët e tyre evropianë. Si ndihmësi i Sekretarit të Shtetit për çështjet e Evropës dhe Euroazisë, Philip H. Gordon tha në Komitetin e Punëve të Jashtme pas ratifikimit të Traktatit të Lisbonës të vitit të kaluar: "Ne shpresojmë se vendet anëtare të BE-së do të investojnë për institucionet pas Traktatit të Lisbonës me autoritet dhe kapacitet për të bërë kontribute konkrete për të shtypur sfidat globale me të cilat po përballemi së bashku". Në Afrikë, Indi, Amerikë Latine, liderët do të tejkalojnë veten e tyre për t'u angazhuar shumë më ngushtë me një fuqi që nuk është as SHBA-ja dhe as Kina - të dy kombe që e konsiderojnë vetën tepër të fuqishme, tepër të drejta për vlerat e tyre, tepër të afta për të parë ndërveprimet e të tjerëve në vend të interesave të tyre kombëtare.

Por, nëse Evropa do të realizojë ëndrrat e saj dhe në të njëjtën kohë edhe ato të të tjerëve, ajo duhet të ndryshojë mënyrën se si bën biznes. Nëse do të vepronte si një bllok i vetëm i vërtetë do të kishte një ndikim më të madh. Një nga problemet në takimet ndërkombëtare, thotë Jean-Pierre Lehman, një profesor i ekonomisë politike ndërkombëtare në IMD në Zvicër, është se BE-ja është "paralizuar nga anëtarët e saj". Një zyrtar i lartë aziatik i përshkruan ato - me tërbim të dukshëm - se si liderët evropianë flasin pafund me njëri-tjetrin në takimet ndërkombëtare. "Ata janë shumë snobë", thotë ai, dhe kjo nuk duhet marrë si një kompliment.

Tjetër, evropianët duhet të vlerësojnë se vetëm idealet nuk mjaftojnë për të fituar respekt. Të duhet mund për t'i bindur të tjerët të qëndrojnë në anën tënde. Evropa ka bërë shumë në ndërtimin e politikës globale për ndryshimin e klimës, duke vendosur qëllime për reduktimin e karbonit, duke prezantuar tregjet e para ku mund të tregtohet karboni dhe duke drejtuar rrugën e shfrytëzimit të burimeve të gjelbëra të energjisë. Udhëheqësit evropianë mbërritën në kryeqytetin danez duke dhënë përshtypjen se të qenut një shembull do të ishte e mjaftueshme për të bindur të tjerët të bënin lëshime. Por konferenca mori një kthesë të ndryshme. Një grup i vendeve në zhvillim kërcënuan se do të largoheshin. Në konferencën e Kopenhagenit, Obama hyri në një dhomë ku delegatët nga Kina, po takoheshin me ata nga Brazili, India dhe Afrika e Jugut. Ata arritën një marrëveshje dhe pastaj ia paraqitën atë Evropës dhe pjesëmarrësve të tjerë. "Ishte një takim global i organizuar nga një vend evropian, në BE, në një zonë ku BE-ja kishte diçka për të ofruar", thotë Lehman i IMD-së. "Por ai ishte një poshtërim i madh. Evropa ishte jashtë dhomës". "Mësimi i dhimbshëm i Kopenhagenit ishte se askush nuk të merr seriozisht ... në qoftë se nuk je një aktor serioz", thotë Moisi.

Kontinenti Paqësor

Me një ironi të hidhur, bindja më e lavdishme e Europës moderne, që është se forca e armëve rrallë zgjidh mosmarrëveshjet politike për një kohë të gjatë, është pikërisht ajo që e pengon atë që të jetë një lojtare më e fuqishme. Kombet evropiane kanë dërguar mijëra të rinj dhe të reja për të luftuar kundër Talibanëve, por kujtimet nga shekulli XX tregojnë se opinioni publik europian nuk ka dëshirë të angazhohet në luftën në Afganistan. Më 20 shkurt, qeveria holandeze e aleancës u rrëzua për shkak të një mosmarrëveshjeje në lidhje me vendimin se kur duhet t'i jepej fund shpërndarjes së vendit. Qeveria gjermane përballet me sfida të mëdha të brendshme në pranimin se forcat e saj në Afganistan janë nisur atje për të luftuar dhe jo për të qenë punëtorë humanitarë me uniformë.

Për Uashingtonin, i cili e di se bota mbetet ende një vend i rrezikshëm, këto qëndrime janë bërë një shqetësim serioz. Më 23 shkurt, në seminarin e konceptimit strategjik të NATO-s, Sekretari amerikan i Shtetit, Robert Gates ka qenë veçanërisht i hapur. "Demilitarizimi i Evropës - ku grupime të mëdha të klasave politike dhe publikut të përgjithshëm janë kundër forcave ushtarake dhe rreziqeve që vijnë nga to - është kthyer nga një e mirë e madhe e shekullit XX, në një pengesë të vërtetë për arritjen e sigurisë kombëtare dhe paqes së qëndrueshme në shek 21. "Shumica e diplomatëve evropianë do të pajtoheshin me të. Pas fjalimit, një diplomat foli për një "inerci" ndërmjhet evropianëve kur përballen me kërcënime të reja. "Ne duhet t'i përshkruajmë opinionit publik", tha ai, "botën ku jetojmë sot".

