Një përplasje që nga lashtësia

SHKENCA DHE FEJA

Veç të tjerash, Galileo kishte një mënyrë të argumentuari shumë më logjike, më racionale dhe më të kthjellët se e tyrja dhe, më tej akoma, ishte i zgjuar dhe i butë, përderisa argëtohej për ti ngatërruar me paradokse implicite në vetë pohimet e tyre, gjë që përfundonte duke i bërë qesharakë. Përkrah këtyre motiveve me karakter shkencor e psikologjik ekzistonin edhe arsye personale zilie

Zotërimi i parimeve të dinamikës i jepte me Galileos një superioritet të qartë mbi shkencëtarët bashkëkohës së tij që tentonin të mbështesnin arsyet e sistemit ptolemeik kundër kopernikizmit avancues. Përplasja, e pashmangshme, ishte e destinuar që të zgjidhej, të paktën në planin shkencor, domosdoshmërish në favor të tij, edhe pse Galileo nuk ishte në gjendje të jepte një provë definitive të vlefshmërisë së sistemit kopernikan, nuk dinte akoma të shpjegonte se cila ishte forca që lëvizte Tokën dhe, mbi të gjitha, i mbetej besnik paragjykimit të vjetërsuar sipas të cilit Toka dhe planetët e tjera lëviznin përreth Diellit në orbita rigorozisht rrethore. Pas mossuksesit të Aristarkut dhe mosvëmendjes së rezervuar Kopernikut, Galileo më së fundi mund të impononte heliocentrizmin. Por pavarësisht kësaj, nuk ia arriti. Përgjegjësia e këtij mossuksesi përgjithësisht i atribuohet Kishës, e cila megjithëse duke mos pasur kompetencë në fushën përkatëse, me një vendim jo vetëm shkencërisht të padrejtë, por edhe rriskues e komprometues në planin teologjik, e dënoi heliocentrizmin si një teori heretike.

Pas poshtërimit të një refuzimi publik, Galileo u vendos në arrest shtëpie "si i dyshuar fuqishëm për herezi", një formulë kompromisi që mundësoi të shmangej turra e druve ndaj "fajtorit". Hetimet historike kanë sqaruar se qe një grup shkencëtarësh pizanë dhe fiorentinë ata që kanë shkaktuar përplasjen fatale midis Galileos dhe Kishës, lëvizje që përbënte mundësinë e fundit për të ndaluar kopernikizmin, duke parë pamundësinë për ta kundërshtuar në planin shkencor. Armiqësia e komunitetit shkencor ndaj Galileos që në të vërtetë qysh nga fillimi i përgjithshëm, Miku Paolo Gualdo do ti shkruajë nga Padova më 1612: "Që Toka rrotullohet, deri më tani nuk kam gjetur as filozof e as astrolog që të dëshirojë të pajtohet me mendimin e Zotërisë Tuaj, kështu që mendohu mirë përpara se ta botosh këtë opinion tëndin për të vërtetë". Kundërshtarët më të zjarrtë qenë një grup studiuesish nga Pisa dhe nga Frenze: Xhorxho Korezio, profesor i greqishtes në Universitetin e Pizës; Vinçenco di Gracia, i cili jepte Filozofi, pse jo dhe Arturo Pannokieski, Rektor i të njëjtit universitet.

Tjetër anëtar i rëndësishëm i grupit ishte Kozimo Boskalia, profesor po në Pisa fillimisht i Logjikës e më pas i Filozofisë, që u vlerësua shumë nga Ferdinandi i I-rë dhe Kozimo i II-të de Mediçi. Por më i zellshmi i grupit ishte një filozof amator nga Firenze, Lodoviko dele Kolombe, i cili përshkruhet nga një bashkëkohës si një individ "i gjatë, i dobët, me një hije të zezë dhe fizionomi të papëlqyeshme". Galileo e quante Pipione, që në dialektin toskan do të thotë si "pëllumb", ashtu dhe "koqe" në kuptim të dyfishtë, si letrar, ashtu dhe metaforik. Por i gjithë grupi tregohej në letrat e tij si "lidhja e Pippione". Vendi i takimit të këtyre "smirëzinjve dhe ziliqarëve", siç i quante Lodoviko Çigoli, mik i Galileos, ishte shtëpia fiorentine e Arqipeshkëvit Marsimediçi, ku takoheshin atëherë me dy fretër dominikanë: Nilolò Lorini dhe Tomazo Kaçini. Motivet e inatit të anëtarëve të kësaj "lidhjeje" kundrejt Galileos qenë të shumta. Para së gjithash qenë poshtëruar prej paaftësisë së manifestuar të tyre për të kundërluftuar argumentimet e tij kundër sistemit ptolemeik dhe filozofisë aristotelike, për besueshmërinë shkencore të të cilit ndjeheshin garantë dhe gardianë.