Por kjo kërkon udhëheqje politike, gjë që në shumicën e Evropës mungon. Po, Britania e di se ka ende një rol botëror, po ashtu edhe Franca, Presidenti Nicolas Sarkozy i së cilës, ka qenë aktiv në çështjet që nga lufta e Gjeorgjisë në vitin 2008 e deri tek pasojat e një Irani bërthamor. Por shteti më i madh i BE-së mungon në debatet e tilla. Përgjatë gjysmës së fundit të shekullit XX, Gjermania ka qenë në qendër të eksperimentit evropian. Por, që nga fundi i Luftës së Ftohtë, ajo ka bërë një hap prapa në BE, duke ndjekur rregullisht rrugë të ndryshme, kur Evropa është përpjekur të krijojë një politikë të unifikuar (sidomos gjatë krizës financiare të vitit 2008 dhe 2009), si dhe duke forcuar lidhjet me Rusinë, pavarësisht hidhërimit të Britanisë dhe Francës. "Në prapaskenë Gjermania është ende mjeshtre kukullash në BE, duke tërhequr dhe lëshuar fijet", thotë Ulrike Guérot, kreu i zyrës së Berlinit në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë. "Por nganjëherë Berlini vendos të mos tërheqë asnjë fije, rast në të cilin nuk ndodh asgjë. Gjermania po fillon të bëhet eksperte në shmangien e Evropës në një mënyrë shumë të rafinuar".

Të tjerë vërejnë dështimin e Evropës në gjetjen e një zëri të përbashkët. Kina, për shembull, është bërë shumë e aftë që të manipulojë anëtarët e Bashkimit Evropian individualisht kundër njëri-tjetrit. "Ka një mungesë të plotë të një debati strategjik në Evropë rreth Kinës", thotë Daniel Korski, anëtar i lartë i politikës në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë. Në vend që të trajtohet ky dështim - prioritet i qartë për këtë shekull - Evropa ka shpenzuar muajt e fundit duke vlerësuar mënyrën se si duket në Uashington. Obama ka vizituar Evropën gjashtë herë që prej marrjes së detyrës dhe ka bërë vetëm një udhëtim në Kinë. Por vendimi i presidentit të SHBA-së për të mënjanuar takimin në Spanjë dhe dështimi i tij për të marrë pjesë në 20-vjetorin e rënies së Murit të Berlinit, e ka bërë Evropën të sillet si një dashnor xheloz. Shtypi francez njoftoi se Sarkozi u detyrua të ngushëllonte një Merkel të mërziur përpara ceremonisë së Murit, duke e përshkruar Obamën si një person, prezenca e të cilit ishte e domosdoshme. "Nëse bëni një përpjekje vërtetë të madhe, ai do t'ju dërgojë një letër", tha Sarkozi, sipas gazetës "Le Point", "dhe nëse i uleni në gjunjë, atëherë do të keni nderin e shprehjes 'Me sinqeritet' në fund të letrës, të shkruar nga dora e tij".

Siç e parashikojnë ata të ardhmen, udhëheqësit e BE-së nuk mund t'i shmangen dot më pyetjes së vështirë: Është një politikë e përbashkët e jashtme ajo që shtetet anëtare të saj - dhe zonat e brendshme të tyre politike - me të vërtetë duan? Nëse nuk është, atëherë pjesa tjetër e botës mund të rregullojë pritmëritë e saj në përputhje me rrethanat. Nëse është, atëherë evropianët mund të fillojnë punën e vërtetë të diplomacisë publike, duke folur për virtytet e tyre të sigurta të tolerancës, kompromisit dhe bujarisë, jo në një mënyrë mospërfillëse, por në një mënyrë që të bëhet e qartë se si kontinenti më i errët i shek XX arriti të gjejë rrugën e tij drejt paqes. BE-ja mund të punojë më shumë për të zbutur tensionet në sferën e saj të interesit - duke siguruar që Bosnja të mos të ketë shanse të bjerë më në konflikt, duke punuar ngushtë me Turqinë për të ndihmuar potencialin e saj të madh për inkurajimin e një prosperiteti të ri të Evropës Lindore, duke arritur kështu një partneritet të vërtetë për të gjitha vendet e Afrikës Veriore (një tjetër ide e mirë e Sarkozy për të parë nëse ata mund të tërhiqen brenda zonës evropiane të prosperitetit).

Duke mos bërë asgjë dhe duke iu dorëzuar inercisë, BE-ja do të fitojë disa miq të rinj. "I mërzituri Presidenti Obama ka humbur tashmë durimin me Evropën që ngul këmbë në mungesën e saj totale të koherencës dhe qëllimit", sipas Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë. "Në një botë post-amerikane, Shtetet e Bashkuara e dinë se kanë nevojë për partnerë efektivë. Në qoftë se Evropa nuk arrin të piqet, SHBA-ja do të kërkojë partnerë të tjerë të privilegjuar për të bërë biznes me të". Kjo, duhet të thuhet, dhe është më e lehtë të thuhet se sa të bëhet. Ne nuk duhet të harrojmë: Evropa është e pasur dhe demokratike, vlerat e saj janë më afër me ato të SHBA-se se me këdo vend tjetër. Por, evropianët nuk mund të mbështeten në bindjen se do të jenë të privilegjuarit e amerikanëve përgjithmonë. Bota përtej kufijve të Evropës po ndryshon shpejt. "Ajo çfarë është më e rëndësishmja tani", thotë Constanze Stelzenmüller, anëtar i lartë i transatlantikut në Fondin gjerman Marshall të Berlinit, "është të dimë se çfarë mund të sjellë Evropa në tryezë". Deri më tani, është sjellë shumë pak. A duan evropianët që kjo të ndryshojë? Nëse po, tani është koha më e volitshme për t'u çuar në këmbë dhe për ta thënë me zë të lartë.

Me raportime nga Leo Cendrowicz / Bruksel, Brus Crumley / Paris, Stephan Faris / Romë dhe Tristana Moore / Berlin.

Përgatiti

KLARITA BAJRAKTARI

Google+ Followers