Veç të tjerash, Galileo kishte një mënyrë të argumentuari shumë më logjikë, më racionale dhe më të kthjellët se e tyrja dhe, më tej akoma, ishte i zgjuar dhe i butë, përderisa argëtohej për ti ngatërruar me paradokse implicite në vetë pohimet e tyre, gjë që përfundonte duke i bërë qesharakë. Përkrah këtyre motiveve me karakter shkencor e psikologjik ekzistonin edhe arsye personale zilie. Rezultatet e bujshme të siguruar me vëzhgimet e bëra të mundura nga teleskopi dhe botimi i "Sidereus Nuncius" e kishin bërë Galileon shpejt të famshëm, përderisa për tu kthyer në Universitetin e Padovas kish pretenduar kushte privilegji. Për të qenë i lirë të bënte kërkime, nuk kish në fakt asnjë detyrim mësimdhënieje: rroga e tij paguhej nga fondet e universitetit dhe bëhej fjalë, veç të tjerash, për një rrogë më të lartë se ajo e kolegëve të tjerë, të cilët qenë mbajtur, përveçse të jepnin mësim, edhe të banonin në Piza, detyrim nga i cili Galileo ishte përjashtuar. Këto dhe privilegje të tjera, të dhëna kujt i kundërvihej kaq hapur ortodoksisë shkencore të kohës, dukeshin tejet të pajustifikuara për botën akademike pizane.

Një situatë e tillë armiqësie të konsiderueshme ndaj tij krijoi një motiv vendimtar në evolucionin dhe në origjinën e dramës personale të Galileos. Qe në fakt në vijim të pamundësisë së verifikuar për ta kapur me argumente të karakterit shkencor që kundërshtarët e tij vendosën të përdornin argumentime me karakter teologjik, që konsistonin në thelb në vënien në dukje të natyrës heretike të çdo teorie që të afirmonte palëvizshmërinë e Diellit dhe lëvizshmërinë e Tokës, sepse në kundërshtim me atë që thekson Bibla. Ky tip argumentimi shfaqet për herë të parë, midis fundit të 1640 dhe fillimit të 1641, një dizertacion me titull "Kundër lëvizjes së Tokës" që u qarkullua dorëshkrim nga Lodoviko dele Kolombe. Sulmi përbëhej nga denoncimet verbale dhe të shkruara të Lorinit dhe të Kaçinit, të koordinuara në një lloj plani konspiracioni, të denoncuara tashmë nga vetë Galileo dhe të rindërtuara në një libër të famshëm nga Xhorxho de Santiliana.

Sipas këtij plani, Galileo duhej të provokohej mbi problemin e raportit midis teorisë kopernikane dhe tekstit biblik në mënyrë që të tërhiqte vëmendjen e teologëve mbi domosdoshmërinë nga ana e kopernikanëve që të interpretonin në kuptimin jo letrar pasazhet e ndryshme në të cilat Bibla, duke kapur ndjesinë e përbashkët, pohonte në mënyrë të qartë se është Dielli që lëviz dhe se Toka qëndron e palëvizshme. Për shembull, fillimi i Ekleziastit thotë: "Një brez shkon dhe një tjetër vjen, por Toka mbetet përgjithmonë. Atje Dielli lind dhe kthehet në vendin e tij; nga këtu, duke rilindur, rrotullohet në mesditë dhe pastaj zbret nga veriu". Pastaj ishte pasazhi i famshëm i librit të Xhozuèsë që tregonte mrekullinë e ndalimit të Diellit, prodhuar nga Zoti pas kërkesës këmbëngulëse të Xhozuèsë: "O Diell, ndalu në Gabaon, dhe ti, o Hënë, në luginën Aialon. Dielli u ndal dhe Hëna u rishfaq deri kur kombi u hakmor ndaj armiqve të tij". Në qoftë se kopernikanët kishin të drejtë, atëherë rastet qenë dy: o të pranohej se Bibla kish pranuar një teori të gabuar lidhur me krijimin e universit, ose ato pasazhe duheshin riinterpretuar. Domethënë duhej të supozohej se, duke i besuar dijes së përbashkët dhe duke mos qenë astronom, Xhozuèja i kish kërkuar Zotit që ta ndalte Diellin dhe se ky e kish ndaluar apo ngadalësuar lëvizjen rrotulluese të Tokës për të prodhuar mrekullinë e kërkuar.

Praktikisht situata ishte shumë e keqe për Kishën, e cila mund ta kish shmangur me dëshirë problemin sikur të mos ishte e detyruar që të pozicionohej ndaj bujës së ngjallur nga sulmet e "lidhjes". Galileo e kuptoi se në qoftë se donte ta triumfonte kopernikizmin, duhej ta përballonte çështjen dhe me ndihmën e dy priftërinjve nxënës të tij, Benedeto Kasteli (që qe edhe një matematikan i shkëlqyer) dhe një frat Barnabit, u improvizua teolog. Në dy letra të njohura rëndom si “Letrat kopernikane” gjeti një rrugëdalje që mund të hynte në punë, jo vetëm në këtë rast specifik, por edhe në të ardhshmen, për të shmangur kontrastet dhe kundërpozicionet midis të vërtetës së fesë dhe të vërtetës shkencore. Bëhej fjalë thjesht për të pranuar që në shumë raste dhe në veçanti në raport me çështjet shkencore Bibla nuk mund të merrej fjalë për fjalë. Arsyetimi i tij ishte i thjeshtë dhe lehtësisht i pranueshëm: e vërteta nuk mund të mos përveçse një, ama e shkruar në dy libra të ndryshëm, Bibla dhe Natyra, që përdorin fjalorë po kaq të ndryshëm. Bibla është shkruar në funksion të njeriut dhe synon në thelb që ti japë njeriut ato indikacione morale që mund ti lejojnë të jetojë, me vetëdije të plotë dhe me qetësi të madhe, ndodhinë e vet ekzistenciale.

Kurse libri i Natyrës nuk përmban të vërteta me karakter moral, por vetëm përshkrime besnike të fenomeneve natyrore të paraqitura me një gjuhë teknike: atë matematike. Kështu që kuptimi i ligjeve të natyrës kërkon domethënë një kompetencë të ndryshme nga ajo e teologut: duhet të jesh matematikan i mira, por edhe eksperimentues i mirë, me fjalë të tjera, duhet të jesh shkencëtar. Sipas Galileos, konkluzioni ishte që në raste ku shkenca zbulonte ligje apo fenomene që shkrimet i paraqisnin në mënyrë të ndryshme, teologët, duke mos qenë kompetentë, nuk duhej ti kontestonin konkluzionet e shkencëtarëve, por më shumë duhet të nxirrnin mësim dhe të nguteshin që të ndryshonin interpretimin e teksteve të shenjta.

Arsyetimi ishte i thjeshtë dhe i kuptueshëm. Nga ana tjetër, parimi i interpretimit jo fjalë për fjalë ishte përdorur tashmë nga etër të ndryshëm të Kishës, midis të cilëve Shën Agustinit, dhe më pas u sanksionua definitivisht në vitin 1893 nga Papa Leoni i XIII-të. Por gjërat nuk qenë aq të thjeshta siç mund të dukej në shikim të parë. Ekzistonte një problem që e bën (dhe e bën akoma sot) të pashmangshëm kontrastin midis shkencëtarëve dhe teologëve: përpara se modifikojë interpretimin e një pasazhi të shkrimeve ose, më në përgjithësi, të braktisë një parim moral si pasojë e një progresi shkencor apo teknik, është e arsyeshme dhe e matur të sqarohet në mënyrë përfundimtare besueshmëria e vizionit të ri shkencor. Tani, dija shkencore është e dështueshme, nuk ofron të vërteta përfundimtare, bile dallohet nga magjia, ashtu si nga religjioni, pikërisht prej aftësisë për të modifikuar vazhdimisht parimet e veta dhe për të përparuar në virtyt të rishikimit kritik të ideve të vjetra. Me të drejtë teologu nuk do të katandiset në kalues letrash të shkencëtarit dhe rrezikon që të miratojë me ngut teori që vetë komuniteti shkencor nesër mund ti skartojë si të gabuara apo gjithsesi ti modifikojë.

Në qoftë se duhet të ndryshojë ide, duhet të ketë motive të mira dhe do të jetë ai që do ti vlerësojë ato. Për shembull, në rastin e Galileos, edhe shkencëtarët e kanë pranuar gjithmonë se ai nuk kish qenë në gjendje të jepte një provë definitive të vlefshmërisë të sistemit kopernikan, pasi ajo që e konsideronte të sigurt (shpjegimi i tij i fenomenit të baticave) nuk ishte aspak korrekt dhe i dukej i gabuar edhe bashkëkohësve. Nga kjo pikëpamje, qëndrimi i teologëve qe më i matur se ai i Galileos: fillimisht provat, thoshin në thelb, pastaj rishikimin teologjik. Kjo praktikisht mund të çonte në një marrëveshje dhe që pikërisht mbi këtë bazë që problemi u zgjidh përkohësisht në vitin 1615, në atë kohë i ashtuquajturi proces i parë i Galileos, i cili që realisht një investigim sekret, një lloj analize teologjike, e lindur nga një denoncim i Tomazo Kaçini, gjatë të cilit Galileo as nuk u denjua që të merrej në pyetje.

Në përfundim të punimeve të tij, komisioni i SantUffizio dekretoi në atë epokë se teoria heliocentrike ishte shkencërisht e gabuar dhe heretike nga pikëpamja teologjike, por lidhur me pozicionin personal të Galileos, që megjithatë e theksonte tashmë publikisht këtë teori, nuk u prononcua. Shkencëtari kundër të cilit ishte drejtuar denoncimi me pak fjalë as nuk u çlirua nga akuza, as nuk u dënua. Në të vërtetë u thirr më 26 shkurt 1615 në shtëpinë e Kardinalit Belarmino, i cili nuk ishte pjesë e komisionit, por ishte frymëzuesi i vërtetë i linjës së adoptuar nga Kisha. Gjatë kësaj bisede, që në synimin e Belarminos duhej të ishte miqësore dhe që në fakt qe pak e tendosur për shkak të pranisë dhe intransigjentes të Komisarit të Përgjithshëm të SantUffizio, Mikelanxhelo Segici, Galileo u informua se Kisha e konsideronte heretike teorinë heliocentrike dhe u ftua që tash e prapa ta konsideronte vetëm si hipotezë. Të paktën përkohësisht, kjo i vinte gjërat në vend.

Në qoftë se heliocentrizmi ishte vetëm një hipotezë, nuk kish motiv për të ngutur për të ndryshuar interpretimin e Shkrimit. Pak a shumë në mënyrë eksplicite pranohej veç të tjerash se zgjidhja e propozuar nga Galileo për rastet me kontradiktë të sqaruar ishte i vlefshëm. Për momentin çështja mund të konsiderohej e mbyllur: padyshim që teologët kishin bërë gabim duke dhënë një vlerësim të natyrës shkencore lidhur me heliocentrizmin, por, pavarësisht kësaj, refuzonin që të bënin lojën e armiqve të Galileos, të cilët synonin që të akordonin çdo liri hetimi lidhur me argumenton, ashtu si dhe mundësojnë për ta diskutuar në planin ngushtësisht teknik me kolegët e tyre. Nën gatishmërinë në dukje fshihej një pozicion shumë më intransigjent. Belarmino, i cili sigurisht që nuk ishte një gjeni shkence (dhe që ndoshta nuk e meritonte të shpallej shenjtor sepse kish në ndërgjegjen e tij dënime të ndryshme me vdekjen për herezi, jo e fundit ajo e Xhordano Brunos), megjithatë kish një mendje shumë më të përpunuar dhe një kulturë më të rafinuar se ajo e Galileos.

Ndoshta qe një teolog tepër i ngurtë, por për kthjelltësinë e tij mund të ngjallë akoma sot zili në shumë doktorë të Kishës. Ai mendonte se, në qoftë se nuk dëshirohej që të hapej një e çarë e rëndë në bazat teologjike të fesë, duhej të mbahej parasysh që edhe në çështjet shkencore fjala e fundit duhej ti takonte teologut, kjo për një parim shumë të thjeshtë: në të mirë e në të keq, Shkrimi është vepër e Shpirtit të Shenjtë dhe kështu që dallimi midis çështjeve të fesë dhe atyre shkencore nuk qëndron. Gjithçka është çështje feje.

Me një formulë latine paksa shkollareske, Bellarmino thoshte se një gjë e shkruar në Bibël "në qoftë se nuk është çështje feje ex parte objecti [domethënë duke marrë në konsideratë objektin ose argumentin] është çështje feje ex parte dicentis [domethënë duke marrë në konsideratë atë që flet, domethënë Shpirtin e Shenjtë]". Të gjithë komentatorët, si laikë, ashtu dhe katolikë, sot janë dakord në konsiderimin e këtij pozicioni se tejet intransigjent, që ka çuar të konsiderohet, të paktën në planin teorik Belarmino si përgjegjësi kryesor i dënimit fatkeq të Galileos në kohën e procesit të dytë, kur teologu tashmë kish vdekur.

Por Kisha nuk i ka refuzuar zyrtarisht këto kritika, përkundrazi, deri në aktet në të cilat normalisht supozohet se ka bërë mea culpa dhe ka rehabilituar Galileon, në realitet ka theksuar gjithmonë pozicionin e Belarmino. Le të marrin për shembull enciklikën Providentissimus Deus e Papës Leoni i XIII-të. Ajo thotë: "Asnjë kontradiktë e vërtetë nuk mund të ndërfutet midis teologut dhe studiuesit të shkencave natyrore, deri kur njëri dhe tjetri do të qëndrojnë në kufijtë e tyre, duke u shikuar mirë, sipas motos së Shën Agustinit, “për të mos pranuar as me nxitim ndonjë gjë, as ta paraqesë një gjë të qartë si të paqartë".

Rastet e kontrasteve të mundshme, sipas enciklikës, mund të rregullohen pikërisht siç sugjeronte Galileo: "Në qoftë se më vonë do të kishte ndonjë mos rënie dakord, i njëjti shenjtor jep përmbledhtazi rregullat sesi duhet të sillet në raste të tilla teologu: “Gjithçka që fizikanët, për sa i përket natyrës së gjërave, mund ta demonstrojnë me dokumente të qarta, është detyra jonë të provojmë se nuk janë as kundër me letrat tona". Domethënë teologu duhet të jetë i gatshëm të riinterpretojë tekstin e Shkrimit për të ndjekur evolucionin e dijeve shkencore. Saktësisht ashtu siç theksonte Galileo. Por, siç ishte për tu pritur, ka një paragraf të fundit që e përmbys krejtësisht situatën.

Duke vazhduar citimin e Shën Agustinit, enciklika vazhdon: "Ajo që pastaj do të paraqitej në shkrimet e tyre në kundërshtim me fenë katolike, ose ta demonstrojmë me ndonjë argument se është false ajo që pretendojnë, ose ta besojmë si të tillë pa kurrfarë hezitimi". Domethënë në rastin ku teologu do të ndodhej përballë pohimesh shkencëtare që i mendon patjetër në kundërshtim me fenë dhe me moralin, jo vetëm është i autorizuar, por deri i nxitur që ti dënojë si false, pavarësisht nga vlefshmëria shkencore e tyre. E shprehur në këtë mënyrë, pozicioni zyrtar i Kishës duket jo vetëm tejet intransigjent, por deri kritik dhe i prapambetur.

Por në qoftë se merret në shqyrtim mënyra me të cilën, në kohëra më të vona, ajo është shprehur nga Papa Vojtila në dy diskutimet e bëra në hapjen (10 nëntor 1979) dhe në mbyllje (31 tetor 1992) të procesit të rehabilitimit të Galileos, duket në një dritë krejtësisht tjetër dhe, anipse jo e pranueshme, të paktën e justifikuar nga pikëpamja morale. Duke u nisur nga konsiderata e pakontestueshme se "njeriu i sotëm duket se është gjithnjë i kërcënuar nga ajo që prodhon" dhe duke uruar, si të gjithë, se "njeriu duhet të dalë fitimtar nga kjo dramë, e cila kërcënon të degjenerojë në tragjedi, dhe duhet të gjejë mbretërimin e tij autentik mbi botën dhe në dominim të plotë mbi gjërat që prodhon", Gjon Pali i II-të thekson se mënyra e vetme për tia arritur është ajo e riafirmimit të "prioritetit të etikës ndaj teknikës, primatit të personave ndaj gjërave, superioritetit të shpirtit ndaj materies".

Në thelb, Papa pohon dhe nuk mund të pritej ndryshe se ajo që mund të garantojë shpëtimin ekzistencial të njerëzimit është feja, e marrë si kriter vlerësimi i ndërhyrjeve teknike të bëra të mundura nga shkenca. Kjo mënyrë e paraqitjes së çështjes duket më pak intransigjente se ajo e përdorur nga Belarmino apo nga Leoni i XIII-të. Mbi të gjitha ajo sposton diskutimin nga shkenca në zbatimin teknik të zbulimeve shkencore, gjë që bën të mundur për shembull të dënohet përdorimi i armëve bërthamore pa e shkishëruar Fermi, Openhajmer e kompani. Në radhë të dytë i bën apel një dyshimi të përhapur ndaj domethënies reale të progresit teknik dhe shkencor, i cili përbën edhe emëruesin e vogël të përbashkët të ideologjisë së lëvizjeve ambientaliste, pacifiste, antiviviseksioniste dhe të të gjithë fenomeneve të rikuperimit të vlerave mistiko – religjioze, si reagim dhe arrati nga qytetërimi teknologjik.

Më shumë se një tërësi koherente idesh, bëhet fjalë për një qëndrim kulturor gjenerikisht të përkufizueshëm si progresist dhe që e ka origjinën tek 68, e cila përshkon transversalisht edhe të gjitha fenomenet e fitimit të vetëdijes dhe të rivendikimit social nga ana e grupeve të marxhinalizuara, nga feminizmi në lëvizjet homoseksuale dhe në komitetet për mbrojtjen e të drejtave të të sëmurit. Linja e Kishës duket se konvergon në pjesën më të madhe me këtë ideologji progresiste dhe duket vetëm paksa e ngurtë dhe e prapambetur për pozicionet që merr në raport me divorcin dhe me çështjet seksuale, me problemin e kontrollit të lindjeve apo me bioetikën. Domethënë sot argumentimet e Belarmino mund të duken deri më të arsyeshëm dhe më të pranueshëm nga sa nuk qenë në vitin 1615. Ama thelbi i diskutimit nuk ka ndryshuar. Kisha mendon se duhet ti ruajë vlerat dhe integritetin e ekzistencës njerëzore dhe, për ta bërë një gjë të tillë, pretendon kontrollin final mbi të gjitha vendimet që mund të influencojnë fatin e individëve dhe të shoqërisë.

Ndryshimi i vetëm substancial i verifikuar nga kohërat e Galileos është se sot Kisha ka humbur pushtetin kohor dhe, për pasojë, nuk mund të përdorë forcën për ta ushtruar realisht këtë kontroll, dhe të marxhinalizojë apo eliminojë si heretikë njerëz të cilët, duke mos pasur interes për të qenë të shpëtuar, i kundërvihen këtij vullneti kontrolli. Fatkeqësisht, në Gjashtëqindën, pushteti kohor i Kishës ishte akoma shumë i fortë dhe papa i kohës, Urbani i VIII-të, nuk diti që ti rezistojë tundimit për ta përdorur. Motivet kontingjente që përfshinë Galileon në procesin e dytë përfundimtar, nga kjo pikëpamje, na duken deri tepër prozaike dhe personale. Shkencëtari, në kompozimin e Dialogut lidhur me dy sistemet e mëdha, kishte fyer, nuk dihet nëse rastësisht apo prej arrogancës, Papën Urbani i VIII-të, i cili i kish treguar gjithmonë dashamirësi të madhe.

Shkencëtari i kish vënë fjalët e Papës në gojën e Simplicios, personazhit i cili në librin e mësipërm, në mos të budallait, luan rolin të paktën të injorantit; në kopertinën e librit figuronin pastaj tri delfinë, të cilët dukej se aludonin për nepotizmin paksa të tepruar të Papës. Ka gjasa, edhe pse jo krejtësisht të provuara, që dy jezuitë, At Grasi dhe At Shajner, të cilët kishin motive mërie kundrejt Galileos, i kanë shfrytëzuar këto elemente për të provokuar procesin. Punimet qenë të gjata dhe të shënuara nga ndodhi të alternuara, si dhe është e mundur që akuzuesit ti jenë drejtuar një dokumenti të falsifikuar (ose gjithsesi jo i vlefshëm ligjërisht). Pavarësisht gjithçkaje, në një moment të caktuar u tentua sërish një zgjidhje kompromisi; fatkeqësisht në këtë fazë Galileo kreu gabime që e irrituan krahun intransigjent të gjykatës që më 22 qershor 1633, me presionin e Papës, shpalli vendimin e dënimit. Tre prej gjykatësve, në shenjë të dukshme mosmiratimi, nuk qenë të pranishëm në leximin e vendimit. U bë fjalë për një dënim dukshëm të padrejtë dhe për një gabim të rëndë, siç ka dashur të sqarojë përfundimisht Gjon Pali i II-të.

Ajo që akoma sot nuk është e qartë është se cili është kuptimi i kësaj ndodhie të ngatërruar dhe të pafat dhe se çfarë mësimi mund të nxirret prej saj. Mbi të gjitha është e qartë se Galileo fillimisht u dënua nga shkenca dhe më pas nga Kisha. Domethënë u bë fjalë për një dënim të dyfishtë motivet e të cilit, megjithëse duke qenë të ndryshëm, qenë të lidhur nga dëshira për ta ruajtur sa më shumë të ishte e mundur kuptimin e përgjithshëm. Shkencëtarët nuk donin ta largoheshin nga opinionet e tij, pasi ato qenë inkorporuar nga Aristoteli dhe Ptolemeu në një teori që të gjithë e konsideronin absolutisht të sigurt dhe të pasulmueshme. Nga ana e tyre, teologët mbronin kuptimin e përgjithshëm pasi Bibla, po të merrej fjalë për fjalë, dukej se e përkrahte. Megjithatë, duhet nënvizuar se të dytët qenë më shumë pajtues dhe, në fund, më shumë sesa të mbronin kuptimin e përgjithshëm, qenë të interesuar të riforconin autonominë dhe supremacinë e gjykimit etiko – fetar edhe në çështjet shkencore.

Domethënë teologët tashmë e kishin kuptuar ose e nuhasnin se shkenca mund të përbënte një rrezik për njeriun dhe, për ta shmangur rrezikun, donin sidomos që të riafirmonin (duke mbrojtur primatin e teologjisë) të drejtën parësore për të vlerësuar në planin moral përparimet që shkenca premtonte në planin e dijes dhe të teknikës. Kështu, ata që gabuan nuk qenë vetëm teologët, por edhe shkencëtarët dhe të dyja palët mund të mësojnë diçka nga gabimi i kryer. Fatkeqësisht, ndërsa Kisha i ka njohur përgjegjësitë e saj, megjithëse me vonesë të madhe, dhe e ka korrigjuar, me sa është e mundur, qëndrimin e saj, shkenca, të paktën deri më tani, nuk ka qenë në gjendje të bëjë të njëjtën gjë.

Google+ Followers